Nûr Suresi

Medine’de hicretin 3. yılında indirilmiş olması muhtemel olan, 64 âyetten oluşan, adını 35. âyetteki “nur” anlamına gelen نُور nûr kelimesinden alan Nûr sûresi, inişe göre 97, resmî sıralamada ise 24. sûredir. Benî Müstalik gazvesi dönüşünde iftiraya uğraması nedeniyle sûrenin Hz. Ayşe ile ilgili olan 11-20. âyetlerinin hicri beşinci yılda indirilmiş olduğu belirtilmektedir.

Nûr sûresi, resmi sıralama bakımından öncesinde yer alan Vâkı‘a sûresiyle yakın konu irtibatına sahiptir. Buna göre birisi Mekkî, diğeri Medenî olan her iki sûrede de “cennetliklere verilecek ödüller” (Mü’minûn 10-11; Nûr 26, 38), “kâfirlere uygulanacak ceza” (Mü’minûn 103-104; Nûr 26, 38), “müminlerin özellikleri” (Mü’minûn 1-9; Nûr 36, 37, 55), “canlıların yaratılışı” (Mü’minûn 12-14; Nûr 45), “kâinat kitabından konu başlıkları” (Mü’minûn 16-19; Nûr 39-41, 43-45) gibi ortak konular ele alınmaktadır.

Nûr sûresi, Yüce Allah’ın çeşitli konularda farz hükümler belirlediğini beyanla başlamakta, zina edenlere verilecek ceza, bunların evlilik hükümleri, iftira atanlara uygulanacak işlem bağlamında yemin ettirilmeleri, Hz. Ayşe’ye atılan iftira, onun bundan uzak olduğu, fuhşun yayılmasını isteyenlere dünyada da mahşerde de ceza verileceği konuları ele alınmaktadır.

21. âyetten itibaren, insanların şeytanın adımlarını izlememeleri, bunun tersini yapanların çirkinliklere bulaşacağı, iffetli kadınlara iftira atanlara lanet edileceği, temizlerin temizlere, pislerin de pislere layık olduğu ifade edilmekte, kişilerin başkalarına ait evlere girerlerken nasıl davranmaları gerektiği, kendilerine izin verilmezse evlere girmemeleri gerektiği hükme bağlanmaktadır.

30. âyetten itibaren, mümin erkeklerin ve kadınların haramlara bakmamayla ilgili duyarlılıkları, kimlerin mahrem olduğu, köle ve cariyelerin evlendirilmeleri gerektiği, bu noktada fakir olanların desteklenmesi, Yüce Allah’ın âyetlerinin açıklanış gerekçesi üzerinde durulmakta, ardından sûreye adını veren “nur âyeti” yer almakta, sonrasında yiğit insanların bazı özellikleriyle kötülerin çaresiz durumları ele alınmaktadır.

41. âyetten itibaren, kâinat kitabından çeşitli başlıklar verilmekte, canlıların sudan yaratıldığı ifade edilmekte, bu arada bazı insanların gerçek dışı sözleri dile getirilmekte, Yüce Allah’a ve Rasûl’e itaat edenlerin kurtuluşa ereceği bildirilmekte, iman edip salih amel işleyenlere yeryüzünde iktidar verileceği müjdelenmekte, namazın kılınıp zekâtın verilmesi ve Rasûl’e itaatin zorunluluğu dile getirilmektedir.

58. âyetten itibaren, çocukların anne ve babalarının yatak odalarına üç vakitte girerlerken izin almaları gerektiği, nikâh arzulamayan yaşlı kadınların açılıp saçılmamak kaydıyla dış elbiselerini çıkarabilecekleri, her şeye rağmen iffetli davranmalarının kendi hyırlarına olacağı, engellilerin durumu, kimlerin evlerinde birlikte veya ayrı ayrı yemek yenebileceği, Hz. Peygamber’den izin almak isteyenlerin bir kısmına izin vermesi gerektiği, onunla konuşurken dikkatli davranılmasının zorunluluğu ifade edilmekte, son âyette ise Yüce Allah’ın mahlûkata hükümranlığı ile mahşerde herkese dünyada yaptıklarının haber verileceği bildirilmektedir.

