Mülk Suresi

-Mekke’de risaletin 10-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 30 ayetten oluşan ve adını ilk ayetteki “hükümranlık, otorite” anlamına gelen الْمُلْك el-mülk kelimesinden alan Mülk suresi, iniş olarak 60, resmî sıralamada ise 67. suredir.

İlk dönem kaynaklarda adı vâkıye “koruyucu”, mâni‘a “engelleyen”, mücâdile “savunan” veya münciye “kurtarıcı” şeklinde de geçmektedir. Surenin risaletin 9. yılında ve 77. sırada indirildiği de iddia edilmektedir; ancak bizim kanaatimiz diğer görüşten yanadır.

Mülk suresi, resmî sıralamada öncesinde Medeni bir sure olan Tahrîm suresiyle yakın bir anlam ilişkisine sahiptir. Sure sıralamalarında konu ilişkisinin en güzel örneklerinden birisini bu iki surede görmekteyiz. Buna göre her iki surede de Hz. Peygamber’le ilgili esaslar yer almakta, nankör insanların mahşerde karşılaşacağı akıbet dile getirilmekte ve olumlu insan örnekleriyle olumsuz örnekler hakkında malumat verilmektedir.

Mülk suresinin konusu, öncesi ve sonrasındaki sureler gibi “risalet”, “âhirete iman” ve “Hz. Peygamber’in vahiy inşası”yla ilgilidir. Bu surede, ölüm ile hayatın yaratılış sebebi ele alınmakta, kâinattaki muhteşem yapı hakkında temel bilgiler verilmektedir. Bu arada sistemin kusursuzluğunu incelemenin önemi vurgulanmakta, ancak Yüce Allah’ın yaratmasındaki eşsiz sanat karşısında aklın hayretler içerisinde kalacağı beyan edilmektedir. Bu erişilmez kâinat düzenini astroloji gibi gayba taş atma girişimlerine kurban edenleri nasıl bir sonun beklediği vurgulanmaktadır.

7. ayetten itibaren, inkâr edenlerin âhiretteki feci azap durumları, cehennemin şiddeti, inkârcıların itirafları ve azap durumları dile getirilmektedir.

12. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez bilgisi, kâinat kitabından çeşitli konu başlıkları yer almaktadır. Yüce Allah’ın yaptığına kimsenin engel olamayacağı, yürüyenle yerde sürünenin bir olamayacağı gerçeği ve kıyamet ile mahşeri inkâr edenlere Yüce Allah’ın verdiği muhteşem cevaplar surenin ana konularındandır.

23. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın kendisini tanıttığı çeşitli bilgiler, insanları yaratıp onları yeryüzüne yaymış olması, inkârcıların mahşerle alay edişleri, onlara verilen susturucu cevaplar dile getirilmektedir.

Hz. Peygamber’in görevinin apaçık uyarı ve kendisinin de apaçık bir uyarıcı olduğuna dikkat çekilmektedir. Bütün bunlara ilave olarak bu surenin işlediği temel konu, Allah-insan-kâinat ilişkisine dikkat çekmek ve vahyin rehberliğinin vazgeçilmezliğidir.

2. وَبِئْسَ الْمَص۪يرُ “Ne kötü varış yeridir (orası)!” Ayetin sonundaki “Orası ne kötü bir varış yeridir!” ifadesi sonraki ayetlerde de dile getirildiği üzere cehennemin korkunç yapısını ortaya koymaktadır. Bazı insanlar her ne kadar mahşerdeki diriltilmeyi inkâr etseler de sonuçta varıp gidecekleri yer orasıdır.

Kur’an’da 37 kez(49) yer alan بِئْسَ [bi’se] kelimesi “ne kötü” manasına gelmektedir. Ayetteki بِئْسَ [bi’se] “ne kötüdür!” kelimesinin verdiği anlam budur. الْمَص۪يرُ [el-mesîr/mesîr] kelimesi Kur’an’da çeşitli ayetlerde(50) geçmekte ve “varış,” “dönüş yeri”, “dönüş” gibi anlamlar içermektedir.

Hayatın yaratılış gayesi imtihan olduğuna göre bunun değerlendirilmesinin yapılması gerekir; işte imtihanın sonucunun şekilleneceği yer de mahşerdir. Kâinattaki eşsiz düzenin ve sanatın sahibi olan Yüce Allah, bu erişilmez kudretine uygun olarak mahşerde de korkunç azap ortamı hazırlamaya kadir olduğunu ifade etmek istemektedir. Nasıl ki bu kâinat sisteminde O’nun tekliği tartışılmaz ise, mahşer şartlarındaki düzenlemelerinde de hiçbir şekilde ortağı olmayacaktır.

