Zuhruf Suresi

Mekke’de risaletin 12. yılında indirilmiş olması muhtemel olan, 89 ayetten oluşan, adını 35. ayette yer alan ve “altın, yaldızlı zinet, süs” anlamındaki زُخْرُف zuhruf kelimesinden alan Zuhruf suresi, inişe göre 83, resmî sıralamada ise 43. suredir.

Zuhruf suresi, resmî sıralama bakımından öncesinde yer alan Şûrâ suresiyle yakın konu irtibatına sahiptir. Buna göre her iki sure de “başlangıç harflerinin hurûfu mukatta‘adan oluşması” (Şûrâ 1; Zuhruf 1-2); “vahyin indiriliş gayesi” (Şûrâ 7; Zuhruf 3); “insanların çiftler halinde yaratılması” (Şûrâ 11; Zuhruf 12); “kâinat kitabından çeşitli ayetler” (Şûrâ 29, 32-33; Zuhruf 9-11); “Son Saat’le ilgili uyarı” (Şûrâ 17-18; Zuhruf 61, 66); “kötülere cehennem azabı, iyilere cennet ödüllerinin verilmesi” (Şûrâ 22, 23, 26, 45; Zuhruf 67-73) gibi konularda ortak mesajlar içermektedir. 

Zuhruf suresi, mukatta‘a harfleri, vahyin apaçık oluşu, anlaşılsın diye Arapça indirilişi ve Yüce Allah’ın katında yüce bir makamda oluşu mesajıyla başlamakta, geçmiş nesillerin vahye dair çarpık algıları eleştirilmekte, müşriklerin Allah inancına sahip oldukları belirtilerek kâinat kitabından çeşitli konu başlıkları verilmektedir.

15. ayetten itibaren, Mekkeli müşriklerin Yüce Allah’a kız çocuk isnadı konusu ele alınmakta, meleklerin yaratılışlarına şahit olmadıkları, bu nedenle sorgulanacakları beyan edilmekte, müşriklerin taklide battıkları, eskilerden böyle olanların cezalandırıldığı, bu arada taklide karşı Hz. İbrahim’in mücadele verdiği, müşriklerin Hz. Peygamber’in risaletini reddedişleri, peygamberliğin başkalarına verilmesi gerektiğini düşündükleri, ilahi rahmeti başkalarının dağıtamayacağı mesajı verilmektedir.  

33. ayetten itibaren, insanlar tekdüze olacak olmasalardı hepsine zinetlerle süslü imkânlar verilebileceği bildirilmekte, ancak bunların dünyanın geçimlikleri olduğu bildirilmekte, vahiyden uzak yaşayanların korkunç bir akıbete hazırlandıkları ifade edilerek vahye sarılmanın önemine dikkat çekilmektedir.

46. ayetten itibaren, Hz. Musa’nın risalet öğretileri ve tebliğiyle ilgili birtakım detay denebilecek bilgiler verilmekte, Firavun’un baskıcı zulmüne dikkat çekilmekte, sonrasında konu Hz. İsa’ya getirilerek onun yaptığı tevhid mücadelesi ele alınmaktadır.

65. ayetten itibaren, insanların gruplara ayrılmaları eleştirilmekte, mahşerde iyi insanlar arasındaki dostluklar devam ederken, iyi/muttaki olmayanların birbirlerine düşman olacakları, cennetliklere her türden ödüller verileceği, suçlulara ise ebedî cehennem azabının uygulanacağı belirtilerek, bu sonucu kendilerinin hak etmiş olacakları beyan edilmektedir.

77. ayetten itibaren, mahşerde yaşanacak sahnelerin bir kısmı dile getirilmekte, Yüce Allah’a çocuk isnadının ne kadar korkunç bir günah olduğuna dikkat çekilerek, bunu kabul edenlerin kendilerine vadedilen azap gününe kadar kendi hâllerine bırakılmaları ifade edilmektedir.