Yüce Allah, surenin 21-29. ayetlerinde iyiliklerin kesintiye uğratılmamasını, iftiranın lanet sebebi oluşunu, mahşerde organların şahitliklerini, kötülerin kötülere, iyilerin de iyilere layık olduğunu, başkalarına ait mekânlara girilirken neler yapılması gerektiğini dile getirmektedir.

ıı. (22. Ayet): Duyarlı Davranışlar

وَلَا يَاْتَلِ اُو۬لُوا الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ اَنْ يُؤْتُوٓا اُو۬لِي الْقُرْبٰى وَالْمَسَاك۪ينَ وَالْمُهَاجِر۪ينَ ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا اَلَا تُحِبُّونَ اَنْ يَغْفِرَ اللّٰهُ لَكُمْ وَاللّٰهُ غَفُورٌ رَح۪يمٌ “İçinizden lütuf ve servet sahibi kişiler, yakınlara, yoksullara, Allah yolunda hicret edenlere (mallarından) verme(me)leri konusunda yemin etmesin; (onları) bağışlasınlar, hoşgörsünler! Dikkat edin! Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Allah [ğafûr]dur (çok bağışlayandır); [rahîm]dir (çok merhamet edendir).”

Ayetteki وَلَا يَاْتَلِ [velâ ye’teli] emri “ve yemin etmesin (ler)”; اُو۬لُوا الْفَضْلِ [ulu’l-fadli ] ifadesi “imkân sahibi olanlar, iyilik ve servet sahipleri”; مِنْكُمْ [minküm ] ifadesi “sizden, içinizden”; وَالسَّعَةِ [ve’s-se‘ati] kelimesi “ve genişlik ( sahibi olanlar)”; اَنْ يُؤْتُوا [en yü’tû] ifadesi “vermeyle ilgili, vermek konusunda, vermemek için”; اُو۬لِي الْقُرْبٰى [uli’l-kurbâ] ifadesi “yakınlık sahiplerine, yakınlara”; وَالْمَسَاك۪ينَ [ve’l-mesâkîne] kelimesi “ve yoksullar a”; وَالْمُهَاجِر۪ينَ [ve’l-muhâcirîne] sözcüğü “ve hicret edenler e”; ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ [fî sebîlillâhi] tamlaması “Allah’ın yolunda”; وَلْيَعْفُوا [ve’lya‘fû] emri “ve affetsinler”; وَلْيَصْفَحُوا [ve’lysafehû ] emri “ve hoş görsünler”; اَلَا تُحِبُّونَ [elâ tuhibbûne] ifadesi “istemez misiniz”; اَنْ يَغْفِرَ [en yağfira] ifadesi “bağışlamasını”; اللّٰهُ [ allâhu ] kelimesi “Allah(ın)”; لَكُمْ [leküm] ifadesi “sizi, sizin için”; وَاللّٰهُ [vallâhu ] kelimesi “Allah”; غَفُورٌ [ğafûrun ] kelimesi “çok bağışlayan (dır)”; رَح۪يمٌ [rahîmun] kelimesi ise “çok merhamet eden (dir)” demektir.

Burada iyilikten elini çekmemeye yemin etmemek gerektiği, cömertliğin büyük bir erdem olduğu ve bağışlamanın bağışlanmaya vesile olacağıyla ilgili müjdeler gündeme getirilmektedir.

