Yâsîn Suresi

-

Mekke’de risaletin 5-6. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 83 ayetten oluşan, adını ilk ayette geçen يٰسٓ yâsîn kelimesinden alan Yâsîn suresi, inişe göre 39, resmî sıralamada ise 36. suredir.

Yâsîn suresi, resmi sıralamada öncesinde bulunan Fâtır suresiyle yakın konu ilişkisine sahiptir. Fâtır 1’de ve Yâsîn 81’de “göklerin ve yerin yaratılması”, Fâtır 4’te ve Yâsîn 15’te “elçilerin yalanlanması” hatırlatılmaktadır. Fâtır 6’da ve Yâsîn 60’da “şeytanın düşmanlığı” gündeme getirilmektedir. Fâtır 9’da ve Yâsîn 33’te “ölü toprağın diriltilmesi”nden söz edilmektedir. Fâtır 12-13, 27-28’de ve Yâsîn 33-44’te “kâinat kitabından çeşitli örnekler” verilmektedir. Fâtır 33-35 ve Yâsîn 55-58’de “cennetliklerin sahip olacağı nimetler” müjdelenmektedir.

Yâsîn suresi mukatta‘a harfleriyle başlamakta, surenin ilk 12 ayetinde vahye, risalete, muhatapların umursamazlığına, tebliğin kimlere fayda vereceğine, yapılanların kaydettirildiğine ve dolayısıyla Yüce Allah’ın kudretine dikkat çekilmektedir.

13-32. ayetler arasında bir şehir halkına dair darb-ı mesel yer almakta, bu çerçevede söz konusu şehir halkının elçileri yalanlamaları, buna karşılık elçilerin verdiği esaslı cevaplar, şehir halkının elçiler nedeniyle uğursuzluğa uğratıldıkları sözleri ile onlara verilen cevaplar, ardından bir yiğit kişinin halkına karşı söylediği muhteşem tebliğ prensipleri, sonrasında ilgili kişiye yönelik şehir halkının karşı çıkışı, onunla alay edişleri, nihayetinde bu kişinin son sözleri ile şehir halkının akıbetine dair Yüce Allah’ın tüm insanlık tarihinde uyguladığı azgınlara yönelik sistemi hakkında bilgiler verilmektedir.

33-44. ayetlerde kâinat kitabından yedi başlık verilmekte, bu çerçevede ölü toprağın canlandırılması, evrendeki çifterli yaratılış, gecenin durumu, Güneş’in hareket sistemi, Ay’ın çeşitli menzillere sahip kılınışı, gece ve gündüzün kendi sistemlerini sürdürmeleri, her bir gök cisminin belli bir yörüngede yüzmeleri ile suyun yani denizlerin insan hizmetine sunulma sistemi hakkında esaslı bilgiler verilmektedir.

45-54. ayetlerde hak ve hakikatle alay eden müşriklerin bazı özellikleri ile kıyamet-ahiret sürecine dair alay içerikli sözlerine karşılık Sûr borusuna üflenmenin aniliği, o esnada insanların yaşayacağı korkunç çaresizlik, ikinci üflemeden sonra mahşer için yaşanacak diriltilme, insanlara yapılacak uygulamanın onların hak edişlerinin sonucu oluşu gündeme getirilmektedir.

55-65. ayetlerde cennetliklerin mutlu halleri, kendileri ve eşlerinin cennet meyveleri arasında nimetlendirilmeleri, cennetteki huzurlu durumları, istedikleri her şeyle buluşturulacakları, Yüce Allah’tan sözlü selamla nimetlendirilecekleri, suçlulara seslenileceği, onların bir kenara ayrılmalarının isteneceği, Allah’ın onlardan dünyada aldığı kulluk sözü ile şeytana ibadet etmemeleri gerektiği ve şeytanın insanlara düşman oluşunun hatırlatılması, mahşerde yargılamada ağızlarının mühürleneceği, elleri ve ayaklarının dünyada yapıp ettiklerine şahitlik edecekleri haber verilmektedir. 66-68. ayetlerde ise Yüce Allah’ın insan üzerindeki mutlak hâkimiyeti ve çeşitli nimetleri hatırlatılmaktadır.

69 ve 70. ayetlerde hem bütünüyle Kur’an’ın hem de özellikle Yâsîn suresinin indiriliş gayesi beyan edilmekte, diri olan ve ruhen diri kalmak isteyenlerin uyarılması gerekçe olarak sunulmaktadır. 71-76’da söz yeniden kâinat kitabının ayetlerinden olan “hayvanların yaratılma gerekçesi”ne getirilmekte, bu arada putların ve putperestlerin mahşerdeki etkisizliği ve çaresizliği hatırlatılmaktadır.

