Zuhruf Suresi

-

Yüce Allah, surenin 81-89. ayetlerinde tevhide vurgu yapmakta, gücünü hatırlatmakta, inkârcılara zaman tanıdığını bildirmekte, her yerde var olduğunu haber vermekte, katında hakka şahit olan melekler hariç hiç kimsenin şefaat yet kisinin olama yacağını ifade etmekte, buna göre muhataplarını bilgilendirmesini Hz. Peygamber’den istemektedir.

ıı. (85. Ayet): Hükümranlığın Kendisine Aidiyeti

وَتَبَارَكَ الَّذ۪ي لَهُ مُلْكُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَعِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ “Göklerin, yerin ve ikisi arasında bulunan her şeyin otoritesi sadece kendisine ait olan (Allah) ne yücedir! O (Son) Saat’in bilgisi, yalnızca O’nun katındadır. Yalnızca O’na döndürüleceksiniz.”

Ayetteki وَتَبَارَكَ [vetebârake] fiili “ve yüceler yücesidir”; الَّذ۪ي لَهُ [ellezî lehû] ifadesi “ki O’nun içindir, sadece O’na aittir”; مُلْكُ السَّمٰوَاتِ [mülkü’s-semâvâti ] tamlaması “göklerin hakimiyeti, otoritesi”; وَالْاَرْضِ [ve’l-ardı] kelimesi “ve yerin, yeryüzünün (hükümranlığı, egemenliği)”; وَمَا بَيْنَهُمَا [vemâ beynehumâ] ifadesi “ve onların ikisinin arasındakilerin”; وَعِنْدَهُ [ve‘ındehû] ifadesi “ve sadece O’nun katındadır”; عِلْمُ السَّاعَةِ [‘ılmu’s-sâ‘ati] tamlaması “o (Son) Saat’in bilgisi”; وَاِلَيْهِ [veileyhi] ifadesi “ve sadece ve sadece O’na”; تُرْجَعُونَ [türce‘ûne] edilgen fiili ise “döndürüleceksiniz” demektir.

Burada Yüce Allah’ın kâinata dair mutlak hükümranlığı, Son Saat’in bilgisinin sadece kendi katında oluşu ve insanların sadece ve sadece O’na döndürüleceği gündeme getirilmektedir.

1. وَتَبَارَكَ الَّذ۪ي لَهُ مُلْكُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا “Göklerin, yerin ve ikisi arasında bulunan her şeyin otoritesi sadece kendisine ait olan (Allah) ne yücedir!” Yüce Allah ayetin bu cümlesinde kâinatın mutlak yaratıcısı olmasının yanında bütün mahlukatın hükümranlığının da sadece ve sadece kendi kontrolünde olduğunu beyan etmektedir.

a) وَتَبَارَكَ “Ne yücedir!” Furkân 25:1’de geniş bir şekilde ele aldığımız üzere, “hayrın çokluğu ve fazla oluşu”,(305) “yüce ve ulu olmak”(306) gibi anlamlara gelen ve Kur’an’da 9 yerde(307) geçen تَبَارَكَ [tebârake] fiiline, “yüceler yücesidir”, “ne yücedir!”, “ne cömerttir!”, “şanı ne yücedir!”, “bereket kaynağıdır”, “cömertler cömerdidir” ve “kutludur” gibi anlamlar verilebilir. Bu kelime Kur’an’daki kullanımlarında Yüce Allah’a nispet edilmektedir ve [yetebârakü] şeklinde geniş zaman kalıbı kullanılmamaktadır.

“Bereket kaynağı” oluşu anlamıyla [tebârake] fiili Yüce Allah’ın kâinata koyduğu ve işletmeye devam ettiği sistemindeki erişilmez gücünü ifade etmektedir. Yaratma ve idare etmedeki etkinliği ile varlıkların yaratılışına koyduğu kanunlardan söz eden ayetlerde geçen bu fiil, Yüce Allah’ın benzer konulardaki bereket kaynağı oluşunu da ortaya koymaktadır.