Yüce Allah, surenin 66-80. ayetlerinde inkârcıların Son Saat’le ilgili duyarsızlıklarını, sahte dostlukların geçiciliğini, cennetliklere yönelik nimet vaatlerini ve suçluların mahşerdeki sıkıntılı hâllerini dile getirmektedir.

ı. (74-76. Ayetler): Suçluların Azapta Oluş Gerçeği

اِنَّ الْمُجْرِم۪ينَ ف۪ي عَذَابِ جَهَنَّمَ خَالِدُونَ لَا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ وَهُمْ ف۪يهِ مُبْلِسُونَ وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلٰكِنْ كَانُوا هُمُ الظَّالِم۪ينَ “Şüphesiz ki suçlular cehennem azabında ebedî kalıcıdır. Azapları hafifletilmeyecektir. Onlar orada (kurtuluştan) ümit kesmişlerdir. Biz onlara haksızlık etmedik fakat onlar kendilerine yazık edenlerdi.”

Buradaki اِنَّ الْمُجْرِم۪ينَ [inne’l-mücrimîne] ifadesi “muhakkak ki suçlular”; ف۪ي عَذَابِ جَهَنَّمَ [fî ‘azâbi cehenneme] tamlaması “cehennem azabında (olacaklar)”; خَالِدُونَ [hâlidûne] kelimesi “ebedi kalıcılar olarak”; لَا يُفَتَّرُ [lâ yüfettaru] edilgen fiili “(azap) hafifletilmeyecek”; عَنْهُمْ [‘anhum] ifadesi “onlardan”; وَهُمْ [vehum] zamiri “onlar”; ف۪يهِ [fîhi] ifadesi “orada”; مُبْلِسُونَ [müblisûne] kelimesi “ümit kesenler olacaklar(dır)”; وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ [vemâ zalemnâhum] fiili “biz onlara zulmetmedik, zulmetmiş olmayacağız, haksızlık etmeyeceğiz”; وَلٰكِنْ [velâkin] edatı “ve lakin, ancak”; كَانُوا هُمُ [kânû hum] ifadesi “onlar (şöyle) idiler”; الظَّالِم۪ينَ [ez-zâlimîne] kelimesi ise “zalimler, haksızlık edenler” demektir.

Burada mücrim denilen suçluların cehennemde ebedi kalacakları ve oradan kurtulamayacakları, çünkü onların bizzat kendilerin e zulmetmiş oldukları gündeme getirilmektedir.

1. اِنَّ الْمُجْرِم۪ينَ ف۪ي عَذَابِ جَهَنَّمَ خَالِدُونَ “Şüphesiz ki suçlular cehennem azabında ebedî kalıcıdır.” Yüce Allah muttaki sıfatını verdiği yiğit kullarına mahşerde sunacağı nimetleri, ödülleri ve orada eb edi kalacakları müjdesini verdikten sonra, [mesânî]lik usulü gereği bu defa sözü [mücrim] olarak isimlendirdiği “suçlulara” getirmekte ve onların mahşerdeki korkunç durumlarına değinmektedir.

Yüce Allah mücrimlerin cehennem azabında ebedî kalacaklarını haber vermektedir. Muttakiler nasıl ki cennetlerde ebedî kalacaklarsa mücrim denilen inkârcı, zalim suçlular da cehennemde aynı şekilde ebedî kalacaklardır. Çünkü Yüce Allah çeşitli ayetlerde cehennemin ebedî olduğunu bildirmektedir.(267) Müslüman, günah işlememek ve günahtan kaçınmak için Yüce Allah’a teslim olan insandır; [mücrim] ise A‘râf 7:40’ta da açıkladığımız üzere, “günah işlemek için Allah’a teslim olmaktan kaçan kişi”dir.

Burada kast edilen suç veya günah, sıradan günahkârlar için değil, bağlamdan da anlaşılabileceği gibi Yüce Allah’a şirk koşmak, peygamberi ve vahyi yalanlamak gibi imansızlık ve inkâr anlamında en temel günahlardır.(268)

Dahası, [Müslüman] Yüce Allah’a teslim olan, [mücrim] ise Allah’ın emirlerine ve yasaklara itibar etmeyen kişidir. Öyleyse mücrim olarak anılmamaya gayret ederek Müslüman olmak, Müslüman kalmak ve Müslüman olarak ölmeye çalışmak, yaratılışın gayesini gerçekleştirmektir.

