Zuhruf Suresi

-

Yüce Allah, surenin 57-65. ayetlerinde Hz. İsa ile ilgili birtakım hakikatleri, bu bağlamda müşriklerin kendilerince ileri sürdükleri bazı düşüncelerin yanlışlığını, onun gönderilişinin gayesini ve tevhid vurgusunu ele almaktadır.

ııı. (65. Ayet): Kavminin Feci Durumu

فَاخْتَلَفَ الْاَحْزَابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذ۪ينَ ظَلَمُوا مِنْ عَذَابِ يَوْمٍ اَل۪يمٍ “(Çeşitli) gruplar (İsa hakkında) kendi aralarında ayrılığa düştüler. Elem verici günün azabı nedeniyle zalimlerin vay hâllerine!”

Ayetteki فَاخْتَلَفَ [fahtelefe] fiili “ayrılığa düşmüştü, ihtilâf etmişti”; الْاَحْزَابُ [el-ahzâbu] kelimesi “çeşitli gruplar”; مِنْ بَيْنِهِمْ [minbeynihim] ifadesi “onların kendi aralarında”; فَوَيْلٌ [feveylün] sözcüğü “vay haline, yazıklar olsun”; لِلَّذ۪ينَ ظَلَمُوا [lillezîne zalemû ] ifadesi “zalimler için, zalimlere, haksızlık edenlere”; مِنْ عَذَابِ يَوْمٍ اَل۪يمٍ [min ‘azâbi yevmin elîmin] tamlaması ise “elem verici günün azabından” demektir.

Burada çeşitli grupların kendi aralarında ayrılığa düşmeleri, küfre girmiş olacakları için kendilerine yazık ettikleri gündeme getirilmektedir.

Bu ayetin bir benzeri benzer bir içerikte ve bağlamda olmak üzere Meryem 19:37’de de yer almaktadır.

1. فَاخْتَلَفَ الْاَحْزَابُ مِنْ بَيْنِهِمْ “(Çeşitli) gruplar (İsa hakkında) kendi aralarında ayrılığa düştüler.” Ayette geçen ve “grup” anlamındaki [el-hızb] kelimesinin çoğulu olan الْاَحْزَاب [el-ahzâb] kelimesi(233) “gruplar” manasına gelmekte ve hakikate karşı düşmanca birleşmiş kişileri, kâfirleri ifade etmektedir. Kelime çoğul getirildiği için, bunu belli tekil şahıslarla özdeşleştirmek manayı daraltmak manasına gelir. Bu nedenle, biz maksadın genel anlamda bütün inkârcıları içerdiği kanaatindeyiz.

Bu cümlede çeşitli grupların ayrılığa düştüğü haber verilmektedir. Yahudiler Hz. İs a’yı aşağılamışlardı. Hristiyanlar ise onu ilahlaştırmışlardı. Başka bazıları da onun insan mı ilah mı olduğu hususunda ayrılığa düşmüşlerdi.(234)

Elbette bu grupların içerisinde bir tanesi de onun Yüce Allah’ın kulu ve elçisi olduğunu benimsemiş olmalıdırlar. Daha önce yorumladığımız üzere, Kur’an’a göre Hz. İsa Yüce Allah’ın kendisine nimet verdiği peygamber bir kuldan başka bir şey değildir. Bu haliyle Yüce Allah Hz. İsâ’yı İsrâiloğullarına model kılmıştı.(235)

İsrâiloğullarının ihtilafının hatırlatılma sebebi bu ümmetin de ihtilafa düşmemesini sağlamaktır. Bir konuda eğer doğru bilgiye sahip olunamazsa sonuçta ayrılık kaçınılmaz olur. Hristiyanlar ve Yahûdiler gibi hiziplere ve gruplara ayrılma felaketinden kurtulmak mümkün olmaz.

Öyleyse son ümmet de Hz. Muhammed’i aşırı yüceltmemeleri gerektiği gibi, onu indirgemeci bir mantıkla da değerlendirmemelidir. Ne Hristiyanlar gibi ifrat, ne de Yahûdiler gibi tefrit! Bize düşen görev Hz. Muhammed’i örnek almaktan ibaret olan i‘tidalden ayrılmamaktır; bunun yolu ise Hz. Muhammed’i Kur’an’ın tanıttığı gibi tanımaktan geçer.