“Bereket kaynağı” oluşu anlamıyla yorumunu yapmakta olduğumuz ayette de olduğu gibi hem gökler ve yeryüzü yani bütünüyle kâinat sistemi, hem de mahşer şartlarının yegâne hâkimiyetini bildiren cümlelerin başında getirilen bu fiilin,(308) bir de nimet verme ve bilgilendirme içeriğinde(309) kullanıldığını özellikle hatırlatmak gerekir. İster yaratma, ister idare etme, ister nimet verme, isterse bilgilendirme anlamında kabul edilsin, bu fiilin verdiği anlam Yüce Allah’ın bütün bu ve benzer konularda bereket kaynağı olduğunu göstermektedir; başka hiçbir varlık bu sıfatla anılamaz.

b) الَّذ۪ي لَهُ مُلْكُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا “Göklerin, yerin ve ikisi arasındaki her şeyin hükümranlığı sadece kendisine ait olan (Allah).” Bu ifade burada [tebârake] fiilinin bir sonucu olarak zikredilmektedir. Bu cümlenin kısaltılmış şekli Mülk 67:1’de بِيَدِهِ الْمُلْكُۘ [bi yedihi’l-mülkü] “hükümranlık sadece O’nun elindedir” cümlesiyle dile getirilmektedir. Bu iki cümlede de mülkün sadece Yüce Allah’ın elinde, yani O’nun kudretinde ve kontrolünde bulunduğu bildirilmektedir.

Yâsîn 36:83’te de açıkladığımız üzere, [mülk], “hükümranlık, hâkimiyet, iktidar, egemenlik, otorite” anlamlarıyla Yüce Allah’ın mutlak hükümranlık alanını beyan eder; bu yapısıyla söz konusu kelime bütün yaratılmışları kapsamına alır. Âl-i İmrân 3:26-27’de bu kavram daha açık ifadelerle ve neleri kapsadığını ortaya koyacak şekilde bizlere öğretilmektedir.

“Göklerin ve yerin mülkü sadece Allah’ındır” anlamındaki bütün ayetlerde(310) verilmek istenen mesaj ile yorumunu yapmakta olduğumuz ayet ve benzerlerindeki mesaj aynıdır. Mülkü elinde veya kudretinde bulundurmak, aynı zamanda melekûtu da kudret elinde bulundurmak demektir.

Bu bağlamda “göklerin ve yerin melekûtu” da,(311) “bütün yaratılmışların melekûtu” da sadece Yüce Allah’ın kudretindedir.(312) “Mülkün m aliki olmak” hem bu dünyada, hem de mahşerde sadece Yüce Allah’ın bir sıfatıdır. Konuyla ilgili ayetlerde [takdîm-te’hîr] metodu ile elde edilen ve [hasr-kasr] denilen “vurgulu” ifadeler O’nun bu konuda tek ve erişilmez olduğunun delilidir.

2. وَعِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ “O (Son) Saat’in bilgisi, yalnızca O’nun katındadır.” Yüce Allah göklerin, yerin ve ikisi arasında her ne varsa hepsinin hükümra nlığının kendi elinde olduğunu beyan ettikten sonra, müşriklerin inanmadıkları, ancak mutlak surette gerçekleşecek olan Son Saat’in bilgisinin sadece kendisine ait olduğunu haber vermekte, başkalarının bu konuda bilgi sahibi kılınmadıklarını ifade etmek istemektedir.

Konuyla ilgili olarak Lokmân 31:34’te şöyle buyurulmaktadır: “Muhakkak ki o ( Son) Saat’in bilgisi sadece Allah’ın katındadır.” Yüce Allah Son Saat’in bilgisinin sadece kendi katında olduğunu vurgulamaktadır. Burada عِنْدَهُ [‘ındehû] ifadesi عِلْمُ السَّاعَةِ [‘ılmu’s-sâ‘ati] tamlamasından önce geldiği için, cümleye “vurgu” manası katmakta ve Son Saat’in bilgisinin sadece ve sadece Yüce Allah’ın katında olduğu özellikle vurgulanmaktadır.

