Zuhruf Suresi

-

Yüce Allah, surenin 57-65. ayetlerinde Hz. İsa ile ilgili birtakım hakikatleri, bu bağlamda müşriklerin kendilerince ileri sürdükleri bazı düşüncelerin yanlışlığını, onun gönderilişinin gayesini ve tevhid vurgusunu ele almaktadır.

ıı. (59-60. Ayetler): Hz. İsa’nın ve Meleklerin Durumu

اِنْ هُوَ اِلَّا عَبْدٌ اَنْعَمْنَا عَلَيْهِ وَجَعَلْنَاهُ مَثَلًا لِبَن۪يٓ اِسْرَآء۪يلَ وَلَوْ نَشَآءُ لَجَعَلْنَا مِنْكُمْ مَلٰٓئِكَةً فِي الْاَرْضِ يَخْلُفُونَ “O (İsa), kendisine nimet verdiğimiz ve İsrailoğulları’na örnek (delil) kıldığımız bir kuldan başkası değildir. Dileseydik elbette içinizden, yeryüzünde yerinize geçecek melekler yaratırdık.”

Buradaki اِنْ هُوَ [in huve ] ifadesi “o değildir”; اِلَّا عَبْدٌ [illâ ‘abdün] istisnası “bir kul olmaktan başka bir şey”; اَنْعَمْنَا [en‘amnâ] fiili “nimet vermiştik”; عَلَيْهِ [‘aleyhi] ifadesi “ona”; وَجَعَلْنَاهُ [vece‘alnâhu] fiili “ve onu kılmıştık, yapmıştık”; مَثَلًا [meselen] kelimesi “misal, mesel, delil, ayet”; لِبَن۪يٓ اِسْرَآء۪يلَ [li benî isrâîle] tamlaması “İsrailoğulları için”; وَلَوْ نَشَآءُ [velev neşâu] ifadesi “eğer dilemiş olsaydık”; لَجَعَلْنَا [lece‘alnâ] fiili “elbette kılardık, yapardık”; مِنْكُمْ [minküm] ifadesi “sizden”; مَلٰٓئِكَةً [melâiketen] kelimesi “melekler”; فِي الْاَرْضِ [fi’l-ardı] ifadesi “yeryüzünde”; يَخْلُفُونَ [yahlüfûne] fiili ise “yerlerine geçecek (olanlar)” demektir.

Burada Hz. İsa ile ilgili algı ve meleklerin gerçekte durumunun ne olabileceğiyle ilgili olarak Yüce Allah’ın kudreti gündeme getirilmektedir.

1. اِنْ هُوَ اِلَّا عَبْدٌ اَنْعَمْنَا عَلَيْهِ وَجَعَلْنَاهُ مَثَلًا لِبَن۪يٓ اِسْرَآء۪يلَ “O (İsa), kendisine nimet verdiğimiz ve İsrailoğulları’na örnek (delil) kıldığımız bir kuldan başkası değildir.” Yüce Allah Mekkeli müşriklerin tartışmaya konu edinip kendilerince Hz. Peygamber’i mağlup etmeye çalıştıkları Hz. İsa ile ilgili konuyu ele almaktadır. Yüce Allah’ın peygamberlikle nimetlendirdiği bir kulu olan Hz. İsa’ya o günkü Hristiyanların ilahlık yakıştırması, onu Yüce Allah’ın oğlu sanıp kendisine tapmaları Yüce Allah’ın bir buyruğu değildir ki Zuhruf 43:46. ayette dile getirilen “Rahmân’ın peşi sıra tapılacak ilahlar (edinin diye) emretmiş miyiz?!” mesajla bu durum arasında bir çelişki olsun.

Hz. İsa sadece ve sadece bir kuldur; ne ilahtır ne de Yüce Allah’ın oğludur. Yüce Allah diğer peygamberler gibi kendisini risaletle nimetlendirmiş ve İsrailoğullarına onu bir örnek kılmıştır. Buradan hareketle, mesele bu kadar açık ve basit olmasına rağmen, müşriklerin “mal bulmuş mağribi” gibi müşrik Hristiyanların sapkınlığını Yüce Allah’ın bir buyruğuymuş gibi sunmaya çalışmaları tam bir müğalatadır, lafazanlıktır, laf kalabalıklığıdır; delilden ve mesnetten yoksun bir hezeyandır.

