Yâsîn Suresi

-

Mekke’de risaletin 5-6. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 83 ayetten oluşan, adını ilk ayette geçen يٰسٓ yâsîn kelimesinden alan Yâsîn suresi, inişe göre 39, resmî sıralamada ise 36. suredir.

Yâsîn suresi, resmi sıralamada öncesinde bulunan Fâtır suresiyle yakın konu ilişkisine sahiptir. Fâtır 1’de ve Yâsîn 81’de “göklerin ve yerin yaratılması”, Fâtır 4’te ve Yâsîn 15’te “elçilerin yalanlanması” hatırlatılmaktadır. Fâtır 6’da ve Yâsîn 60’da “şeytanın düşmanlığı” gündeme getirilmektedir. Fâtır 9’da ve Yâsîn 33’te “ölü toprağın diriltilmesi”nden söz edilmektedir. Fâtır 12-13, 27-28’de ve Yâsîn 33-44’te “kâinat kitabından çeşitli örnekler” verilmektedir. Fâtır 33-35 ve Yâsîn 55-58’de “cennetliklerin sahip olacağı nimetler” müjdelenmektedir.

Yâsîn suresi mukatta‘a harfleriyle başlamakta, surenin ilk 12 ayetinde vahye, risalete, muhatapların umursamazlığına, tebliğin kimlere fayda vereceğine, yapılanların kaydettirildiğine ve dolayısıyla Yüce Allah’ın kudretine dikkat çekilmektedir.

13-32. ayetler arasında bir şehir halkına dair darb-ı mesel yer almakta, bu çerçevede söz konusu şehir halkının elçileri yalanlamaları, buna karşılık elçilerin verdiği esaslı cevaplar, şehir halkının elçiler nedeniyle uğursuzluğa uğratıldıkları sözleri ile onlara verilen cevaplar, ardından bir yiğit kişinin halkına karşı söylediği muhteşem tebliğ prensipleri, sonrasında ilgili kişiye yönelik şehir halkının karşı çıkışı, onunla alay edişleri, nihayetinde bu kişinin son sözleri ile şehir halkının akıbetine dair Yüce Allah’ın tüm insanlık tarihinde uyguladığı azgınlara yönelik sistemi hakkında bilgiler verilmektedir.

33-44. ayetlerde kâinat kitabından yedi başlık verilmekte, bu çerçevede ölü toprağın canlandırılması, evrendeki çifterli yaratılış, gecenin durumu, Güneş’in hareket sistemi, Ay’ın çeşitli menzillere sahip kılınışı, gece ve gündüzün kendi sistemlerini sürdürmeleri, her bir gök cisminin belli bir yörüngede yüzmeleri ile suyun yani denizlerin insan hizmetine sunulma sistemi hakkında esaslı bilgiler verilmektedir.

45-54. ayetlerde hak ve hakikatle alay eden müşriklerin bazı özellikleri ile kıyamet-ahiret sürecine dair alay içerikli sözlerine karşılık Sûr borusuna üflenmenin aniliği, o esnada insanların yaşayacağı korkunç çaresizlik, ikinci üflemeden sonra mahşer için yaşanacak diriltilme, insanlara yapılacak uygulamanın onların hak edişlerinin sonucu oluşu gündeme getirilmektedir.

55-65. ayetlerde cennetliklerin mutlu halleri, kendileri ve eşlerinin cennet meyveleri arasında nimetlendirilmeleri, cennetteki huzurlu durumları, istedikleri her şeyle buluşturulacakları, Yüce Allah’tan sözlü selamla nimetlendirilecekleri, suçlulara seslenileceği, onların bir kenara ayrılmalarının isteneceği, Allah’ın onlardan dünyada aldığı kulluk sözü ile şeytana ibadet etmemeleri gerektiği ve şeytanın insanlara düşman oluşunun hatırlatılması, mahşerde yargılamada ağızlarının mühürleneceği, elleri ve ayaklarının dünyada yapıp ettiklerine şahitlik edecekleri haber verilmektedir. 66-68. ayetlerde ise Yüce Allah’ın insan üzerindeki mutlak hâkimiyeti ve çeşitli nimetleri hatırlatılmaktadır.

69 ve 70. ayetlerde hem bütünüyle Kur’an’ın hem de özellikle Yâsîn suresinin indiriliş gayesi beyan edilmekte, diri olan ve ruhen diri kalmak isteyenlerin uyarılması gerekçe olarak sunulmaktadır. 71-76’da söz yeniden kâinat kitabının ayetlerinden olan “hayvanların yaratılma gerekçesi”ne getirilmekte, bu arada putların ve putperestlerin mahşerdeki etkisizliği ve çaresizliği hatırlatılmaktadır.

