Zuhruf Suresi

-

ı. (29-30. Ayetler): Nimetlere Rağmen Vahye Büyü Demeleri

بَلْ مَتَّعْتُ هٰٓؤُ۬لَآءِ وَاٰبَآءَهُمْ حَتّٰى جَآءَهُمُ الْحَقُّ وَرَسُولٌ مُب۪ينٌ وَلَمَّا جَآءَهُمُ الْحَقُّ قَالُوا هٰذَا سِحْرٌ وَاِنَّا بِه۪ كَافِرُونَ “Doğrusu, bunları da atalarını da kendilerine gerçek ve onu apaçık (tebliğ eden) bir elçi gelinceye kadar barındırdım. Kendilerine o gerçek (vahiy) gelince ‘Bu bir büyüdür; şüphesiz ki biz onu inkâr edenleriz!’ dediler.”

Buradaki بَلْ [bel] edatı “bilakis”; مَتَّعْتُ [metta‘tü] fiili “yaşatmıştım”; هٰٓؤُ۬لَآءِ [hâülâi] kelimesi “onları da”; وَاٰبَآءَهُمْ [ve âbâehum] tamlaması “ve onların babalarını da, atalarını da”; حَتّٰى جَآءَهُمُ [hattâcâehum] ifadesi “ta ki onlara gelinceye kadar”; الْحَقُّ [el-hakku] kelime si “hak, gerçek, Kur’an”; وَرَسُولٌ مُب۪ينٌ [verasûlün mübînun] tamlaması “ve apaçık bir elçi”; وَلَمَّا جَآءَهُمُ [ve lemmâ câehum] ifadesi “onlara geldiği zaman”; الْحَقُّ [el-hakku] ifadesi “hak, gerçek, Kur’an”; قَالُوا [kâlû] fiili “demişlerdi ki”; هٰذَا [hâzâ] kelimesi “işte bu”; سِحْرٌ [sıhrun] sözcüğü “büyü(dür)”; وَاِنَّا [veinnâ ] ifadesi “ve muhakkak ki biz”; بِه۪ [bihî] ifadesi “onu”; كَافِرُونَ [kâfirûne] sözcüğü ise “inkâr edenler(iz)” demektir.

Burada Yüce Allah’ın inkârcı da olsa insanları dünya hayatında barındırdığı, onların ise hak ve hakikate karşı nankörlük ettikleri gündeme getirilmektedir.

1. بَلْ مَتَّعْتُ هٰٓؤُ۬لَآءِ وَاٰبَآءَهُمْ حَتّٰى جَآءَهُمُ الْحَقُّ وَرَسُولٌ مُب۪ينٌ “Doğrusu, bunları da atalarını da kendilerine gerçek ve onu apaçık (tebliğ eden) bir elçi gelinceye kadar barındırdım.” Yüce Allah Hz. İbrâhim’in apaçık tevhid tebliğine rağmen istikamete gelmeyen kavmini, Mekkeli müşrikleri ve onların atalarını dünya hayatı bağlamında geçindirdiğini beyan etmektedir.

Yüce Allah, surenin 29-35. ayetlerinde müşriklerin risalete karşı olumsuz tavırlarını, Allah’ın peygamber belirlemesiyle ilgili yakışıksız ve saygısız yaklaşımlar ortaya koyanların bulunduğunu, bu davranışlarının hesabını vereceklerini, insanların tamamı âhiret inancını terk edip tamamen dünyaya yönelecek olmasaydı inkârcılara dünya hayatında daha çok imkanlar da verebileceğini, bütün bunların dünyanın geçimlikleri olduğunu, oysa âhiretin bütün dünyalıklardan daha hayırlı olduğunu dile getirmektedir.