2. لَا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ وَهُمْ ف۪يهِ مُبْلِسُونَ “Azapları hafifletilmeyecektir. Onlar orada (kurtuluştan) ümit kesmişlerdir.” Yüce Allah inkârcı suçluların cehennemdeki azaplarının ebedî olduğunu beyan ettikten sonra, onların orada azaplarının hafifletilmeyeceğini, üstelik ümitlerini de bütünüyle kaybetmiş olacaklarını haber vermektedir.

Ayette geçen لَا يُفَتَّرُ [lâ yüfetteru] edilgen fiili “hafifletilmemek”, “kesintiye uğratılmamak” gibi anlamlara gelirken, مُبْلِسُونَ [müblisûne] sözcüğü de “ümit kesenler” manasına gelmektedir.(269) Kur’an’da dört kez geçen(270) مُبْلِسُونَ [müblisû(î)ne] kelimesi ile [iblîs] kelimesi aynı kökten gelmektedir. Dolayısıyla, onların İblis gibi bütün ümitlerini yitirdikleri, tam bir mahrumiyet içinde kaldıkları ve hasret içerisinde debelendikleri ifade edilmiş olmaktadır.(271) Buradan hareketle, mücrimlerin İblis gibi Yüce Allah’tan tamamen ümitlerini kesenler olduklarını söyleyebiliriz.

Cehennemde azabın hafifletilmeyeceğiyle ilgili olarak Fâtır 35:36’da şöyle buyrulmaktadır: “Kâfirlere de cehennem ateşi vardır. (Orada ölmeleri için) hüküm verilmez ki ölsünler; azaplarından da hafifletilme olmayacaktır. İşte, her kâfire böyle karşılık vereceğiz.”

Bu ayetin de tıpkı diğerlerinde olduğu gibi aslında bir azap hafifletilme isteğinin cevabı olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim Mü’min 40:49’da şöyle bir ifade yer almaktadır: “Ateşte bulunanlar cehennem bekçilerine, ‘Rabbinize dua edin de bizden bir gün bile olsa azabı hafifletsin!’ diyeceklerdir.”

İşte bu isteğin karşılığında bekçiler, konuyu dünyadayken kendilerine gelen peygamberlerin çağrılarına uyup uymamaya getirmiş ve şu cevabı vermiş olacaklardır: “(Bekçiler), ‘Size peygamberleriniz açık açık deliller getirmediler mi?’ derler. Onlar da, ‘Getirdiler’ cevabını verirler. (Bekçiler ise), ‘O halde kendiniz yalvarın’ derler. Hâlbuki kâfirlerin yalvarması boşunadır.”(272)

Bu tür isteklerin olumsuz bir şekilde karşılanacağı veya azabın hiçbir şekilde hafifletilmeyeceğine dair başka ayetler de vardır.(273) Azabın hafifletilmesi bir tarafa, Nisâ 4:56’da “Yüce Allah’ın ayetlerini inkâr edenlerin ateşe atılacakları, derileri piştikçe azabı iyice tatsınlar diye derileri pişip dökülünce, onların başka derilerle değiştirileceği” beyan edilmektedir.

Ayrıca İsrâ 17:97’de yer aldığı üzere, ateş hafifler gibi olduğu her defasında onun alevinin artırılacağı beyan edilmektedir. Nebe’ 78:30’da da azabın arttırılacağından söz edilerek aynı mesaj tekrarlanmaktadır.

3. وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلٰكِنْ كَانُوا هُمُ الظَّالِم۪ينَ “Biz onlara haksızlık etmedik fakat onlar kendilerine yazık edenlerdi.” Yüce Allah cehennem azabına düçar olanların aslında dünya hayatlarında bu akıbeti kendilerinin istediğini, onlara Allah’ın zulmetmediğini, bizzat onların kendilerine zulmetmiş olacaklarını haber vermektedir.