Surenin son grup ayeti olan 77-83’te ise, aslında surenin ana mesajı olan “ahiret bilinci”, mahşerde diriltilmeyi inkâr edenlerin dile getirdiği çarpık fikir esas alınarak üç temel cevap verilmektedir. Bu noktada “ilk yaratılış”, “ateşin yaratılması” ve “kâinatın var edilişi” çok çarpıcı ifadelerle ele alınmaktadır. Ardından, ahiretteki diriltilmenin Allah için son derece kolay olduğu ve bunun sadece bir “ol” emriyle ve oluşun başlamasıyla gerçekleşeceği beyan edilmektedir. Çünkü her şeyin kontrolü sadece Allah’ın elindedir, dönüş sadece O’na olacaktır.

Yüce Allah, surenin 77-81. ayetlerinde, bir inkârcının kendi yaratılışını unutup toz toprak olan kemiklerin mahşerde nasıl diriltileceği sorusunu gündeme getirmekte, soruyu soranın şahsında bütün zamanların inkârcılarına çok önemli ve kapsayıcı üç temel cevap vermektedir.

Surenin 82-83. ayetlerinde ise, Yüce Allah’ın herhangi bir şeyin olmasını istediğinde ilgili şeye “ol” demekle onun hemen yaratılma sürecine girdiğini, kâinatın kontrolünün sadece O’nun elinde olduğunu ve dönüşün de sadece kendisine olacağını beyan etmektedir.

ııı. (81. Ayet): Kâinatı Yaratanın Tekrar Yaratması

اَوَلَيْسَ الَّذ۪ي خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ بِقَادِرٍ عَلٰىٓ اَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلٰى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَل۪يمُ “Gökleri ve yeri yaratan (Allah) insanların benzerlerini yaratmaya gücü yeten değil midir? Elbette (kâdirdir/gücü yetendir)! O, [el-hallâk]tır (her türlü yaratabilendir); [el-‘alîm]dir (her şeyi hakkıyla bilendir).”

Ayetteki اَوَلَيْسَ [eveleyse] ifadesi “değil midir?”; الَّذ۪ي خَلَقَ [ellezî haleka] ifadesi “yaratan, yaratmış olan (kudret, Allah)”; السَّمٰوَاتِ [es-semâvâti] kelimesi “gökler i”; وَالْاَرْضَ [ve’l-arda] sözcüğü “ve yeryüzünu”; بِقَادِرٍ [bikâdirin] kelimesi “gücü yeten, kâdir”; عَلٰىٓ اَنْ يَخْلُقَ [‘alâ en yahluka] ifadesi “yaratmaya”; مِثْلَهُمْ [mislehum] tamlaması “onların benzerini”; بَلٰى [belâ] edatı “bilakis, elbette”; وَهُوَ [vehuve] zamiri “O”; الْخَلَّاقُ [el-hallâku] kelimesi “her türlü yaratan(dır)”; الْعَل۪يمُ [el-‘alîmu] sıfatı ise “çok iyi bilen(dir)” demektir.

Burada diriltilmeyi inkâr edenlere “üçüncü cevap” ver ilmekte ve yaratılışla ilgili olarak mikro âlemden makro âleme genişletilen bilgiler gündeme getirilmektedir. Bu cevapta ise mukayeseli bir anlatım gerçekleştirilerek mahşerdeki diriltilmeyi inkar edenlere Yüce Allah’ın yaratma sistemi içerisindeki “beş” farklı yaratma kudretiyle cevap verilmiş olmaktadır.

“Göklerin ve yeryüzünün yaratılışı” hakkında Bakara 2:21 ve A‘râf 7:54’te bilgi vermiştik; ayrıca Kâf 50:38 gibi çeşitli ayetlerde bilgiler vereceğimiz için burada benzer şeyleri tekrarlamayacağız.

Yorumunu yapmakta olduğumuz ayetler bağlamı itibariyle “mikro âlem”, “insan”dan ve kâinat kitabının küçük bir ayeti olarak “yeşil ağaç”tan oluşmaktadır. Bu ikisi önceki iki ayette ele alınmıştı. Burada ise yaratmanın daha büyüğü ve diğerlerine göre daha kapsamlı ve zor olanı hatırlatılmaktadır ki biz buna “makro âlem” diyoruz. Bunun hatırlatılma sebebi, gökleri ve yeri yaratan ilahi gücü müşriklerin de kabul etmeleriydi.

1. اَوَلَيْسَ الَّذ۪ي خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ بِقَادِرٍ عَلٰىٓ اَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ “Gökleri ve yeri yaratan (Allah) insanların benzerlerini yaratmaya gücü yeten değil midir?” Daha önce de ifade ettiğimiz gibi, Mekke müşrikleri, yani o günkü putperest toplum, yaratıcı Allah inancına sahiplerdi.(663) Lokmân 31:25’te, “Onlara, ‘Gökleri ve yeri kim yarattı?’ diye sorsan, ‘Allah’ cevabını vereceklerdir” buyurulmaktadır. Bu örnekten de anlaşılacağı üzere, Mekkeli müşriklerin Allah inancı vardı; yani onlar kâinatı Yüce Allah’ın yarattığını ve idare ettiğini kabul ediyorlardı.

a) Gökleri, yani ihtişamlı galaksileri ve bütün incelikleriyle yeryüzünü donatan Yüce Allah, bunun insanı yaratmasına göre daha büyük bir iş olduğunu Mü’min 40:57’de şöyle beyan etmektedir: “Göklerin ve yerin yaratılması insanların yaratılmasından daha büyük ve kapsamlı bir iştir; ancak insanların çoğu bunu bilmiyorlar.”