1. وَلَا يَاْتَلِ اُو۬لُوا الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ اَنْ يُؤْتُوٓا اُو۬لِي الْقُرْبٰى وَالْمَسَاك۪ينَ وَالْمُهَاجِر۪ينَ ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ “İçinizden lütuf ve servet sahibi kişiler, yakınlara, yoksullara, Allah yolunda hicret edenlere (mallarından) verme(me)leri konusunda yemin etmesin!” Yüce Allah Hz. Ayşe’ye atılan iftirayla ilgili olarak Müslümanların bir kısmının ortaya koyduğu olumsuz tavrı eleştirdikten ve konuyla ilgili birtakım esasları beyan ettikten sonra, bu tür davranışların şeytanın adımları olduğunu, onu izlememek gerektiğini, çünkü onun hep çirkinlikleri emredip durduğunu ifade etmiştir.

Bu konunun ardından Müslümanların içinde imkânı olanların bazı yanlışlıklara düşmemesiyle ilgili yeni bir hatırlatmaya yer vermektedir ki konunun bu boyutu da dolaylı da olsa Hz. Ayşe’ye atılan iftira ile ilişkidir. Bu yüzden, ayetin inişine neden olduğu ifade edilen bir iniş sebebi rivayetini burada aktarmakta yarar görmekteyiz.

“Yüce Allah daha önce de kısmen bahsettiğimiz gibi Hz. Ayşe’ye iftira edenleri, onların sözlerine itibar edenleri önceki ayetlerle terbiye ettiği gibi, artık kızı Hz. Ayşe’ye iftira ettiğinden dolayı Mistah’a bir daha infakta bulunmayacağına yemin ettiği için Hz. Ebû Bekir’i de eğitip, terbiye etmek üzere bu ayeti indirmiştir.”

“Müfessirler şöyle demişlerdir: ‘Ayet, Hz. Ebû Bekir hakkında nazil olmuştur. Çünkü o artık Mistah’a infâk etmeyeceğine yemin etmişti. Mistah ise, onun teyzesinin oğlu olup elinde yetişmiş bir yetimdi. Hz. Ebû Bekir, hem Mistah’a, hem de onun yakınlarına yardım ediyordu. İfk yani Hz. Ayşe’ye atılan iftira ile ilgili ayetinince Hz. Ebû Bekir onlara, ‘Kalkın, defolun! Artık ne siz bendensiniz ne de ben sizdenim.”

“Hiçbiriniz artık yanıma yaklaşmayın’ demişti. Bunun üzerine Mistah ‘Allah aşkına, İslâm aşkına. Akrabalık ve sıla-ı rahim hatırına bizi başkalarına muhtaç etme! İşin başında bizim bir günahımız yoktu’ deyince, Hz. Ebû Bekir ona ‘Konuşmadıysan da güldün’ demiş, Mistah ise ‘Bu, Hassân’ın sözüne şaşmamdan dolayı idi; yoksa bir gülme, sevinç değildi’ dediyse de Hz. Ebû Bekir onun bu mazeretini kabul etmeyerek, ‘Haydi gidin, uzaklaşın! Çünkü Yüce Allah sizin için bir mazeret bildirmedi ve bir çıkış kapısı göstermedi’ demişti.”

“Bunun üzerine onlar nereye gideceklerini, kime başvuracaklarını bilemez bir şekilde yanından çıkmışlardı. Derken Hz. Peygamber Yüce Allah’ın onları kovmamasını emreden bir ayetindirdiğini haber vermek üzere Hz. Ebû Bekir’e bir adam göndermişti. Hz. Ebû Bekir haberi alır almaz, tekbir getirmiş ve buna çok sevinmişti. Hz. Peygamber ilgili ayeti ona okumuştu.”

“Hz. Peygamber اَلَا تُحِبُّونَ اَنْ يَغْفِرَ اللّٰهُ لَكُمْ ‘Allah’ın size mağfiret etmesini sevmez misiniz?’ cümlesine gelince, o ‘Evet, Ya Rabbi, beni affetmeni can-ı gönülden arzu ederim’ deyip yaptıklarından vazgeçmişti. Evine gidince Mistah ve yakınlarına haber salıp onları kabul edeceğini bildirerek, ‘Allah’ın indirdiği hüküm başım gözüm üstüne.”