Yüce Allah surenin 7-14. ayetlerinde âhirete dikkat çekmekte, inkârcılar için hazırlanan cehennem hakkında bilgiler vermekte, cehennemliklere sorular sorulacağını, onların da çeşitli itiraflarda bulunacaklarını, itirafa rağmen sonucun değişmeyeceğini beyan etmektedir. Ardından saygılı kişilerin ödüle layık görülecekleri ve Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez bilgisi de gündeme getirilmektedir.

ıı. (9. Ayet): İtirafların Sonucu Değiştirmemesi

قَالُوا بَلٰى قَدْ جَآءَنَا نَذ۪يرٌ فَكَذَّبْنَا وَقُلْنَا مَا نَزَّلَ اللّٰهُ مِنْ شَيْءٍ اِنْ اَنْتُمْ اِلَّا ف۪ي ضَلَالٍ كَب۪يرٍ “Onlar (cehennemdekiler) şöyle diyecekler: ‘Evet, elbette bize bir uyarıcı gelmişti fakat biz (onu) yalanlamış ve ‘Allah hiçbir şey indirmemiştir; siz sadece büyük bir sapkınlık içindesiniz!’ demiştik.”

Ayetteki قَالُوا [kâlû] fiili “dediler k i, demiş olacaklar ki”; بَلٰى [belâ] edatı “evet, bilakis”; قَدْ جَآءَنَا [kadcâena] fiili “muhakkak ki bize geldi”; نَذ۪يرٌ [nezîrun] kelimesi “uyarıcı, peygamber”; فَكَذَّبْنَا [fekezzebnâ] fiili “ve biz yalanlamıştık”; وَقُلْنَا [ve kulnâ] fiili “ve biz (şöyle) demiştik”; مَا نَزَّلَ [mânezzele] ifadesi “indirmedi”; اللّٰهُ [allâhu] kelimesi “Allah”; مِنْ شَيْءٍ [minşey’in] ifadesi “hiçbir şey”; اِنْ اَنْتُمْ [inentüm] ifadesi “sizler (şöyle) değilsiniz”; اِلَّا ف۪ي ضَلَالٍ كَب۪يرٍ [illâ fî dalâlinkebîrin] istisnası ise “büyük şaşkınlık, sapıklık, yanılgıdan başka (bir şeyde değilsiniz)” demektir.

Burada başta Mekkeli inkârcılar olmak üzere bütün zamanların inkârcılarının verdiği cevaplar gündeme getir ilmektedir.

Bu ayette verilmek istenen mesajı üç alt başlıkta incelemek istiyoruz.

1. قَالُوا بَلٰى قَدْ جَآءَنَا نَذ۪يرٌ فَكَذَّبْنَا “Onlar (cehennemdekiler) şöyle diyecekler: Evet, elbette bize bir uyarıcı gelmişti fakat biz (onu) yalanlamıştık.” Ayetin ilk cümlesi, müşriklerin veya inkârcıların dünya hayatında kendilerine peygamber gelip gelmediğiyle ilgili mahşerdeki soruya verdikleri cevabın ilk kısmıdır. Buna benzer cevap cümleleri En‘âm 6:130, Mü’minûn 23:106, Zümer 39:71 ve Mü’min 40:50 gibi ayetlerde de yer almaktadır.

a) Cevap bir itirafla başlayacak ve önceki ayette de dile getirildiği üzere kendilerine sorulan “Size bir uyarıcı gelmemiş miydi?” sorusuna “evet” cevabını vereceklerdir. Ayetteki بَلٰى [belâ] edatı “evet, elbette, bilakis, aksine” gibi anlamlar içermekte; buna göre anlam, “aksine, elbette (gelmişti)” şeklini almaktadır.

b) Tasdik anlamındaki بَلٰى [belâ] edatından sonra sorunun tersinin doğru olduğunu ortaya koymak üzere, inkârcılar bu defa, قَدْ جَآءَنَا نَذ۪يرٌ “Elbette bize bir uyarıcı gelmişti” cevabını vereceklerdir. جَآءَ [câe] fiilinin başındaki قَدْ [kad] edatı mazi fiillerin başında “muhakkaklık” ifade ettiği için bu cümlede de anlam “muhakkak ki gelmişti” şeklini almaktadır. A‘râf 7:53’te de yer aldığı üzere, mahşer şartlarında cehennemlikler çeşitli itiraflarda bulunacaklar; ancak bunun kendilerine hiçbir faydası da dokunmayacaktır.

c) Bu itirafın ardından, inkârcılar peygamberlere karşı tutumlarını ortaya koyacaklar ve فَكَذَّبْنَا [fekezzebnâ] ifadesi gereği de onları yalanladıklarını söyleyeceklerdir. [Kezzebnâ] fiilinin başındaki [fâ] edatına eğer “takıbiye” anlamı verilirse, inkârcıların elçiyi hemen yalanladıkları, düşünme ve yerli yerince karar verme gibi bir duyarlılık göstermeden hem elçileri hem de söylediklerini dünyada yalanladıklarını itiraf edeceklerdir.