Mekkeli müşrikler, gökleri ve yeri yaratan gücün Yüce Allah’a ait olduğunu kabul etmelerine rağmen, mahşerdeki diriltilmeyi inkâr ediyor ve kendilerince bunun mümkün olmadığını çürümüş kemik örneğiyle dile getiriyorlardı.

İşte yorumunu yapmakta olduğumuz bu ayette Yüce Allah, gökleri ve yeri yaratan kudretin insanların benzerlerini mahşerde yaratmaya gücünün yeteceğini soru cümlesi şeklinde ifade etmektedir. Bu tür cümlelerde maksat, soru sormak değil, soruya konu olan meselenin tersinin doğru olduğunu “inkârî soru” ile bildirmektir.

Benzer bir mesaj vermesi bakımından Lokmân 31:28’deki bilgileri de hatırlamak gerekmektedir: “(Ey İnsanlar!) Sizin yaratılmanız ve diriltilmeniz, ancak tek bir kişinin yaratılması ve diriltilmesi gibidir. Muhakkak ki, Allah her şeyi işitendir; görendir.”

b) Ayette yer alan عَلٰىٓ اَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ “Onların benzerini yaratmaya” ifadesi öncelikle mahşerde insanların diriltilmesini gündeme getirmektedir. Ayrıca bazı âlimler bunun göklerin ve yerin ahiret şartlarında yeniden yaratılması manasına da geldiğini belirtmektedir.(664) İbrahîm 14:48’de de dile getirilen husus budur.

Mahşerde göklerin ve yerin yaratılması büyük âlemi, insanların diriltilmesi ise küçük âlemi oluşturacaktır. Ancak buradaki هُمْ [hum] “onlar” zamiri esasında “insanları” ilgilendir d iği için, öncelikli maksadın insanların mahşerdeki diriltilemeleri olduğu görüşünü benimsemekteyiz.

Bu arada ayette yer alan اَوَلَيْسَ [eveleyse] ifadesi “soru” manası beklenen bir ifade değil, cümlenin düz halinin doğru olduğunu gösteren bir kullanımdır ve bunun Kur’an’da pek çok(665) örnekleri vardır.

2. بَلٰى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَل۪يمُ “Elbette (kâdirdir/gücü yetendir)! O, [el-hallâk]’tır (her türlü yaratabilendir); [el-‘alîm]’dir (her şeyi hakkıyla bilendir).” Buradaki بَلٰى [belâ] edâtı “bilakis, aksine, elbette, evet” gibi anlamlara gelmekte ve önceki cümlede yer alan mesajın Allah için doğru olduğunu göstermektedir.

Bu arada ayetteki الْخَلَّاق [el-hallâk] kelimesi Yüce Allah’ın her türlü yaratıcı olduğunu ve sürekli yaratmakta olduğunu beyan eden bir mübalağa sigasıdır. Anlaşılan o ki, الْعَل۪يم [el-‘alîm] sıfatıyla birlikte Yüce Allah’tan başka hiç kimse böyle bir sıfatın sahibi değildir. Bu nedenle Yâsîn 36:79-81. ayetlerde dile getirilen yaratma eylemleri Yüce Allah’tan başkasına nispet edilemez.

Dipnotlar

• 663-) Yûnus 10 : 31; Mü’minûn 23 : 84, 86, 89; ‘Ankebût 29 : 61, 63; Lokmân 31 : 25; Zümer 39 : 38; Zuhruf 43 : 9, 87.
  • Yûnus 10/31 Mü'minûn 23/84 ‘Ankebût 29/61 Lokmân 31/25 Zümer 39/38 Zuhruf 43/9
• 664-) Zemahşeri , age ., IV, 30.
• 665-) En‘âm 6 : 30, 53; Hûd 11 : 81; ‘Ankebût 29 : 10, 68; Yâsîn 36 : 81; Zümer 39 : 32, 36, 37, 60; Zuhruf 43 : 51; Ahkâf 46 : 34; Kıyâmet 75 : 40; Tîn 95 : 8.
  • En‘âm 6/30 Hûd 11/81 ‘Ankebût 29/10 Yâsîn 36/81 Zümer 39/32 Zuhruf 43/51 Ahkâf 46/34 Kıyâmet 75/40 Tîn 95/8