“Size yaptığımı ve söylediğimi Allah önceki ayette/bölümde size gazap ettiğini bildirdiği için yapmıştım. Fakat Allah sizi affedince, size ‘merhaba, hoş geldiniz’ diyorum’ demiş ve Mistah’a daha önce yaptığı yardımın iki mislini yapmaya yani onlara yönelik infaklarını ikiye katlayarak gerçekleştirmeye başlamıştı.”(124)

Surenin daha önce yorumladığımız Nûr 24:11. ayetinin nüzul sebebini aktarırken de kısmen beyan ettiğimiz bu iniş sebebi rivayeti, elbette yaşanan olayla tam uyum halindedir. Pek çok ayette verilen bilgilerle bu nüzul sebebi rivayetinde anlatılanlar adeta birbirini işaret eder mahiyettedir. Ancak “sebebin özel oluşu hükmün veya mesajın genel oluşuna mani değildir” şeklindeki kuralı unutmamak gerekmektedir.

Sırf bu nedenledir ki Yüce Allah olayları anlatırken hiçbir isim vermemekte, sadece nelerin yaşandığını, yanlışın neler olduğunu, doğruya nasıl ulaşılacağının yollarını göstermekte, böylece kıssaların ve hükümlerin tarihsel değil, evrensel olduğunu ortaya koymak istemektedir.

Nûr 24:21. ayetteki hitap يَآ اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا “ey iman edenler” diye başladığı gibi yorumunu yapmakta olduğumuz ayette de وَلَا يَاْتَلِ اُو۬لُوا الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ اَنْ يُؤْتُوٓا اُو۬لِي الْقُرْبٰى وَالْمَسَاك۪ينَ وَالْمُهَاجِر۪ينَ ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ “İçinizden faziletli ve servet sahibi kimseler akrabaya, yoksullara, Allah yolunda göç edenlere (mallarından) vermeyeceklerine yemin etmesinler” şeklinde çoğul ifadeler kullanılarak, bunun bir kişiyle sınırlı olmadığı, hem vahyin indirildiği dönemdeki muhatapları hem de daha sonra yaşayacak olanları mesaja ve hükme dâhil etmiş olduğu ortaya konulmaktadır.

Yüce Allah Müslümanlar içerisinde birilerinin hata yapmış olmaları durumunda eğer tevbe etmişlerse artık onları söz konusu günahlarıyla ebediyen anmanın, ha tta kendilerine iftira cezası da uygulandıktan sonra tam bir teslimiyet göstermişlerse onlara önceki hataları nedeniyle farklı bir muamele göstermenin doğru olmadığını hükme bağlamaktadır.

Bakara 2:225’te [yü’lûne/îlâ ] şeklinde “hanımına yaklaşmamak üzere yemin etmek” manasında kullanılmakta olan fiille aynı kökten geldiği kabul edildiği üzere, ayetin başındaki لَا يَاْتَلِ [lâ ye’teli] emri “geri durmamak”, “yemin etmemek”, “el çekmemek” gibi anlamlar içermektedir.(125) Bu kelimenin [lâ ye’tel] şeklinde “geri durmamak” manasına geldiği ve benzer bir mesaj içerdiği de ileri sürülen görüşler arasında yer almaktadır.(126)

Ayrıca اُو۬لُوا الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ [ulu’l-fadli minküm ve’s-se‘ati] yani “içinizden [fadl] ve [ihsan] sahipleri” ifadesi de önemli bir mana derinliğine sahiptir. Bu çerçevede اُو۬لُوا الْفَضْلِ [ulü’l-fadli] tamlaması “faziletli kişiler” manasına gelmekte ve mahşerde ödülle buluşturulacaklarına dolaylı olarak gönderme yapılmaktadır. Bu ifadenin dünya şartlarında ekonomik zenginlik sahipleri anlamındaki yorumu ise bir sonraki ifade gereği tekrarı çağrıştıracağı için pek uygun olmasa gerektir.