Surenin son grup ayeti olan 77-83’te ise, aslında surenin ana mesajı olan “ahiret bilinci”, mahşerde diriltilmeyi inkâr edenlerin dile getirdiği çarpık fikir esas alınarak üç temel cevap verilmektedir. Bu noktada “ilk yaratılış”, “ateşin yaratılması” ve “kâinatın var edilişi” çok çarpıcı ifadelerle ele alınmaktadır. Ardından, ahiretteki diriltilmenin Allah için son derece kolay olduğu ve bunun sadece bir “ol” emriyle ve oluşun başlamasıyla gerçekleşeceği beyan edilmektedir. Çünkü her şeyin kontrolü sadece Allah’ın elindedir, dönüş sadece O’na olacaktır.

Yüce Allah surenin 20-27. ayetlerinde suredeki [darb-ı mesel]in “ikinci” aşamasını dile getirmektedir. Bu çerçevede şehir halkının elçilere gösterdiği olumsuz tepkilerin ardından bu defa şehirdeki ileri gelenlerden bir yiğidin halka yönelik hitaplarına yer verilmekte, tebliğde kimleri takip etmek gerektiğine dair prensipleri dile getirilmekte, sonuçta bu yiğidin akıbetiyle ilgili bilgiler zikredilmektedir.

ıı. (22. Ayet): Yaratan’a Kulluk Etmek

وَمَا لِيَ لَآ اَعْبُدُ الَّذ۪ي فَطَرَن۪ي وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ “Ben ne diye beni yoktan yaratana ibadet etmeyecekmişim ki! (Oysa) hepiniz yalnızca O’na döndürüleceksiniz.”

Ayetteki وَمَا لِيَ [vemâ liye] ifadesi “neden ben? bana ne oluyor da”; لَآ اَعْبُدُ [lâ a‘büdü] fiili “kulluk etmiyorum, ibadet etmeyecekmişim”; الَّذ۪ي فَطَرَن۪ي [ ellezî fetaranî] ifadesi “beni yoktan yaratmış olana”; وَاِلَيْهِ [ve ileyhi] ifadesi “ve sadece O’na”; تُرْجَعُونَ [turce‘ûne] edilgen fiili ise “döndürüleceksiniz” demektir.

Bu ayette, yiğit bilge zatın tebliğinin “ikinci esası” gündeme getirilmektedir.

Ayetin başındaki مَا لِيَ [mâ liye] ifadesi Neml 27:20 ve Mü’min 40:41’de de geçmekte ve “ben neden…”, “hem ben ne diye …” demektir. Tebliğde zaman zaman sorular sormak önemli bir metottur. Dahası, bu ifadeden kişinin kendi durumunu ve hayatı sorgulaması gerektiğini anlayabiliriz. لَآ اَعْبُدُ [lâ a‘büdü] fiili “kulluk etmiyorum, kulluk etmeyecekmişim” gibi bir anlam vermektedir. Bu zât, Yüce Allah’ın yoktan var eden olduğunu bildiği için, yaratmayla ilgili başka kelimeleri değil, فَطَرَ [fetara] fiilini kullanmıştır.

Kur’an’da sekiz kez(275) geçen [fetara] fiili ile altı ayette(276) geçen [fâtır] sıfatı Yüce Allah’a nispet edilmekte ve “yoktan yaratmak anlamında” kullanılmaktadır. Ayette zikredilen فَطَرَ [ fetara] fiili “fıtratı şekillendirmek”, “varlıklara fıtrat kazandırmak” demektir.

İnsanın fıtratı, “Yüce Allah’ı tek ilâh olarak tanıyacak şekilde programlanması”dır. Rûm 30:30’da Yüce Allah’ın insanı fıtrat üzere yarattığı ve herkesin yüzünü, benliğini hanîf olarak dine çevirmesi emredilmektedir. Bilge zât bu çok önemli gerçeğin farkındadır ve bunu tebliğinin ilk sırasına yerleştirerek altını çizmektedir.

Bilge zât bu arada “yoktan var eden” Yüce Allah’ın bir başka sıfatını gündeme getirmek ve muhataplarına bir hatırlatmada bulunmak üzere, وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ “Hepiniz sadece O’na döndürüleceksiniz” ifadesini kullanmaktadır. Kur’an’da bu manayı veren çeşitli ayetler(277) zikredilmektedir. Ayetteki devrik cümle anlama “vurgu” katmaktadır. Bu şekilde, karşıdakine zaman zaman “onlar üzerinden” de sözler söylemekte, bilgilendirmeler yapmakta, ancak suçlayıcı değil, hatırlatıcı ifadelere yer vermektedir.