Son Saat’in melekler ve Hz. Peygamber dâhil hiç kimse tarafından bilinmeyeceği konusunda Kur’an’da yer alan bütün ayetleri ve konunun detaylı bir şekilde incelemesini Nâzi‘ât 79:42-44’te ve Zuhruf 43:61’de yaptığımız için burada detaya girmeyeceğiz.

3. وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ “Yalnızca O’na döndürüleceksiniz.” Ayet in son cümlesi yaratılışın akıbetini özetlemektedir. Yüce Allah Kur’an’da sıklıkla mahşere dikkat çekmekte, bu hayatın mutlak surette bir ikincisinin olacağını, bu sayede insanların duyarlı olmaları gerektiğini kendilerine beyan etmektedir.

Yüce Allah’a kavuşmayı inkâr edenler bilmelidirler ki elbette O’na döndürüleceklerdir. Bilindiği üzere mahşer için yedi aşama yaşanacaktır. Bunlar “diriltilme”, “toplanma”, “Allah’a sunulma”, “bilgilendirilme”, “sorgulanma/yargılanma”, “değerlendirilme” ve “cennete veya cehenneme sevk edilme” şeklinde yaşanacaktır.(313) İşte yorumunu yapmakta olduğumuz ayetin son cümlesinde de bu aşamaların “üçüncüsü” yani “Allah’a arz edilme, sunulma” gündeme getirilmektedir.

Dipnotlar

• 305-) Zemahşeri , age ., III, 255. 306-) Semerkandi , age ., II, 552. 307-) A‘râf 7 : 54; Mü’minûn 23 : 14; Furkân 25 : 1, 10, 61; Mü’min 40 : 64; Zuhruf 43 : 85; Rahmân 55 : 78; Mülk 67 : 1. 308-) A‘râf 7 : 54; Mü’minûn 23 : 14; Furkân 25 : 61; Mü’min 40 : 64; Zuhruf 43 : 85; Rahmân 55 : 78; Mülk 67 : 1. 309-) Furkân 25 : 1, 10.
  • A‘râf 7/54 Mü'minûn 23/14 Furkân 25/1 Mü'min 40/64 Zuhruf 43/85 Rahmân 55/78 Mülk 67/1 A‘râf 7/54 Mü'minûn 23/14 Furkân 25/61 Mü'min 40/64 Zuhruf 43/85 Rahmân 55/78 Mülk 67/1 Furkân 25/1
• 310-) Bakara 2 : 107, 116; Âl-i İmrân 3 : 189; Mâide 5 : 17, 18, 40, 120; A‘râf 7 : 158; Tevbe 9 : 116; Nûr 24 : 42; Furkan 25 : 2; Sâd 38 : 10; Zümer 39 : 44; Şûrâ 42 : 49; Zuhruf 43 : 85; Câsiye 45 : 27; Fet i h 48 : 14; Hadîd 57 : 2, 5.
  • Bakara 2/107 Âl-i İmrân 3/189 Mâide 5/17 A‘râf 7/158 Tevbe 9/116 Nûr 24/42 Furkân 25/2 Sâd 38/10 Zümer 39/44 Şûrâ 42/49 Zuhruf 43/85 Câsiye 45/27 Fetih 48/14 Hadîd 57/2
• 311-) En‘âm 6 : 75; A‘râf 7 : 185. 312-) Mü’minûn 23 : 88; Yâsîn 36 : 83.
  • En‘âm 6/75 A‘râf 7/185 Mü'minûn 23/88 Yâsîn 36/83
• 313-) Bu konuda kaleme aldığımız “ Kur’an ’a Göre Yedi Aşamada Âhiret” adlı eserimize müracaat edilebilir.