Zuhruf Suresi

-

Yüce Allah, surenin 10-14. ayetlerinde yeryüzünü insanlar için bir beşik/döşek kıldığını, orada yollarını bulabilsinler diye yollar yarattığını, ayrıca yağmur yağdırdığını, bitkileri yarattığını, çiftler yarattığını, hayvanlardan ve gemilerden binekler yarattığını ve insanların bunun için tesbih etmeleri gerektiğini bildirmektedir.

ıı. (11. Ayet): Yağmurun Yağdırılış Gayesi

وَالَّذ۪ي نَزَّلَ مِنَ السَّمَآءِ مَآءً بِقَدَرٍ فَاَنْشَرْنَا بِه۪ بَلْدَةً مَيْتًا كَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ “Gökten bir ölçüyle su indiren de O’dur. Biz onunla ölü şehri (toprağı) canlandırırız. Siz de (mahşer için) işte böyle çıkarılacaksınız.”

Ayetteki وَالَّذ۪ي نَزَّلَ [vellezî nezzele] ifadesi “ve indirmiş olan(dır), indir endir”; مِنَ السَّمَآءِ [mine’s-semâi] ifadesi “gökten, yüksekten”; مَآءً [mâen] sözücüğü “su, yağmur”; بِقَدَرٍ [bikaderin] ifadesi “bir ölçü ile”; فَاَنْشَرْنَا [feenşernâ] fiili “ve biz bitirmişti k, bitirmekteyiz, yeşertmekteyiz”; بِه۪ [bihî] ifadesi “onun sayesinde”; بَلْدَةً مَيْتًا [beldeten meyten] tamlaması “ölü bir beldeyi”; كَذٰلِكَ [kezâlike] kelimesi “işte böylece”; تُخْرَجُونَ [tuhracûne] edilgen fiili ise “çıkartılacaksınız” demektir.

Burada kâinat kitabından “yağmur” ve “ölü toprağın diriltilmesi” şeklindeki kâinat ayetlerinden bir kısmı gündeme getirilmektedir.

1. وَالَّذ۪ي نَزَّلَ مِنَ السَّمَآءِ مَآءً بِقَدَرٍ “Gökten bir ölçüyle su indiren de O’dur.” Yüce Allah yaratıcılığının bir gereği olarak canlı hayatın temini ve devamı için belli bir ölçüye göre yağmur yağdırdığını beyan etmektedir.

Bu ayette geçen نَزَّلَ [nezzele] ve اَنْشَرْنَا [enşernâ] fiillerinin “geçmiş zaman” kalıbında getirilmesi, bunların belli bir sisteme kavuşturulduğunu ve böylece devam ettirilmekte olduğunu göstermek içindir; yoksa işin en başta belirlenip sonrasıyla ilgilenilmediği manası söz konusu değildir. Ayetteki قَدَر [kader] sözcüğü “ölçü” manasına geldiği için, bu sistemlerin gelişigüzel olmadığı ve her şeyin ilahi iradenin kontrolünde belli bir sistemi devam ettirmekte olduğu gösterilmektedir.

Gökten belli bir ölçüye göre yağmur yağdırılmasıyla ilgili olarak Mü’minûn 23:18’de de şu beyan yer almaktadır: “Gökten bir ölçüyle yağmur indirip onu arzda durdurmaktayız. Bizim onu gidermeye de elbet gücümüz yeter.” İşte bu iki ayette verilen ortak mesaj gereği, yağmurun toprakla ilişkisi insanların öldükten sonra mahşerde diriltileceği bilgisini vermeyi amaçlamaktadır; zaten yorumunu yapmakta olduğumuz ayetin sonunda bu durum açıkça zikredilmektedir.

“Kâinatta bir ölçünün ve dengenin bulunduğu” Rahmân 55:7’de, “her şeyin bir ölçüye göre yaratıldığı” Kamer 54:49’da, “rızıkların bir ölçüye göre indirildiği” Şûrâ 42:27’de ve nihayet “hazinelerin belli bir ölçüye göre indirilmekte ve ayarlanmakta olduğu” da Hicr 15:21’de ifade edilmektedir. Bütün bu ayetlerden anlaşılıyor ki Yüce Allah her şeyi bir sisteme göre yaratmakta, idare etmekte ve devam ettirmekte, hiçbir şeyi gelişigüzel bir akışa bırakıp terk etmemektedir.

2. فَاَنْشَرْنَا بِه۪ بَلْدَةً مَيْتًا “Biz onunla ölü şehri (toprağı) canlandırırız.” Yüce Allah yağmuru belli bir ölçüye göre indirmekte olduğunu beyan ettikten sonra, onun sayesinde ölü bir beldeyi, yani ölü toprağı diriltmekte olduğunu ifade etmektedir. Burada geçen اَنْشَرْنَا [enşarnâ] “canlandırdık” fiili her ne kadar geçmiş zaman kalıbında getirilmiş olsa da manası bir sistemin devamı anlamında geniş zaman olarak düşünülmelidir. Biz de bu nedenle tercümeyi geniş zaman kalıbında vermeyi tercih ettik.