a) بَلْ مَتَّعْتُ هٰٓؤُ۬لَآءِ وَاٰبَآءَهُمْ “Esasında onları da atalarını da ben barındırdım.” Bu ifadenin bir benzeri Enbiyâ 21:44’te yer almaktadır. Buradaki بَلْ [bel] edatı “doğrusu”, “gerçek şu ki”, “esasında”, “(onların sandığının) aksine” gibi anlamlar verebilir. Önceki ayette verilen mesajla ilişkilendirdiğimizde Hz. İbrâhim’in geriye bıraktığı tevhid ilkesi insanların hakikate dönmeleri gerekçesine bağlanmıştı. İşte bu ayette yer alan بَلْ [bel] edatı onların bundan istifade etmediklerini, aksine bir tavır içerisine girdiklerini göstermektedir.

Ayette geçen مَتَّعْتُ [mette‘tü] fiili “belli bir süre geçimini sağlamak”, “belli bir süre yaşatmak” gibi anlamlara gelmektedir. Tâhâ 20:131’de de açıkladığımız üzere, Kur’an’da 70 yerde geçmekte olan [m-t-‘a] kökünden kelimeler fiil ve emir kalıplarında “yaşatmak, geçindirmek”,(92) edilgen fiil kalıplarında ise “yaşatılmak”(93) demektir. Kelimenin [metâ‘] şeklinde isim kalıbında ise “dünyalık, geçimlik, geçim dönemi”,(94) “boşanan kadının mehir dışında, iddet süresince bakımının üstlenilmesi”(95) ve “yük, eşya”(96) gibi anlamlara gelmektedir.(97)

[Mette‘a] veya aynı kökten gelen bütün fiil, isim ve emirler Kur’an’daki bütün kullanımlarında “geçicilik” manası içermekte, özellikle dünya hayatının sürekli olmadığı vurgulanmaktadır. İşte bu çerçevede Yüce Allah dar anlamda inkârcıları geniş anlamda ise bütün insanları kendisinin yaşattığını, onlara hayat imkânını kendisinin sunduğunu beyan etmektedir.

b) حَتّٰى جَآءَهُمُ الْحَقُّ وَرَسُولٌ مُب۪ينٌ “Kendilerine [el-hakk] (vahiy, Kur’an) ve onu apaçık (tebliğ eden) bir rasûl/elçi gelinceye kadar.” Yüce Allah Mekkeli müşrikleri de kendilerinden önce yaşamış olan sapkın insanları da kendisinin yaşattığını ifade ettikten sonra bu son vahiy ve Hz. Peygamber’in görevlendirilişine kadar bu durumun böyle sürüp gittiğini bildirmektedir.

Burada bahsi geçen zaman aralığını bir anlamda fetret dönemi gibi algılarsak, o zaman burada insanlara kitap gönderilmeden ve elçi görevlendirmeden kendilerinin cezalandırılmadığı ilkesine gönderme yapılabileceği anlaşılmaktadır. Bu noktada hem En‘âm 6:131-132 ve Kasas 28:59 gibi ayetleri, hem de İsrâ 17:15’te yer alan “Biz elçi gönderinceye kadar azap edici değiliz” ifadesini hatırlayabiliriz.

Ayette yer alan الْحَقّ [el-hakk] kelimesi “gerçeğin bilgisi, hakkı ve hakikati öğreten kaynak” manasında “vahiy” yani “Kur’an” demektir. Bilindiği ve Kur’an Tefsiri’mizin Birinci cildinde “Kur’an’ın Kur’an’daki İsimleri” başlığında da ele aldığımız üzere, Kur’an isimlerinden birisi de الْحَقّ [el-hakk]’tır. Çünkü Kur’an hak ve hakikatin bilgisini getirmiştir.

Ayette zikredilen رَسُولٌ مُب۪ينٌ [rasûl-i mübîn] “apaçık elçi” tamlamasından maksat ise elbette son peygamber Hz. Muhammed’dir. Onun مُب۪ين [mübîn] sıfatıyla nitelendirilmesinin sebebi, kendisine ulaştırılan bütün vahiyleri apaçık bir dille, eğip bükmeden, gizleyip abartmadan, geldiği gibi ümmetine aktarması, tebliğ etmesi, duyurmasıdır.

