Mülk Suresi

-Mekke’de risaletin 10-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 30 ayetten oluşan ve adını ilk ayetteki “hükümranlık, otorite” anlamına gelen الْمُلْك el-mülk kelimesinden alan Mülk suresi, iniş olarak 60, resmî sıralamada ise 67. suredir.

İlk dönem kaynaklarda adı vâkıye “koruyucu”, mâni‘a “engelleyen”, mücâdile “savunan” veya münciye “kurtarıcı” şeklinde de geçmektedir. Surenin risaletin 9. yılında ve 77. sırada indirildiği de iddia edilmektedir; ancak bizim kanaatimiz diğer görüşten yanadır.

Mülk suresi, resmî sıralamada öncesinde Medeni bir sure olan Tahrîm suresiyle yakın bir anlam ilişkisine sahiptir. Sure sıralamalarında konu ilişkisinin en güzel örneklerinden birisini bu iki surede görmekteyiz. Buna göre her iki surede de Hz. Peygamber’le ilgili esaslar yer almakta, nankör insanların mahşerde karşılaşacağı akıbet dile getirilmekte ve olumlu insan örnekleriyle olumsuz örnekler hakkında malumat verilmektedir.

Mülk suresinin konusu, öncesi ve sonrasındaki sureler gibi “risalet”, “âhirete iman” ve “Hz. Peygamber’in vahiy inşası”yla ilgilidir. Bu surede, ölüm ile hayatın yaratılış sebebi ele alınmakta, kâinattaki muhteşem yapı hakkında temel bilgiler verilmektedir. Bu arada sistemin kusursuzluğunu incelemenin önemi vurgulanmakta, ancak Yüce Allah’ın yaratmasındaki eşsiz sanat karşısında aklın hayretler içerisinde kalacağı beyan edilmektedir. Bu erişilmez kâinat düzenini astroloji gibi gayba taş atma girişimlerine kurban edenleri nasıl bir sonun beklediği vurgulanmaktadır.

7. ayetten itibaren, inkâr edenlerin âhiretteki feci azap durumları, cehennemin şiddeti, inkârcıların itirafları ve azap durumları dile getirilmektedir.

12. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez bilgisi, kâinat kitabından çeşitli konu başlıkları yer almaktadır. Yüce Allah’ın yaptığına kimsenin engel olamayacağı, yürüyenle yerde sürünenin bir olamayacağı gerçeği ve kıyamet ile mahşeri inkâr edenlere Yüce Allah’ın verdiği muhteşem cevaplar surenin ana konularındandır.

23. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın kendisini tanıttığı çeşitli bilgiler, insanları yaratıp onları yeryüzüne yaymış olması, inkârcıların mahşerle alay edişleri, onlara verilen susturucu cevaplar dile getirilmektedir.

Hz. Peygamber’in görevinin apaçık uyarı ve kendisinin de apaçık bir uyarıcı olduğuna dikkat çekilmektedir. Bütün bunlara ilave olarak bu surenin işlediği temel konu, Allah-insan-kâinat ilişkisine dikkat çekmek ve vahyin rehberliğinin vazgeçilmezliğidir.

Yüce Allah surenin 15-22. ayetlerinde yani bu üçüncü grup ayetinde, insanların rızık için çalışması gerektiğini belirtmekte, kudretini dile getirmekte ve buna rağmen öncekilerin inkâr ettiklerini hatırlatmaktadır.

Ardından gruplar halinde uçuşan varlıklara dikkat çekilerek, bu sistemin sahibi olan Yüce Allah’ın her şeyi gördüğü bildirilmektedir. Daha sonra Allah’a rağmen hiç kimsenin hiç kimseye yardım edemeyeceği ve rızık veremeyeceği belirtilerek, haktan veya b atıldan yana olmak anlamında farklı özellikteki iki insan tipi mukayese edilmektedir.

Surenin 15. ayetinden 21. ayetine kadarki kısmı adeta [kelime-i tevhîd] in [lâ ilâhe], yani [nefy] (olumsuzlama) kısmını oluşturmaktadır. Çünkü burada sorulan sorular, cevabı beklenen türden değil, [istifhâm-ı inkârî] türündendir. Soruya konu edinilen şeylerin gerçekleşmediğini, bunların imkânsız olduğunu ortaya koymayı veya muhataplara düşündürtüp itiraf ettirmeyi amaçlamaktadır. 23. ayetten sonraki kısım ise adeta [kelime-i tevhîd] in [illellâh] bölümüdür; yani Rabbimizin kendisini tanıttığı ispat kısmını oluşturmaktadır.

Her iki ayet grubunda vurgulanmak istenen husus adeta şudur: Allah şu şu özelliklere sahip olan yegane erişilmez gücün sahibidir; dolayısıyla mabudluk sadece O’na yakışır ve yaraşır; başkal arının böyle bir sıfatı elde etme hakkı yoktur.

