Zuhruf Suresi

-

Yüce Allah, surenin 66-80. ayetlerinde inkârcıların Son Saat’le ilgili duyarsızlıklarını, sahte dostlukların geçiciliğini, cennetliklere yönelik nimet vaatlerini ve suçluların mahşerdeki sıkıntılı hallerini dile getirmektedir.

ııı. (79-80. Ayetler): Yüce Allah’ın Eşsiz ve Erişilmez Kudreti

اَمْ اَبْرَمُوٓا اَمْرًا فَاِنَّا مُبْرِمُونَ اَمْ يَحْسَبُونَ اَنَّا لَا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْوٰيهُمْ بَلٰى وَرُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ “Yoksa (müşrikler) bir işe kesin karar mı verdiler! Doğrusu kararlı olan biziz! Yoksa onlar, sırlarını ve gizli konuşmalarını duymadığımızı mı sanıyorlar? Aksine (o sır ve konuşmalarını) yanlarındaki elçilerimiz (melekler) yazmaktadır.”

Buradaki اَمْ اَبْرَمُوٓا [ em ebramû ] sorusu “yoksa kesin karar mı verdiler”; اَمْرًا [emran] “herhangi bir işe dair”; فَاِنَّا [feinnâ] ifadesi “(oysa) muhakkak ki biz”; مُبْرِمُونَ [mubrimûne] kelimesi “kesin karar vericileriz”; اَمْ يَحْسَبُونَ [emyahsebûne] sorusu “yoksa sanıyorlar mı, zannediyorlar mı”; اَنَّا [ennâ] ifadesi “muhakkak ki biz”; لَا نَسْمَعُ [lâ nesme‘u] fiili “işitmeyeceğiz, işitmeyeceğimizi”; سِرَّهُمْ [sirrahum] tamlaması “onların sırlarını”; وَنَجْوٰيهُمْ [venecvâhum] ifadesi “ve onların gizli toplantılarını”; بَلٰى [belâ] edatı “aksine, esasında”; وَرُسُلُنَا [verusülünâ] tamlaması “ve bizim elçilerimiz, meleklerimiz”; لَدَيْهِمْ [ledeyhim] ifadesi “onların yanlarında ki”; يَكْتُبُونَ [yektübûne] fiili ise “yazmaktadırlar” demektir.

Burada müşriklerin Hz. Peygamber’e zarar vermeyle ilgili kararlılıkları, buna karşılık Yüce Allah’ın da kararlı oluşu ile her şeyi en ince detayına kadar bilişi, yapılanları meleklerin kayd edişi gündeme getirilmektedir.

1. اَمْ اَبْرَمُوٓا اَمْرًا فَاِنَّا مُبْرِمُونَ “Yoksa (müşrikler) bir işe kesin karar mı verdiler! Doğrusu kararlı olan biziz!” Buradaki soru ifadesi müşriklerin bu konuda kararlı olduklarını, Yüce Allah’ın da aynı şekilde kararlı olduğunu ortaya koyan inkârî bir soru ifadesidir. Kur’an’da sadece bu ayette geçen اَبْرَمُوٓا [ebramû] ve مُبْرِمُونَ [mübrimûne] kelimeleri “kararlı olmak” ve “kararlı olanlar” manasına gelmektedir.

Yüce Allah sözü müşriklerin dünya hayatlarındaki durumlarını sorgulamaya getirmekte ve onların Hz. Peygamber’e bir kötülük veya hakka engel olma konusunda bir kararları varsa asıl kendisinin onları cezalandırmada kararlı olduğunu bildirmektedir. Eğer Hz. Peygamber’e bir zarar vermeye kalkışırlarsa ilahi iradenin onu söz konusu girişimlerden koruyacağı, diğerlerini ise cezalandıracağı ortaya konulmaktadır. Böylece müminlere moral, karşıtlarına ise gözdağı verilmesi amaçlanmaktadır.