Görüldüğü üzere, bu ayette yiğit bilgenin ikinci tebliğ ilkesi “huzuruna varılacak olan ve yoktan var edene kulluk etmek” şeklinde gündeme getirilmektedir. Bundan sonraki ayetlerde yiğit bilge kişi “tebliğini kendisi üzerinden” mesajlarla yapmakta, karşıdakilerin öfkesini ve nefretini tahrik etmemek, haktan daha da uzaklaşmalarına neden olmamak için çok önemli bir tebliğ metodu öğretmektedir.

Dikkat edilirse, yiğit bilge kişi karşıdakine “sen neden seni yoktan Yaratan’a kulluk etmiyorsun?” demek yerine, “Hem ben, ne diye beni (yoktan) yaratana ibadet etmeyecekmişim ki! Hâlbuki hepiniz sadece O’na döndürüleceksiniz” diyerek mesajını kendi üzerinden vermekte, hem bir nezaket kuralı öğretmekte, hem de kendi imanını, kararlılığını ve istikametini karşıdakilere göstermiş olmaktadır.

Buna benzer bir ifade elbette başka bazı ayetlerde de dile getirilmekte, bunun çok önemli bir tebliğ prensibi olduğuna özellikle dikkat çekilmektedir. Nitekim En‘âm 6:56’da da yer aldığı gibi, bu nezaketli ve dışlamayan tebliğin Hz. Peygamber tarafından da takip edildiği şu şekilde görülmektedir: “De ki: Allah’ın peşi sıra yalvardığınız şeylere tapmak bana yasak edildi. De ki: Ben sizin arzularınıza uymam; aksi halde (hak ve hakikat yolundan) saparım da hid ayete erdirilenlerden olmam.”

Bilge zât, bir taraftan “Yaratan”a dikkat çekerken, diğer taraftan da “ahiret”i gündeme getirmektedir. Sadece bu ayetten bile, insanda bulunması gereken en önemli d inî duyarlılık göstergesinin “Allah’a ve ahirete inanmak” olduğu anlaşılmaktadır. Yorumunu yapmakta olduğumuz bu son iki ayetten anlaşılıyor ki tebliğini en önemli konu başlıkları “tevhid”, “risalet” ve ahiret” olarak belirlenmiştir.

Dipnotlar

• 275-) En‘âm 6 : 79; Hûd 11 : 51; İsrâ 17 : 51; Tâhâ 20 : 72; En biyâ 2 1 : 56; Rûm 30 : 30; Yâsîn 36 : 22; Zuhruf 43 : 27. 276-) En‘âm 6 : 14; Yûsuf 12 : 101; İbrâhim 14 : 10; Fâtır 35 : 1; Zümer 39 : 46; Şûrâ 42 : 11. 277-) Bakara 2 : 28, 46, 156, 245, 281; Âl-i İmrân 3 : 55, 83; Mâide 5 : 48, 105; En‘âm 6 : 36, 60, 108, 164; Yûnus 10 : 4, 23, 46, 56, 70; Hûd 11 : 4, 34; Meryem 19 : 40; En biyâ 2 1 : 35, 93; Mü’minûn 23 : 60, 115; Nûr 24 : 64; Kasas 28 : 39, 70, 88; ‘Ankebût 29 : 8, 17, 57; Rûm 30 : 11; Lokmân 31 : 15, 23; Secde 32 : 11; Yâsîn 36 : 22, 83; Zümer 39 : 7, 44; Mü’min 40 : 77; Fussilet 41 : 21; Zuhruf 43 : 85; Câsiye 45 : 15; ‘Alak 96 : 8.
  • En‘âm 6/79 Hûd 11/51 İsrâ 17/51 Tâhâ 20/72 Enbiyâ 21/56 Rûm 30/30 Yâsîn 36/22 Zuhruf 43/27 En‘âm 6/14 Yûsuf 12/101 İbrâhîm 14/10 Fâtır 35/1 Zümer 39/46 Şûrâ 42/11 Bakara 2/28 Âl-i İmrân 3/55 Mâide 5/48 En‘âm 6/36 Yûnus 10/4 Hûd 11/4 Meryem 19/40 Enbiyâ 21/35 Mü'minûn 23/60 Nûr 24/64 Kasas 28/39 ‘Ankebût 29/8 Rûm 30/11 Lokmân 31/15 Secde 32/11 Yâsîn 36/22 Zümer 39/7 Mü'min 40/77 Fussilet 41/21 Zuhruf 43/85 Câsiye 45/15 ‘Alak 96/8