Kur’an’da altı kez(127) geçen السَّعَة/ سَعَة [es-se‘ah/se‘ah] sözcükleri ise “bolluk”, “imkân”, “genişlik” gibi anlamlar içermektedir. Bu arada ayette zikredilen السَّعَة [es-se‘ah] kelimesi [vüs‘at] sahiplerini yani “genişlik sahibi olanları”, “bolluk içerisinde bulunanları”, “imkânları geniş ve rahatlık içerisindeki kişileri” içermektedir.

İşte bu iki özelliğe sahip olanların اُو۬لِي الْقُرْبٰى [ulu’l-kurbâ] denilen “gariban olan yakınlara”, الْمَسَاك۪ين [el-mesâkîn] denilen “yoksullara” ve الْمُهَاجِر۪ينَ ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ [el-muhâcirîne fî sebîlillâh ] yani “Allah yolunda hicret edenlere” infaktan, yardım etmekten, sahip oldukları zenginliklerden bir kısmını onlara vermekten geri durmamaları, onlara destek olmamaya yemin etmemeleri kendilerine emredilmektedir.

Tefsirlerimizde burada kast edilenin Hz. Ebû Bekir olup olmadığı noktasındaki tartışmaları gereksiz görmekteyiz. Çünkü eğer sadece bir kişiden söz edilseydi ifade [ulû] şeklinde çoğul değil de [zû] şeklinde tekil gelmeliydi. Mesele kimin kast edildiği değil, hangi davranışın kişiyi faziletli kıldığının bilinmesi ve gereğinin yerine getirilmesidir.

Yüce Allah dünyevi imkânlar verdiği kişilerin bu imkânlarının bir kısmını mağdur ve gariban kişilere vermelerini, mal ve servetten bir kısmını başkalarıyla paylaşarak toplumsal hayatın en önemli ilkelerinden birisi olan ekonomik rahatlık noktasında bir sorunu gündemden çıkarmalarını ilahi bir buyruk olarak hükme bağladığını haber vermektedir.

2. وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا “Bağışlasınlar; hoş görsünler!” Yüce Allah mal ve servetin garibanlarla paylaşmanın önemini vurgulamak üzere insanların yapıp ettiği birtakım hataları nedeniyle onları ebediy yen cezalandırmamak gerektiğini, kendilerini affedip bağışlamanın Allah’ın bağışlamasını da beraberinde getireceğini ifade etmektedir.

Bakara 2:109 ve Teğâbun 64:14’te yer aldığı üzere, [‘afv] ve [safh] kavramları birbirine yakın manalar içermektedir. Bu iki kavramla birlikte mağfiret kavramının da yer aldığı Teğâbun 64:14’te şöyle buyurulmaktadır: “Ey iman edenler! Eşlerinizden ve çocuklarınızdan size düşman olanlar da vardır. Onlardan sakının. Ama affeder, hoş görür, bağışlarsanız, (bilin ki) Allah çok bağışlayandır; çok merhamet edendir.”

Yorumunu yapmakta olduğumuz ayette geçen وَلْيَعْفُوا [ ve’lya‘fû] “affetsinler” ifadesi “affı mümkün olan suçların bağışlanması”, “kişilerin kendilerine karşı yapılan ve başkalarını ilgilendirmeyen, dünya işleriyle ilgili ya da ahiretle ilgili olup da tevbe ettikleri suçların bağışlanması”, “ceza vermekten kaçınmak” şeklinde anlaşılabilir. Bu kelime çeşitli kalıplarda Kur’an’da oldukça fazla geçmektedir.