Bu ayetin Mekke müşriklerinin Hz. Peygamber’i ortadan kaldırmak üzere Dâru’n-Nedve’de toplantılar yapmasıyla ilgili olarak indirildiği rivayet edilmektedir.(281) Konu eğer bir tuzakla ilgiliyse o zaman bu ayetin mesajı Tûr 52:42 ile de irtibatlandırılabilir. Zira oradaki ifadelere göre müşriklerin tuzak kurmalarına karşılık Yüce Allah’ın onların tuzaklarını başlarına geçireceği beyanı yer almaktadır. Dahası bu tuzak meselesine Medine döneminde indirilmiş olan Enfâl 8:30’da da gönderme yapıldığını söyleyebiliriz.

2. اَمْ يَحْسَبُونَ اَنَّا لَا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْوٰيهُمْ بَلٰى وَرُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ “Yoksa onlar, sırlarını ve gizli konuşmalarını duymadığımızı mı sanıyorlar? Aksine (o sır ve konuşmalarını) yanlarındaki elçilerimiz (melekler) yazmaktadır.” Yüce Allah önceki ayettekine benzer şekilde bu ayette de Mekkeli müşriklerin şahsında bütün kötü niyetlilerin neler yapıp ettikleri ni gayetiyi bildiğini ve yapılanları meleklerinin yazmakta olduğunu bildirmektedir.

a) اَمْ يَحْسَبُونَ اَنَّا لَا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْوٰيهُمْ “Yoksa onlar, sırlarını ve gizli konuşmalarını duymadığımızı mı sanıyorlar?” Buradaki soru da önceki ayetteki gibi [inkârî] bir sorudur ve Yüce Allah’ın onların sırlarını ve özel toplantılarında konuşulanları işittiğini göstermektedir.

Yüce Allah bu konu bağlamında düşündüğümüzde “bütün müşriklerin”, genel anlamda ele aldığı mızda ise “herkesin” hem sırlarını hem de başbaşa yaptıkları gizli ve özel görüşmeleri gayetiyi işittiğini beyan etmektedir. “Onların sırları”ndan kasıt, Hz. Peygamber’e duydukları derin öfke nöbetleridir; [necvâ] denilen “özel görüşme”ler ise bu amaçla Dâru’n-Nedve’de bir araya gelişleridir.

Önceki ayette de ifade ettiğimiz üzere, Mekkeli müşrikler orada bu türden gizli ve özel toplantılar yaparak Hz. Peygamber ve hakikatler aleyhinde kendilerince kararlar alıyorlardı. İşte Yüce Allah onların bu tür faali y etlerini, dahası içlerindeki sırlarını da gayetiyi bildiğini ifade etmektedir.

Benzer bir konunun ele alındığı İsrâ 17:47’de şöyle buyurulmaktadır: “Kendi aralarında fısıldaşırlarken zalimler ‘Siz, sadece ve sadece büyülenmiş bir adama uyuyorsunuz!’ diyorlardı.” Yüce Allah müşriklerin Hz. Peygamber’i dinlerlerken kendi aralarında fısıldaştıklarını haber vermekte ve bu zalimlerin çevrelerinde bulunanları ayıpladıklarını, kendilerince onları uyardıklarını bildirmektedir. Başta Velîd b. Muğîra olmak üzere müşriklerin Dâru’n-Nedve denilen yerde bir araya gelip kendi aralarında fısıldaştıkları beyan edilmektedir.(282)

Anlaşılıyor ki müşrikler Hz. Peygamber’i dinlediklerinde muhataplarını ayıplamak ve vahyi yalanlamak için özel bir çaba içerisine girmişlerdi. Burada geçen نَجْوٰى/ النَّجْوٰى [necvâ/en-necvâ] kelimesi Kur’an’da çeşitli ayetlerde(283) geçmekte ve “gizli konuşma, fısıldaşma” manasına gelmektedir.