Secde 32:12’de şöyle buyurulmaktadır: “Ey Rabbimiz! Gördük ve işittik; bizi (dünyaya) geri gönder de iyi işler yapalım; biz kesin olarak inandık (diyecekler).” Yüce Allah bu mücrimlerin artık gerçeği görmüş olacaklarını ve o haldeyken çeşitli itiraflarda bulunacaklarını haber vermektedir. Bu bağlamda Nisâ 4:42, A‘râf 7:53, Furkân 25:27-28, Mü’min 40:11, Mülk 67:9-11, Hâkka 69:25-29, Nebe’ 78:40 ve Fecr 89:24 gibi ayetleri hatırlamalıyız.

Bu ve benzer bazı ayetlere(62) göre, cehennemlikler , âhiretteki sorgulanmalarının ardından çeşitli itiraflarda bulunacaklar, ancak bu itiraflar onların akıbetini değiştirmeyecektir. Fecr 89:24’te detaylı bir şekilde ele aldığımız üzere, mahşerde çeşitli pişmanlıklar yaşanacağı gibi birtakım özlemler de dile getirilecektir.

2. وَقُلْنَا مَا نَزَّلَ اللّٰهُ مِنْ شَيْءٍ “Şöyle demiştik: Allah hiçbir şey indirmemiştir.” Bu ifadenin benzerleri En‘âm 6:91 ve Yâsîn 36:15’te de yer almakta ve inkârcı mantığın aynı cümlelerin sahibi olduğu ortaya konulmaktadır. Nankörler dünya hayatlarında peygamberlerin getirip tebliğ ettiği hiçbir şeye itibar etmemiş, Yüce Allah’ın kendilerine herhangi bir şey indirip öğretmediğini dile getirmişlerdi.

Ayette olumsuzluk anlamındaki مَا [mâ] edatından sonra مِنْ [min] edatının getirilmesi, en küçük bir ihtimali dahi kabul etmediklerini ortaya koymakta ve “hiçbir şey” anlamını kast ettikleri manasını vermektedir.

Peygamberlere karşı söylemek istedikleri şuydu: “Siz hiçbir şekilde doğru söylemediğiniz gibi Allah’a da iftira ediyorsunuz.” Müşrikler bir ilah inancına sahip olmalarına rağmen, onlara göre ilah, durduğu yerde duran ve hayata müdahale etmeyen bir yapıya sahiptir. Bunun için peygamber de kitap da göndermemiştir; her kim böyle bir iddiaya sahipse onu mutlak anlamda yalancılıkla itham etmişlerdi.

Eskiden olduğu gibi günümüzde de benzer kabullere rastlamaktayız. Belli çevreler Yüce Allah’ı kabul etmelerine rağmen O’nun hayata dair düzenlemeler göndermesini kabul etmemektedirler. Ferdin hayatına karışmayan bir seküler anlayışla Allah inancını olması gerektiği gibi değil de kendi istedikleri şekilde kabul etmektedirler. Şüphe yok ki bu durum dinin hayatın dışına itilmesine neden olmaktadır. Elbette bunun kabul edilebilir bir tarafı yoktur.

“Kâinatı altı günde, evrede, dönemde yaratıp yedinci günde istirahata çekilen Allah inancı” ile “hayatın içine dini sokmayan bu inanç” arasında doğrusu çok da fark yoktur. Peygamberler ve kitaplar manzumesi ile birlikte insanlara hayatı nasıl yaşamaları ve âhireti nasıl kazanmaları gerektiğini öğreten ilahi din esaslarını reddedenlerin mantığının aynı olduğu işte bu cümle ile ortaya konulmaktadır.

3. اِنْ اَنْتُمْ اِلَّا ف۪ي ضَلَالٍ كَب۪يرٍ “Siz sadece ve sadece büyük bir sapkınlık içindesiniz! (demiştik.)” Bütün zamanların inkârcıları peygamberlere işte bu suçlamayı yapmışlar ve onların büyük bir şaşkınlık, yanılgı ve sapkınlık içerisinde bulunduklarını dile getirmişlerdi.