Yüce Allah, pek çok ayette(274) zikredildiği gibi, insanlara asla zulmetmediğini, aksine onların kendilerine zulmettiklerini beyan etmektedir. Bu konuda Yûnus 10:44’te çeşitli açıklamalar yaptığımız için burada detaya girmeyeceğiz. Şu kadarını söylemekle yetinelim: Yüce Allah Kur’an’da çeşitli konularda insanlara haksızlık etmediğini beyan ederek insanların kendilerine haksızlık ettiklerini, kendi zulümlerinin sonuçlarına katlanmak zorunda kaldıklarını bildirmektedir.

Dipnotlar

• 267-) Bakara 2: 39, 81, 162, 217, 257, 275; Âl-i İmrân 3: 88, 116; Nisâ 4: 14, 56, 93, 169; Mâide 5: 37, 80; En‘âm 6: 128; A‘râf 7: 36; Tevbe 9: 17, 63, 68; Yûnus 10: 27, 52; Hûd 11: 8, 107; Ra‘d 13: 5; Nahl 16: 29; Tâhâ 20: 101; Enbiyâ 21: 99; Mü’minûn 23 : 103; Furkân 25 : 69; Secde 32 : 14; Sâffât 37 : 9; Zümer 39 : 72; Mü’min 40 : 76; Fussilet 41 : 28; Zuhruf 43 : 74; Muhammed 47 : 15; Mücâdele 58 : 17; Haşr 59 : 17; Teğâbun 64 : 10; Cinn 72 : 23; Müddessir 74 : 28; Nebe’ 78 : 23; İnfitâr 82 : 16; Beyyine 98 : 6. 268-) Semerkandi , age ., III, 264; Taberi , age ., XXV, 98.
  • Bakara 2/39 Âl-i İmrân 3/88 Nisâ 4/14 Mâide 5/37 En‘âm 6/128 A‘râf 7/36 Tevbe 9/17 Yûnus 10/27 Hûd 11/8 Ra‘d 13/5 Nahl 16/29 Tâhâ 20/101 Enbiyâ 21/99 Mü'minûn 23/103 Furkân 25/69 Secde 32/14 Sâffât 37/9 Zümer 39/72 Mü'min 40/76 Fussilet 41/28 Zuhruf 43/74 Muhammed 47/15 Mücâdele 58/17 Haşr 59/17 Teğâbun 64/10 Cinn 72/23 Müddessir 74/28 Nebe' 78/23 İnfitâr 82/16 Beyyine 98/6
• 269-) Semerkandi, age ., III, 264; Taberi , age ., XXV, 98; Zemahşeri, age., IV, 257. 270-) En‘âm 6: 44; Mü’minûn 23 : 77; Rûm 30: 49; Zuhruf 43 : 75. 271-) Semerkandi , age ., I, 448; Taberi , age ., VII, 194-195; Zemahşeri , age ., II, 22.
  • En‘âm 6/44 Mü'minûn 23/77 Rûm 30/49 Zuhruf 43/75
• 272-) Mü’min 40 : 50. 273-) Bakara 2 : 86, 162; Âl-i İmrân 3 : 88; Nahl 16 : 85.
  • Mü'min 40/50 Bakara 2/86 Âl-i İmrân 3/88 Nahl 16/85
• 274-) Bakara 2 : 57; Âl-i İmrân 3 : 117; A‘râf 7 : 160, 177; Tevbe 9 : 70; Yûnus 10 : 44; Hûd 11 : 101; Nahl 16 : 33, 118; Kehf 18 : 49; ‘Ankebût 29 : 40; Rûm 30 : 9.
  • Bakara 2/57 Âl-i İmrân 3/117 A‘râf 7/160 Tevbe 9/70 Yûnus 10/44 Hûd 11/101 Nahl 16/33 Kehf 18/49 ‘Ankebût 29/40 Rûm 30/9