Benzer bir gizli toplantı uygulamasının Firavun tarafından da gerçekleştirildiği Tâhâ 20:62’den anlaşılmaktadır. Demek ki onların derdi Hz. Peygamber’i ve vahyi etkisizleştirmek için her çabaya başvurmaktı. Yüce Allah da onların bu girişimlerini gayetiyi işittiğini ilan etmektedir.

b) بَلٰى وَرُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ “Aksine (o sır ve konuşmalarını) yanlarındaki elçilerimiz (melekler) yazmaktadır.” Yüce Allah sırları ve özel toplantılarını bildiğini beyan ettikten sonra, bunu ilgililerin önüne getireceğini, çünkü insanların yanlarında bulunan elçilerin olup biten her şeyi yazmakta olduğunu haber vermektedir.

Bu ayetin mesaj olarak benzeri Kâf 50:17-18’dedir: “Hani, (insanda) sağdan ve soldan iki (melek) kaydedici olarak gözetleyicidir. Kişinin her bir sözünün (kararının veya davranışının) yanında hazır bir gözetleyici, kaydedici mutlaka vardır.” Bu ayette sözü edilen konu, يَتَلَقَّى [yetelekkâ] ve الْمُتَلَقِّيَان [el-mütelekkıyâni] kelimelerinin “muhafaza etmek, yazmak, zabıt tutmak veya bunu yapanlar” şeklindeki anlamı nedeniyle,(284) iki meleğin insanoğlunun yaptıklarını ve konuşmalarını kaydetmekte olduklarıyla ilgilidir.

“Amellerin yazdırılması” meselesini İnfitâr 82:10-12’de geniş bir şekilde ele alacağız. Burada kısaca şunu hatırlatalım: Yüce Allah insanların dünyada yapıp ettikleri her ne varsa onu meleklerine yazdırıp kontrol altına aldırmaktadır. Âl-i İmrân 3:181, Nisâ 4:81, Yûnus 10:21, İsrâ 17:13, Kehf 18:49, Meryem 19:79, Yâsîn 36:12, Zuhruf 43:80, Câsiye 45:29, Kâf 50:17-18, Kamer 54:52-53, Cinn 72:28, İnfitâr 82:10-12, Târık 86: 4’te bu noktada açık bilgiler yer almaktadır.

İşte konuyla ilgili olarak İnfitâr 82:10-12’de de beyan edildiği gibi, insanların beraberinde [kirâmen kâtibîn], yani “onların yaptıklarını muhafaza eden ve onları bilip kaydeden değerli yazıcılar” vardır.

Muhafız melekler, elbette davranışı kötü olan insanların kaydını da tutmaktadır. İşte bu kayıtlar, inkâr ettikleri mahşer gününde birer karne gibi herkesin önüne getirilip, eline verilecektir. Meleklerin insanların amellerini “kaydedicilikleri”yle ilgili olarak En‘âm 6:61’i de hatırlamak gerekmektedir.

Önemine binen konuyla ilgili olarak yeniden ve kısaca belirtelim ki, Kehf 18:49’da “küçük büyük denmeden hiçbir şeyin ihmal edilmeyip sayılıp döküldüğü”, Yâsîn 36:12’de “Her şeyin apaçık bir imama (kitaba) kaydedildiği”, Kâf 50:18’de “insanın ağzından çıkan her şeyin kayıt altına alındığı” Kamer 54:53’te ise “küçük büyük her bir şeyin satır satır yazıldığı” ifade edilmektedir. Amel defterini sağ taraftan alabileceklerden olma duası ve niyazındayız.

Dipnotlar

• 281-) Semerkandi , age ., III, 265; Taberi , age ., XXV, 100; Zemahşeri , age ., IV, 258.
• 282-) Taberi , age ., XV, 95. 283-) Nisâ 4: 114; Tevbe 9 : 78; İsrâ 17: 47; Tâhâ 20 : 62; Enbiyâ 21: 3; Zuhruf 43 : 80; Mücâdele 58 : 7, 8, 10, 12, 13.
  • Nisâ 4/114 Tevbe 9/78 İsrâ 17/47 Tâhâ 20/62 Enbiyâ 21/3 Zuhruf 43/80 Mücâdele 58/7
• 284-) Zemahşeri , age ., IV, 375.