Kendilerince bir Allah inancı taşıdıkları için, Yâsîn 36:15’te de geçtiği üzere, peygamberleri Yüce Allah’a karşı yalan uydurmakla suçlamışlar ve bu durumu sapıklığın en büyüğü olarak tanıtmışlardı. Ayetteki [in] … [illâ] kalıbı, inkârcıların bu konudaki kararlılıklarının bir göstergesidir. Esasında peygamberlere karşı bu tavrı gösterenler, vahyin meydan okuyuculuğu karşısında derin bir sessizliğe bürünerek,(63) mağlubiyetlerini gizlemeyi tercih etmişlerdi.

Bu cümlenin, mahşer sorgulaması esnasında melekler tarafından inkârcılara söylenecek olması da ihtimal dâhilindedir. Peygamberleri ve ilahi vahyin gerçekliğini yalanladıklarını itiraf edenlere, mahşerde melekler “İşte bu halinizle büyük bir sapıklık içine düştünüz” demiş olurlar. Bu durumda büyük sapıklık Yüce Allah’ın inkârcılara verdiği cezanın adı olur.(64) Bu görüş bir kanaat olarak kabul edilse de, sözün akışı ve bir sonraki cümlede inkârcıların konuşmaya devam etmeleri ilk tercihin daha doğru olduğunu göstermektedir.

Dipnotlar

• 49-) Bakara 2 : 102, 126, 206; Âl -i İmrân 3 : 12, 151, 162, 187, 197; Mâide 5 : 62, 63, 79, 80; Enfâl 8 : 16; Tevbe 9 : 73; Hûd 11 : 98, 99; Ra‘ d 13 : 18; İbrâhim 14 : 29; Nahl 16 : 29; Kehf 18 : 29, 50; Hacc 22 : 13, 72; Nûr 24 : 57; Sâd 38 : 56, 60; Zümer 39 : 72; Mü’min 40 : 76; Zuhruf 43 : 38; Huc u rât 49 : 11; Hadîd 57 : 15; Mücâdele 58 : 8; Cum‘ a 62 : 5; Teğâbun 64 : 10; Tahrîm 66 : 9; Mülk 67 : 6. 50-) Bakara 2 : 126, 285; Âl -i İmrân 3 : 28, 162; N isâ 4: 97, 115; Mâide 5 : 18; Enfâl 8 : 16; Tevbe 9 : 73; İbrâhim 14 : 30; Hacc 22 : 48, 72; Nûr 24 : 42, 57; Furkân 25 : 15; Lokmân 31 : 14; Fâtır 35 : 18; Mü’min 40 : 3; Şûrâ 42 : 15; Fetih 48: 6; Kâf 50 : 43; Hadîd 57 : 15; Mücâdele 58 : 8; Mümtehine 60 : 4; Teğâbun 64 : 3, 10; Tahrîm 66 : 9; Mülk 67 : 6.
  • Bakara 2/102 Âl-i İmrân 3/12 Mâide 5/62 Enfâl 8/16 Tevbe 9/73 Hûd 11/98 Ra‘d 13/18 İbrâhîm 14/29 Nahl 16/29 Kehf 18/29 Hacc 22/13 Nûr 24/57 Sâd 38/56 Zümer 39/72 Mü'min 40/76 Zuhruf 43/38 Hucurât 49/11 Hadîd 57/15 Mücâdele 58/8 Cum‘a 62/5 Teğâbun 64/10 Tahrîm 66/9 Mülk 67/6 Bakara 2/126 Âl-i İmrân 3/28 Nisâ 4/97 Mâide 5/18 Enfâl 8/16 Tevbe 9/73 İbrâhîm 14/30 Hacc 22/48 Nûr 24/42 Furkân 25/15 Lokmân 31/14 Fâtır 35/18 Mü'min 40/3 Şûrâ 42/15 Fetih 48/6 Kâf 50/43 Hadîd 57/15 Mücâdele 58/8 Mümtehine 60/4 Teğâbun 64/3 Tahrîm 66/9 Mülk 67/6
• 62-) Bu konuda benzer ayet ler için ayrıca bk. En‘ âm 6 : 27; E nbiyâ 21: 14, 97; Mü’minûn 23 : 106; Şu‘ arâ 26 : 97; Ahzâb 33 : 66; Sâffât 37 : 20; Zuhruf 43 : 38; Müddessir 74 : 45-47.
  • En‘âm 6/27 Enbiyâ 21/14 Mü'minûn 23/106 Şu‘arâ 26/97 Ahzâb 33/66 Sâffât 37/20 Zuhruf 43/38 Müddessir 74/45
• 63-) İ srâ 17 : 88; Tûr 52 : 34; Hûd 11 : 13; Bakara 2 : 23-24; Yûnus 10 : 38. 64-) Razi, age ., XXX, 64.
  • İsrâ 17/88 Tûr 52/34 Hûd 11/13 Bakara 2/23 Yûnus 10/38