Yüce Allah Hz. İsa’yı İsriloğullarına مَثَل [mesel] yani “delil, ibret, ayet” kıldığını ifade ederek,(216) aslında onun babasız bir şekilde yaratılışını gündeme getirmek istemekte,(217) böylece erkek egemen bir topluma meydan okuyarak babasız bir şekilde de çocuk yaratabileceğini göstererek onu kendileri için bir ibret, delil, mucize ve sembol kıldığını ifade etmek istemektedir.

2. وَلَوْ نَشَآءُ لَجَعَلْنَا مِنْكُمْ مَلٰٓئِكَةً فِي الْاَرْضِ يَخْلُفُونَ “Dileseydik elbette içinizden, yeryüzünde yerinize geçecek melekler yaratırdık.” Yüce Allah melekleri kendisinin kızları sanan Mekkeli müşriklerin bu kabulünün de çok yanlış olduğunu beyan ederek, dilemesi halinde insanlardan da melekler yaratabileceğini ve onları insanların yerine yeryüzünün sakinleri kılabileceğini ifade etmektedir.

Meleklerin Yüce Allah’ın kızları olması bir tarafa, Yüce Allah’ın dilemesi halinde insanlardan melekler yaratabileceğini, dolayısıyla melekleri ilah değil, insanların çocukları haline getirebileceğini ifade etmektedir.

Hz. İsa’nın ilah olması bir tarafa, meleklerin de ilah olmadığı bu şekilde vurgulanmış olmaktadır. Bu ayette verilmek istenen mesajın aynı zamanda Mekkeli müşriklerin melek algısını reddetmeye yönelik olduğu açıktır. Yüce Allah’ın kızları sanılan meleklerin de esasında tıpkı birer insan gibi kul oldukları, nihayetinde onların da yeryüzünün sakinleri kılınabileceği, dolayısıyla kendilerine ilahlık yakıştırmasının son derece hatalı bir kabul olduğu ortaya konulmak istenmektedir.

Yüce Allah müşriklerin ve inkârcıların kendisine secde etmekten yüz çevirmeleri durumunda bilmeleri gereken bir hususa dikkat çekmekte, Rabbinin katındaki meleklerin gece ve gündüz hiç bıkmadan, usanmadan O’nu tesbih ettiklerini haber vermektedir.

Konuyla ilgili olarak Enbiyâ 21:19-20’de de geniş bir şekilde ele aldığımız üzere şöyle buyurulmaktadır: “Göklerde ve yerde kimler varsa hepsi sadece O’na aittir. O’nun huzurunda bulunanlar, O’na ibadet hususunda kibirlenmezler ve yorulmazlar. Onlar, bıkıp usanmaksızın (dur durak bilmeden) gece ve gündüz (Allah’ı) tesbih ederler.”

Demek ki insanlar Yüce Allah’a boyun eğmekten ve kulluk etmekten yüz çevirirlerse, bilmelidirler ki bilmelidirler ki Allah’ın kızları sandıkları melekler bile gece ve gündüz bıkmadan, usanmadan, ara vermeden, yüksünmeden sürekli olarak Yüce Allah’ı tesbih etmektedirler.

Yüce Allah meleklerin durdurak bilmeden, gece-gündüz Allah’ı tesbihe devam ettiklerini haber vermekte, diğer mahlukattan üstün olduklarına ve ayrıcalıklarına dair bilgiler vermektedir. Bu ayetin verdiği mesajla dolaylı bir şekilde ilgili olarak, En‘âm 6:8-9 ve İsrâ 17:92, 95 gibi ayetleri de hatırda tutmak mesajı daha iyi kavramada önemli bir imkan sunacaktır.

Dipnotlar

• 216-) Taberi , age ., XXV, 89. 217-) Semerkandi , age ., III, 262; Zemahşeri , age ., IV, 254.