2. وَلَمَّا جَآءَهُمُ الْحَقُّ قَالُوا هٰذَا سِحْرٌ وَاِنَّا بِه۪ كَافِرُونَ “Kendilerine o gerçek (vahiy) gelince ‘Bu bir büyüdür; şüphesiz ki biz onu inkâr edenleriz!’ dediler.” Bu suçlamanın bir benzeri Ahkâf 46:7’de de yer almaktadır. Yüce Allah dünya hayatında barındırdığı Mekkeli müşriklerin duyarsızlığını ortaya koymak üzere kendilerine hak ve hakikatin bilgisi gelince vahye “büyü” dediklerini, onu tanımadıklarını ifade ettiklerini beyan etmektedir.

a) Müddessir 74:24’te de ifade ettiğimiz gibi, keskin zekâsı, feraseti ve dürüstlüğü sayesinde sıra dışı bir fert olan Hz. Muhammed, peygamberlikle buluşturulduğunda, müşriklerin düşmanlığı da başlamış oldu. “Pasif iyi”den “aktif iyi”ye dönüş gerçekleşince, işin rengi de değişmişti. Artık ona türlü türlü iftiralar atmaktan ve yakıştırmalarda bulunmaktan geri durmuyorlardı. Onların düşmanlık dolu suçlamaları Kur’an’a ve Hz. Peygamber’e yönelikti.

Önceki peygamberlere olduğu gibi,(98) Mekke müşrikleri de Hz. Peygamber’e “[mecnûn ] (cinlenmiş)”,(99) “[şâ‘ır] (şâir)”,(100) “[sâhır] (büyücü)”,(101) “[meshûr] (büyülenmiş)”,(102) “[kâhin] (büyücü, kehanette bulunan)”,(103) “[müfterî] (iftiracı)”,(104) “[mu‘allem] (insanlar tarafından) öğretilmiş”,(105) “[kezzâb] (çok yalancı)”,(106) “[dâllûn] (sapkın(lardan))”(107) ve “insanları ataların yolundan engelleyen kişi”(108) diyorlardı.

Mekkeli müşriklerin Hz. Peygamber’e yönelik olumsuz tavrının nedeni olan “vahye, Kur’an’a” karşı tutumlarını ifade etmek üzere Müddessir 74:25-26’da şu bilgi verilmektedir: “(O nankör kişi), ‘Bu (vahiy, Kur’an), geçmişten nakledilen bir büyüden başka bir şey değildir; bu, insan sözünden başka bir şey değildir’ dedi.”

Yüce Allah, onların “Kur’an’ın Hz. Peygamber’in uydurması”,(109) “öncekilerin masalları”,(110) “geçmişten gelen büyü”,(111) “açık bir büyü”,(112) “karmakarışık rüyalar”,(113) “uydurulmuş bir iftira, yalan”(114) veya “bir beşer sözü”(115) olduğu şeklindeki suçlamalarını reddetmektedir.(116) Yüce Allah, Kur’an’ın “şeytanın sözü olmadığı”nı,(117) “onu şeytanların indirmediği”ni,(118) “hiçbir şairin ve hiçbir kâhinin sözü olmadığı”(119) gibi, “hiçbir şekilde şaka ve lakırdı olmadığı”nı(120) da beyan etmektedir.

b) وَاِنَّا بِه۪ كَافِرُونَ “Muhakkak ki biz onu inkâr edenleriz (ona inanmıyoruz).” Bu cümlede geçen كَافِرُون [kâfirûne] kelimesine “inkâr edenler”, “reddedenler” manası verilebileceği gibi “tanımayanlar” manası da verilebilir. Onlar vahyi Yüce Allah’ın indirdiğine inanmadıkları için Hz. Peygamber’in yalan konuştuğunu, dolayısıyla onun tebliğ ettiği metni tanımadıklarını ifade etmişlerdi.