Ayette ikinci sırada yer alan ve Kur’an’da yedi kez(128) geçen, yorumunu yapmakta olduğumuz ayette de وَلْيَصْفَحُوا [ve’lyasfehû] kalıbında yer alan bu kökten kelimeler “suçu muhatabın yüzüne vurmamak”, “başına kakmamak”, “vazgeçmek”, “dikkate almamak”, yani “hoşgörmek” demektir.

Söz konusu iki ayette zikredilen affetmeyle ilgili üç kelimenin birbirine yakın olmak üzere “hataları hoş görmek, tahammül göstermek ve affetmek, bağışlamak” şeklinde anlamlarının bulunduğu belirtilmektedir.(129) Bu arada lafızlar farklı olduğu için anlamlarda da farklılıkların bulunması gerekmektedir. Bu çerçevede üç kelimenin şu şekilde anlam farkları bulunduğu beyan edilebilir:

[Afv], “azarlasa da cezalandırmaktan vazgeçmek”, [safh] “azarlamaktan da cezadan da vazgeçmek”, [mağfiret] ise “günahı tamamen silip affettiğini bile hissettirmemek”tir.(130) Bir başka ifadeyle [afv], suçu söylemek, hak edilen cezayı da göstermek ve fakat bağışlamaktır. [Safh], suçu söylemek, ancak cezasının ne olduğunu belirtmeyip bağışlamaktır. [Mağfiret] ise suçu da cezasını da söylemeden affetmektir.

Buradan anlaşılıyor ki, Yüce Allah’ın mağfiret ve rahmetinden yararlanabilmek için bunları bizim öncelikle ailemizde ve diğer insanlara yönelik ilişkilerimizde gözetmemiz gerekmektedir. Bakara 2:109, Nûr 24:22 ve Teğâbun 64:14’te bağışlamayla ilgili olarak öncelikle insanların bunu dünya hayatında insanlara yönelik olarak gerçekleştirmeleri istenmekte, hem yorumunu yapmakta olduğumuz ayet te, hem de Teğâbun 64:14’te bu fedakarlık yapılırsa Yüce Allah’ın da bağışlayıcı ve merhamet edici olduğu beyan edilerek bağışlamaya yönelik çok önemli bir teşvik ortaya konulmuş olmaktadır.

3. اَلَا تُحِبُّونَ اَنْ يَغْفِرَ اللّٰهُ لَكُمْ وَاللّٰهُ غَفُورٌ رَح۪يمٌ “Dikkat edin! Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Allah [ğafûr]dur (çok bağışlayandır); [rahîm]dir (çok merhamet edendir)” Yüce Allah mağdur ve gariban insanlara yardımcı olmanın önemini beyan etmek üzere affetmeyi ve tevbe edenleri hoş görmeyi emretmekte, ardından böyle bir davranışı Yüce Allah’ın da muhataplarını bağışlamasıyla ilişkilendireceğini haber vermektedir. Allah’ın bağışlamasını isteyenler öncelikle başkalarını bağışlamayı başarmalıdırlar.

a) Yüce Allah’ın merhametiyle ilgili olarak şu ayetleri hatırlatmakta yarar vardır:

“Allah insanlara çok şefkatlidir; çok merhametlidir”,(131)

“Rabbiniz merhameti kendisine yazmıştır”,(132)

“Rahmetim her şeyi kuşatmıştır”,(133)

“Biz seni ancak ve ancak âlemlere rahmetimiz gereği gönderdik”,(134)

“O (Allah), karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için size salât (yardım) ediyor, melekleri de. (Allah), müminlere çok merhametlidir.”(135)

Yüce Allah, bu ve benzer ayetlerde kendisini hem merhametin kaynağı, hem de merhamet eden kudret olarak tanıtmaktadır. Dolayısıyla [Rahmân] ve [Rahîm] sıfatları, Yüce Allah’ın merhametinin iki yönünü oluşturmaktadır.

b) Affetmenin önemiyle ilgili olarak Rasûlüllah (as)’a nispet edilen pek çok sözü hadis kitaplarında rivayet edilmektedir. Teberruken bir kaç tanesini hatırlatmakla yetinelim:

“Affetmeyen affedilmez”,(136)

“Allah merhamet etmeyene merhamet etmez”,(137)

“Yerdekilere merhamet edin ki gökteki (yücelerdeki Allah da) size merhamet etsin”,(138)

“Allah kullarından merhametli olanlara merhamet eder.”(139)

Bu ve bezer rivayetlerde dikkat çekilen noktalar hep bu şekilde bağışlamaya bağlanmaktadır.