ııı. (18. Ayet): Eski Kavimlerin Akıbeti

وَلَقَدْ كَذَّبَ الَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَكَيْفَ كَانَ نَك۪يرِ “Yemin olsun ki onlardan öncekiler de yalanlamışlardı. Benim cezalandırmam (bak) nasıl olmuştu!”

Ayetteki وَلَقَدْ كَذَّبَ [velekadkezzebe] ifadesi “yemin olsun ki yalanlamıştı”; الَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِهِمْ [ellezîneminkablihim] ifadesi “onlardan öncekiler”; فَكَيْفَ [fekeyfe ] edatı “nasıl”; كَانَ [kâne] fiili “oldu, olmuştu”; نَك۪يرِ [nekîri] tamlaması ise “benim inkârım, benim reddedişim, dışlamam, cezalandırmam” demektir.

Burada eski kavimler içerisinde hakkı ve hakikatı yalanlayanların akıbetine dair bilgiler gündeme getirilmektedir.

Bundan önceki üç ayette hitaplar ve zamirler muhataplara, yani ikinci şahıslara yönelik iken, burada “iltifat sanatı” uygulanmış ve hitap üçüncü sahsa dönüştürülmüştür. Bu sanatın amacı, muhatapların zihnini canlı tutmak ve hitap değişikliği nedeniyle daha dikkatli olmalarını sağlamaktır.

Kur’an’da dört kez(116) geçen نَك۪يرِ [nekîri] tamlaması, tıpkı bir önceki ayetteki [nezîri] tamlaması gibi, sonunda gizli bir “mütekellim [yâ’]sı” bulunan bir konumdadır ve نَك۪يريِ [nekîrî,] yani “benim inkârım, cezalandırmam, reddedişim” anlamındadır.

Ayette verilmek istenen mesaj, Hz. Peygamber’e ve bütün zamanların müminlerine moral kazandırmak, inkârcılara ise gözdağı verip onları benzer bir sonu yaşayabilecekleri hususunda uyarmaktır. Hz. Peygamber’in ilk muhatapları olan Mekkeliler içerisinde kendisine şiddetli bir şekilde karşı gelen, onunla alay edip müminlere çeşitli eziyetler yapanların bu tavırlarına çok fazla aldırış etmemesi gerektiği bildirilmektedir. Bunun için geçmişten Hz. N uh, Hz. H ud, Hz. Şuayb, Hz. S alih, Hz. İbr ahim, Hz. L u t gibi peygamberlerin kavimleri ile Firavun ve nankör İsrailoğulları gibi örnekler verilmekte, Yüce Allah’ın onları hel ak ettiği özellikle hatırlatılmaktadır.

Söylenmek istenen şudur: “Ey müminler, siz moralinizi yüksek tutun, sonunda galip geleceksiniz; ey nankörler, siz de kendinize gelin, yoksa öncekiler gibi helak edilirsiniz.” Aslında insanların gerçekleri inkârı hiç de önemli değildir; bu durumda sadece kendilerine zararları dokunur, inkâr ettikleri varlıklara zarar veremezler.

Yüce Allah’ın inkârı fel aketlerin en büyüğüdür; çünkü “Allah’ın inkârı” demek, “O’nu ve buyruklarını kabul etmeyenleri şiddetli bir şekilde cezalandırması” demektir. Bu nedenle, Yüce Allah’ın inkârından, yani insanı reddedişinden sakınmak gerektiği aşikâr bir gerçekliktir; ayetin sonundaki uyarının anlamı bu olsa gerektir.

Yüce Allah benzerleri Hacc 22:44, Sebe’ 34:45 ve Fâtır 35:26’da geçen bu ayetin sonunda “Benim yalanlamam nasıl olmuştu!” buyurarak, mühim olan noktanın Allah’ın karşısında yer almamak olduğunu beyan etmek istemektedir. Asıl O yalanlarsa sonuç perişanlık olacaktır. İnsanların yalanlaması sadece kendi aleyhlerine sonuç vermektedir.

Tarihte yaşanan bu gerçeklerin hatırlatılma sebebi, vahyin indirildiği dönem müşrikleri başta olmak üzere, kıyâmete kadar gelecek inkârcıların dikkati çekilmekte, ilahi öğretileri yalanlamanın korkunç bir akıbete neden olacağı özellikle hatırlatılmaktadır.

Dipnotlar

• 116-) Hacc 22 : 44; Sebe ’ 34 : 45; Fâtır 35 :2 6; Mülk 67 : 18.
  • Hacc 22/44 Sebe' 34/45 Fâtır 35/26 Mülk 67/18