Mülk Suresi

-Mekke’de risaletin 10-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 30 ayetten oluşan ve adını ilk ayetteki “hükümranlık, otorite” anlamına gelen الْمُلْك el-mülk kelimesinden alan Mülk suresi, iniş olarak 60, resmî sıralamada ise 67. suredir.

İlk dönem kaynaklarda adı vâkıye “koruyucu”, mâni‘a “engelleyen”, mücâdile “savunan” veya münciye “kurtarıcı” şeklinde de geçmektedir. Surenin risaletin 9. yılında ve 77. sırada indirildiği de iddia edilmektedir; ancak bizim kanaatimiz diğer görüşten yanadır.

Mülk suresi, resmî sıralamada öncesinde Medeni bir sure olan Tahrîm suresiyle yakın bir anlam ilişkisine sahiptir. Sure sıralamalarında konu ilişkisinin en güzel örneklerinden birisini bu iki surede görmekteyiz. Buna göre her iki surede de Hz. Peygamber’le ilgili esaslar yer almakta, nankör insanların mahşerde karşılaşacağı akıbet dile getirilmekte ve olumlu insan örnekleriyle olumsuz örnekler hakkında malumat verilmektedir.

Mülk suresinin konusu, öncesi ve sonrasındaki sureler gibi “risalet”, “âhirete iman” ve “Hz. Peygamber’in vahiy inşası”yla ilgilidir. Bu surede, ölüm ile hayatın yaratılış sebebi ele alınmakta, kâinattaki muhteşem yapı hakkında temel bilgiler verilmektedir. Bu arada sistemin kusursuzluğunu incelemenin önemi vurgulanmakta, ancak Yüce Allah’ın yaratmasındaki eşsiz sanat karşısında aklın hayretler içerisinde kalacağı beyan edilmektedir. Bu erişilmez kâinat düzenini astroloji gibi gayba taş atma girişimlerine kurban edenleri nasıl bir sonun beklediği vurgulanmaktadır.

7. ayetten itibaren, inkâr edenlerin âhiretteki feci azap durumları, cehennemin şiddeti, inkârcıların itirafları ve azap durumları dile getirilmektedir.

12. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez bilgisi, kâinat kitabından çeşitli konu başlıkları yer almaktadır. Yüce Allah’ın yaptığına kimsenin engel olamayacağı, yürüyenle yerde sürünenin bir olamayacağı gerçeği ve kıyamet ile mahşeri inkâr edenlere Yüce Allah’ın verdiği muhteşem cevaplar surenin ana konularındandır.

23. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın kendisini tanıttığı çeşitli bilgiler, insanları yaratıp onları yeryüzüne yaymış olması, inkârcıların mahşerle alay edişleri, onlara verilen susturucu cevaplar dile getirilmektedir.

Hz. Peygamber’in görevinin apaçık uyarı ve kendisinin de apaçık bir uyarıcı olduğuna dikkat çekilmektedir. Bütün bunlara ilave olarak bu surenin işlediği temel konu, Allah-insan-kâinat ilişkisine dikkat çekmek ve vahyin rehberliğinin vazgeçilmezliğidir.

Yüce Allah surenin 15-22. ayetlerinde yani bu üçüncü grup ayetinde, insanların rızık için çalışması gerektiğini belirtmekte, kudretini dile getirmekte ve buna rağmen öncekilerin inkâr ettiklerini hatırlatmaktadır.

Ardından gruplar halinde uçuşan varlıklara dikkat çekilerek, bu sistemin sahibi olan Yüce Allah’ın her şeyi gördüğü bildirilmektedir. Daha sonra Allah’a rağmen hiç kimsenin hiç kimseye yardım edemeyeceği ve rızık veremeyeceği belirtilerek, haktan veya b atıldan yana olmak anlamında farklı özellikteki iki insan tipi mukayese edilmektedir.

Surenin 15. ayetinden 21. ayetine kadarki kısmı adeta [kelime-i tevhîd] in [lâ ilâhe], yani [nefy] (olumsuzlama) kısmını oluşturmaktadır. Çünkü burada sorulan sorular, cevabı beklenen türden değil, [istifhâm-ı inkârî] türündendir. Soruya konu edinilen şeylerin gerçekleşmediğini, bunların imkânsız olduğunu ortaya koymayı veya muhataplara düşündürtüp itiraf ettirmeyi amaçlamaktadır. 23. ayetten sonraki kısım ise adeta [kelime-i tevhîd] in [illellâh] bölümüdür; yani Rabbimizin kendisini tanıttığı ispat kısmını oluşturmaktadır.