Dipnotlar

• 92-) Bakara 2: 126, 196, 236; Nisâ 4: 24; En‘âm 6: 128; Tevbe 9: 69; Yûnus 10: 98; Hûd 11: 3, 48, 65; İbrâhîm 14: 30; Hicr 15: 3, 88; Nahl 16: 55; Tâhâ 20: 131; Enbiyâ 21: 44; Furkân 25: 18; Şu‘arâ 26: 205, 207; Kasas 28: 61; ‘Ankebût 29: 66; Rûm 30: 34; Lokmân 31: 24; Ahzâb 33: 16, 28, 49; Sâffât 37: 148; Zümer 39: 8; Zuhruf 43: 29; Ahkâf 46: 20; Muhammed 47: 12; Zâriyât 51: 43; Mürselât 77: 46. 93-) Şu‘arâ 26: 207; Ahzâb 33: 16. 94-) Bakara 2: 36, 240; Âl-i İmrân 3: 14, 185, 197; Nisâ 4: 77; Mâide 5: 96; A‘râf 7: 24; Tevbe 9: 38; Yûnus 10: 23, 70; Hûd 11: 3; Ra‘d 13: 26; Nahl 16: 80, 117; Enbiyâ 21: 111; Kasas 28: 60, 61; Ahzâb 33: 53; Yâsîn 36: 44; Mü’min 40: 39; Şûrâ 42: 36; Zuhruf 43: 35; Vâkı‘a 56: 73; Hadîd 57: 20; Nâzi‘ât 79: 33; ‘Abese 80: 32. 95-) Bakara 2: 236, 241. 96-) Nisâ 4: 102; Yûsuf 12: 17, 65, 79; Ra‘d 13: 17; Nûr 24: 29. 97-) Bu konuda ayrıntılı bilgi için bk. Okuyan, [Kur’an Sözlüğü, m-t-‘a] maddesi.
  • Bakara 2/126 Nisâ 4/24 En‘âm 6/128 Tevbe 9/69 Yûnus 10/98 Hûd 11/3 İbrâhîm 14/30 Hicr 15/3 Nahl 16/55 Tâhâ 20/131 Enbiyâ 21/44 Furkân 25/18 Şu‘arâ 26/205 Kasas 28/61 ‘Ankebût 29/66 Rûm 30/34 Lokmân 31/24 Ahzâb 33/16 Sâffât 37/148 Zümer 39/8 Zuhruf 43/29 Ahkâf 46/20 Muhammed 47/12 Zâriyât 51/43 Mürselât 77/46 Şu‘arâ 26/207 Ahzâb 33/16 Bakara 2/36 Âl-i İmrân 3/14 Nisâ 4/77 Mâide 5/96 A‘râf 7/24 Tevbe 9/38 Yûnus 10/23 Hûd 11/3 Ra‘d 13/26 Nahl 16/80 Enbiyâ 21/111 Kasas 28/60 Ahzâb 33/53 Yâsîn 36/44 Mü'min 40/39 Şûrâ 42/36 Zuhruf 43/35 Vâkı‘a 56/73 Hadîd 57/20 Nâzi‘ât 79/33 ‘Abese 80/32 Bakara 2/236 Nisâ 4/102 Yûsuf 12/17 Ra‘d 13/17 Nûr 24/29