2. فَوَيْلٌ لِلَّذ۪ينَ ظَلَمُوا مِنْ عَذَابِ يَوْمٍ اَل۪يمٍ “Elem verici günün azabı nedeniyle zalimlerin vay hâllerine!” Cümlenin başındaki وَيْل [veyl] kelimesi Fussilet 41:6’da da ele aldığımız üzere, hem “yazıklar olsun, vay haline!” gibi bir anlam vermekte, hem de zalimler için hazırlanmış olan cehenneme giden yolda “derin bir vadinin adı” olarak kabul edilmektedir.

Bu ayette de geçen وَيْل [veyl] kelimesi Kur’an’da 27 kez yer almaktadır. Bu kelimenin zikredildiği bağlamlarda çeşitli konular dile getirilmektedir. وَيْل [veyl] kelimesi, Yüce Allah’ın kitabını değiştiren,(236) layık olmayan sıfatları O’na yakıştıran,(237) Allah’ı anmadığı için kalbini karartan,(238) yalancı ve günaha batan,(239) dindarlarla alay eden,(240) yolsuzluk yapan(241) ve ibadette bilinçsizlik yapan ve gösterişe kaçan(242) kişiler için de söz konusu edilen bu kelime, daha çok kâfirler,(243) müşrikler,(244) zalimler(245) ve ilahi kaynaklı bildirimleri, yani hakkı yalanlayanlar için kullanılmaktadır.(246)

Bu kelimenin cehennemde bir vadinin adı olduğu da ifade edilmektedir.(247) Nitekim bazı âlimler “[Veyl], dibinde kâfirlerin bir süre beklediği cehennemdeki bir vadidir” hadisini(248) referans göstererek, Rasûlüllah’ın bu kelimeyi cehennemde bir vadinin adı olarak zikrettiğini de söylemişlerdir.

Bu anlam çeşitliliğine uygun olarak Yüce Allah Hz. İsa’yı ilahlaştıranları zalimler olarak tanımlamaktadır. Çünkü adalet bir şeyi yerli yerince yapmaktır; zulüm ise bir şeyi yerinden etmektir. Buna göre inançta tevhid adalet, şirk ise zulümdür. Bu itibarla Yüce Allah Hz. İsa’ya ilahlık yakıştıranların tevhidi bozan zalimler olduğunu beyan ederek, mahşer şartlarında yaşanacak olan o elem verici günün azabının işte bu tür zalimlere yönelik olacağını haber vererek Müslümanların da böyle korkunç bir hataya düşmemeleri gerektiğini uyarmış olmaktadır.

Dipnotlar

• 233-) Hûd 11 : 17; Ra‘d 13 : 36; Meryem 19 : 37; Ahzâb 33 : 20, 22; Sâd 38 : 11, 13; Mü’min 40 : 5, 30; Zuhruf 43 : 65. 234-) Semerkendî, age ., II, 393; Taberi , age ., XVI, 85-86. 235-) Zuhruf 43 : 59.
  • Hûd 11/17 Ra‘d 13/36 Meryem 19/37 Ahzâb 33/20 Sâd 38/11 Mü'min 40/5 Zuhruf 43/65 Zuhruf 43/59
• 236-) Bakara 2 : 79. 237-) Enbiyâ 21: 18. 238-) Zümer 39 : 22. 239-) Câsiye 45 : 7. 240-) Hümeze 104 : 1. 241-) Muta ffifîn 83 : 1. 242-) Mâ‘ûn 107 : 4. 243-) İbrâhim 14 : 2; Meryem 19 : 37; Sâd 38 : 27; Zâriyât 51 : 60. 244-) Fussilet 41 : 6. 245-) Zuhruf 43 : 65. 246-) Tûr 52 : 11; Mürselât 77: 15, 19, 24, 28, 34, 37, 40, 45, 47, 49; Muta ffifîn 83 : 10.
  • Bakara 2/79 Enbiyâ 21/18 Zümer 39/22 Câsiye 45/7 Hümeze 104/1 Mutaffifîn 83/1 Mâ‘ûn 107/4 İbrâhîm 14/2 Meryem 19/37 Sâd 38/27 Zâriyât 51/60 Fussilet 41/6 Zuhruf 43/65 Tûr 52/11 Mürselât 77/15 Mutaffifîn 83/10
• 247-) Semerkandi , age ., I, 67; Taberi , age ., I, 378. 248-) Hadis için bk. Tirmizi , Tefsîr Sure 21; Ahmed b. Hanbel, III, 75.