Her iki ayet grubunda vurgulanmak istenen husus adeta şudur: Allah şu şu özelliklere sahip olan yegane erişilmez gücün sahibidir; dolayısıyla mabudluk sadece O’na yakışır ve yaraşır; başkal arının böyle bir sıfatı elde etme hakkı yoktur.

ııı. (21. Ayet): Yüce Allah’tan Başka Rızık Kaynağı Olmaması

اَمَّنْ هٰذَا الَّذ۪ي يَرْزُقُكُمْ اِنْ اَمْسَكَ رِزْقَهُ بَلْ لَجُّوا ف۪ي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ “Yoksa (Allah size verdiği) rızkını tutarsa (keserse), size rızık verecek biri mi varmış! Hayır! Onlar, azgınlık ve nefrette inatla direnmektedir.”

Ayetteki اَمَّنْ هٰذَا الَّذ۪ي [emmen hâzellezî] ifadesi “kimmiş o”; يَرْزُقُكُمْ [yarzükuküm] fiili “size rızık verebilir ki”; اِنْ اَمْسَكَ [inemseke] fiili “eğer tutarsa, keserse”; رِزْقَهُ [rizkahû] tamlaması “O’nun (verdiği) rızkını”; بَلْ [bel] edatı “bilakis”; لَجُّوا [leccû] fiili “ısrar ettiler, direndiler, debelendiler ve inat ettiler”; ف۪ي عُتُوٍّ [fî‘utüvvin] kelimesi “azgınlık içinde”; وَنُفُورٍ [venüfûrin] sözcüğü ise “ve bir nefrette” demektir.

Burada Yüce Allah bütün imkânları kendisinin var ettiğini, bu çerçevede insanların hayatlarını devam ettirebilmeleri için gerekli bütün şartları kendisinin hazırladığını belirterek, bu imkânları kısması veya kesmesi halinde hiç kimsenin bu bağlamda alternatif sunamayacağını beyan etmektedir.

1. اَمَّنْ هٰذَا الَّذ۪ي يَرْزُقُكُمْ اِنْ اَمْسَكَ رِزْقَهُ “Yoksa (Allah size verdiği) rızkını tutarsa (keserse), size rızık verecek biri mi varmış!” Enbiyâ 21:42’de belirtildiği üzere, hiç kimsenin hiçbir konuda Yüce Allah’ı engelleyebilecek ilahları yoktur. Fâtır 35:3’te de geçtiği gibi, “gökte ve yerde Allah’tan başka rızık verebilecek başka bir yaratıcı kesinlikle yoktur.”

Bütün bu ayetlerde aynı mesaj yer almaktadır. Mülk suresinin son ayetinde ise bu konu “su” örnekliğinde gündeme getirilmekte ve Yüce Allah’tan başka hiçbir varlığın bu bağlamda etkin ve belirleyici olamayacağı dile getirilmektedir.

2. بَلْ لَجُّوا ف۪ي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ “Hayır! Onlar, azgınlık ve nefrette inatla direnmektedir.” Buradaki بَلْ [bel] edatı “bilakis, aksine, hayır” gibi anlamlar vermektedir.

Ayetteki لَجُّوا [leccû] fiili Mü’minûn 23:75’te de geçtiği üzere “debelenmekte ısrar etmek, devam etmek, inatla direnmek” anlamını vermektedir.(125) Buradaki عُتُوٍّ [‘utüvv] kelimesi Furkân 25:21’de de olduğu gibi “haddini aşmak, azgınlık, kasılmak, kibir”, Kur’an’da 5 kez(126) geçen نُفُور [nüfûr] sözcüğü ise “derin bir nefret içerisinde olmak, imandan köşe bucak kaçmak” anlamını vermektedir.(127) Ayetteki bu üç kelime ve başlarındaki بَلْ [bel] edatı kâfirlerin Mülk 67:15. ayetten itibaren ele alınan konularda olumsuz, kararlı, inatçı ve ısrarcı bir tutum içerisinde bulunduklarını ortaya koymaktadır.

Dipnotlar

• 125-) Semerkandi , age ., III, 478. 126-) İ srâ 17 : 41, 46; Furkân 25 : 60; Fâtır 35 : 42; Mülk 67 : 21. 127-) Semerkandi , age ., III, 478; Taberi , age ., XXIX, 9.
  • İsrâ 17/41 Furkân 25/60 Fâtır 35/42 Mülk 67/21