Konuyla ilgili olarak Furkân 25:48-49’da açıkladığımız üzere ayette şöyle buyrulmaktadır: “Rüzgârları rahmetinin önünde müjdeci olarak gönderen O (Allah)tır. Su sayesinde ölü toprağı canlandırmak ve onunla yarattıklarımızdan nice hayvanlara ve insanlara su vermek için gökten tertemiz su indiren de Biziz.”

Yorumunu yapmakta olduğumuz ifadedeki “canlandırma” ve “ölü belde, toprak” kavramlarına değinmekte yarar vardır.

a) Buradaki اَنْشَرْنَا [enşarnâ] “canlandırmak”, “diriltmek” fiili toprağın su sayesinde bitkilerle yeşertilmesi demektir. Yâsîn 36:33’te olduğu gibi, bu konudaki fiillerin geçmiş zamanda getirilmesi, sistemin sahibini göstermek açısındandır. Yüce Allah ölü toprağı diriltmektedir; yani onu yeşertmekte ve bitkilerle canlandırmaktadır.

Bu fiil ayetin sonunda yer alan تُخْرَجُونَ [tuhracûne] edilgen fiilinin de verdiği mana gereği mahşerdeki diriltilmeye de dolaylı olarak işaret etmektedir. Bu tür fiillerdeki “biz” çoğul ifadesi, ilahi kudretin yüceliğini ve erişilmezliğini gösterdiği gibi, sistemde görevlendirilen melekî güçlere de işaret ediyor olabilir.

b) بَلْدَةً مَيْتًا “Ölü toprağa (can verdik).” “Ölü toprağın diriltilmesi”, Yâsîn 36:33-35’te Yüce Allah’ın kudret delillerinden birisi olarak şöyle sunulmaktadır: “Ölü toprak onlar için bir delildir. Toprağı canlandırdık ve ondan ürünler çıkarttık; artık o ürünlerden yiyorlar. Yeryüzünde nice nice hurma bahçeleri ve üzüm bağları yarattık; ürünlerinden ve kendi elleriyle yaptıklarından yesinler diye oralarda birçok pınarlar fışkırttık. (Niçin hâlâ) şükretmiyorlar?”

Bu cümlede de geçtiği üzere, toprağa ölümün nispeti mecazdır. Ölü toprak, kuru toprak demektir;(34) toprağın bitkilerle yeşermemiş halidir. Kur’an’da [el-meyt/el-meyte] “ölü” kelimesi sadece “insanlar veya hayvanlar”(35) için değil, [mevt/el-meyte] kalıplarında “toprak”(36), yorumunu yapmakta olduğumuz ayette de olduğu gibi [meyt]/ [el-meyyit] kalıplarında “belde”(37) için de kullanılmaktadır.

Yorumunu yapmakta olduğumuz ayette بَلْدَة [beldeh] kelimesini nitelemek için مَيْت [meyt] kelimesinin yerine başka kelimeler de elbette kullanılabilirdi. Ancak konunun önceki ayetlerle irtibatı bağlamında, mahşere inanmayan muhatapların bu inkârlarının önüne geçilmesi için ölüp toprağa gömülen insanlar üzerinden “ölü belde” benzetmesi harika bir ifade olmuştur.

3. كَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ “Siz de (mahşer için) işte böyle çıkarılacaksınız.” Yüce Allah yağmuru bir ölçüye göre yağdırdığını, yağmur sayesinde ölü beldeleri yani ölü toprağı dirilttiğini beyan ettikten sonra, bu konuda neden böyle örnekler verdiğinin gerekçesini bu cümle ile dile getirmektedir.

İşte ölü gibi duran topraktan nasıl ki bitkiler çıkartılıyorsa, A‘râf 7:25, Tâhâ 20:55, Hacc 22:5-6 gibi ayetlerde de beyan edildiği gibi, insanlar da âhirette o topraktan aynı şekilde çıkartılacaklardır. Ayetin sonunda sözü edilen “çıkış”, mahşerde yaşanacak olan yedi aşamanın ilkidir.(38)

Dipnotlar

• 34-) Semerkandi, age., III, 122. 35-) Bakara 2: 173; Mâide 5: 3; En‘âm 6: 122, 139, 145; Nahl 16: 115; Hucurât 49: 12. 36-) Bakara 2: 164; Nahl 16: 65; ‘Ankebût 29: 63; Rûm 30: 19, 24, 50; Fâtır 35: 9; Yâsîn 36: 33; Câsiye 45: 5; Hadîd 57: 17. 37-) A‘râf 7 : 57; Furkân 25 : 49; Fâtır 35 : 9; Zuhruf 43 : 11; Kâf 50 : 11.
  • Bakara 2/173 Mâide 5/3 En‘âm 6/122 Nahl 16/115 Hucurât 49/12 Bakara 2/164 Nahl 16/65 ‘Ankebût 29/63 Rûm 30/19 Fâtır 35/9 Yâsîn 36/33 Câsiye 45/5 Hadîd 57/17 A‘râf 7/57 Furkân 25/49 Fâtır 35/9 Zuhruf 43/11 Kâf 50/11
• 38-) Bu konuda detaylı bilgi için daha önce kaleme aldığımız “ Kur’an’a Göre Yedi Aşamada Âhiret” adlı eserimize müracaat edilebilir.