Eğer böyle bir duyarlılık gösterilirse, yani Yüce Allah’ın kendilerine verdiği çeşitli imkânları gariban ve mağdurlarla paylaşırlarsa, dahası insanların yapıp ettiği birtakım hataları bağışlayıp ayıplarını örterlerse Yüce Allah da bu şekilde davrananlara karşı غَفُور [ğafûr] “çok bağışlayan” ve رَح۪يم [rahîm] “çok merhamet eden” olduğunu özellikle hatırlatmaktadır. Bağışlayanın bağışlanacağı müjdesi ile bu grup ayette verilmek istenen mesaj açıkça ortaya konulmuştur diyebiliriz.

Dipnotlar

• 124-) Razi, age ., XXIII, 186.
• 125-) Semerkandi , age ., II, 526; Taberi , age ., XVIII, 101; Zemahşeri , age ., III, 216; Razi, age ., XXIII, 186. 126-) Semerkandi , age ., II, 526; Taberi , age ., XVIII, 101; Zemahşeri , age ., III, 216; Razi, age ., XXIII, 186. 127-) Bakara 2 : 2 4 7; Nisâ 4 : 100, 130; Nûr 24 : 22; Talâk 65 : 7.
  • Bakara 2/247 Nisâ 4/100 Nûr 24/22 Talâk 65/7
• 128-) Bakara 2 : 109; Mâide 5 : 13; Hicr 15: 85; Nûr 24 : 22; Zuhruf 43 : 89; Teğâbun 64 : 14. 129-) Semerkandi , age ., III, 457; Taberi , age ., XXVIII, 126; Zemahşeri , age ., IV, 537; Esed, age ., s. 1157.
  • Bakara 2/109 Mâide 5/13 Hicr 15/85 Nûr 24/22 Zuhruf 43/89 Teğâbun 64/14
• 130-) İslâmoğlu, age ., s. 1136’da 6. not.
• 131-) Bakara 2 : 143. 132-) En‘âm 6 : 54. 133-) A‘râf 7 : 156. 134-) E nbiyâ 2 1 : 107. 135-) Ahzâb 33 : 43. 136-) Buhari , Edeb, 18, 27; Müslim, Fedâil, 65; Ebu Davud , Edeb, 145; Tirmizi , Birr, 12; Ahmed b. Hanbel, II, 228, 241, 269, 514.
  • Bakara 2/143 En‘âm 6/54 A‘râf 7/156 Enbiyâ 21/107 Ahzâb 33/43
• 137-) Buhari , Tevhîd, 2; Müslim, Fedâil, 66; Tirmizi , Birr, 16; Zühd, 48; Ahmed b. Hanbel, III, 40; IV, 358, 360. 138-) Buhari , Tefsîru Sure -i Haşr, 6; Edeb, 90; İbn Mace , Zühd, 13; D a rim i , Ferâıd, 6; İmam Mâlik, Muvatta’, Cihâd, 36; Ahmed b. Hanbel, IV, 47, 48. 139-) Buhari , Cenâiz, 32; Eymân, 9; Mardâ, 9; Tevhîd, 25; Müslim, Cenâiz, 9, 11; Ebu Davud , Cenâiz, 24; Edeb, 58; İbn Mace , Cenâiz, 53; Nesai , Cenâiz, 22; Ahmed b. Hanbel, V, 204, 206, 207.