• 98-) A‘râf 7: 109; Tâhâ 20: 63; İsrâ 17: 101; Şu‘arâ 26: 27, 34; Mü’min 40: 24, 37; Zuhruf 43: 49; Zâriyât 51: 39, 52; Kamer 54: 9, 25. 99-) Hicr 15: 6; Mü’minûn 23: 70; Sebe’ 34: 8; Sâffât 37: 36; Duhân 44: 14; Zâriyât 51: 52; Tûr 52: 29; Kalem 68 : 51. 100-) Enbiyâ 21: 5; Sâffât 37: 36; Tûr 52: 30; Hâkka 69: 41. 101-) Yûnus 10: 2; Sâd 38: 4; Zâriyât 51: 52. 102-) İsrâ 17: 47; Furkân 25: 8. 103-) Tûr 52: 29; Hâkka 69: 42. 104-) Yûnus 10: 38; Hûd 11: 13; Nahl 16: 101; Enbiyâ 21: 5; Furkân 25: 4; Secde 32: 3; Sebe’ 34: 8; Şûrâ 42: 24; Ahkâf 46: 8. 105-) Duhân 44: 14. 106-) Sâd 38: 4. 107-) Mutaffifîn 83: 32. 108-) Sebe’ 34: 43.
  • A‘râf 7/109 Tâhâ 20/63 İsrâ 17/101 Şu‘arâ 26/27 Mü'min 40/24 Zuhruf 43/49 Zâriyât 51/39 Kamer 54/9 Hicr 15/6 Mü'minûn 23/70 Sebe' 34/8 Sâffât 37/36 Duhân 44/14 Zâriyât 51/52 Tûr 52/29 Kalem 68/51 Enbiyâ 21/5 Sâffât 37/36 Tûr 52/30 Hâkka 69/41 Yûnus 10/2 Sâd 38/4 Zâriyât 51/52 İsrâ 17/47 Furkân 25/8 Tûr 52/29 Hâkka 69/42 Yûnus 10/38 Hûd 11/13 Nahl 16/101 Enbiyâ 21/5 Furkân 25/4 Secde 32/3 Sebe' 34/8 Şûrâ 42/24 Ahkâf 46/8 Duhân 44/14 Sâd 38/4 Mutaffifîn 83/32 Sebe' 34/43
• 109-) Yûnus 10: 38; Hûd 11: 13; Enbiyâ 21: 5; Furkân 25: 4; Secde 32: 3; Sebe’ 34: 8; Sâd 38: 7; Şûrâ 42: 24; Ahkâf 46: 8; Tûr 52: 33. 110-) En‘âm 6: 25; Enfâl 8: 31; Nahl 16: 24; Furkân 25: 5; Kalem 68: 15. 111-) Müddessir 74: 24. 112-) En‘âm 6: 7; Hûd 11: 7; Enbiyâ 21: 3; Sebe’ 34: 43; Sâffât 37: 15; Zuhruf 43: 30; Ahkâf 46: 7; Tûr 52: 15; Kamer 54: 2; Saff 61: 6; Müddessir 74: 24. 113-) Enbiyâ 21: 5. 114-) Sebe’ 34: 43. 115-) Nahl 16: 101-102; Müddessir 74: 25. 116-) Furkân 25: 4-6. 117-) Tekvîr 81: 25. 118-) Şu‘arâ 26: 210-212. 119-) Hâkka 69: 41-42. 120-) Târık 86: 14.
  • Yûnus 10/38 Hûd 11/13 Enbiyâ 21/5 Furkân 25/4 Secde 32/3 Sebe' 34/8 Sâd 38/7 Şûrâ 42/24 Ahkâf 46/8 Tûr 52/33 En‘âm 6/25 Enfâl 8/31 Nahl 16/24 Furkân 25/5 Kalem 68/15 Müddessir 74/24 En‘âm 6/7 Hûd 11/7 Enbiyâ 21/3 Sebe' 34/43 Sâffât 37/15 Zuhruf 43/30 Ahkâf 46/7 Tûr 52/15 Kamer 54/2 Saff 61/6 Müddessir 74/24 Enbiyâ 21/5 Sebe' 34/43 Nahl 16/101 Müddessir 74/25 Furkân 25/4 Tekvîr 81/25 Şu‘arâ 26/210 Hâkka 69/41 Târık 86/14