Zuhruf Suresi

Mekke’de risaletin 12. yılında indirilmiş olması muhtemel olan, 89 ayetten oluşan, adını 35. ayette yer alan ve “altın, yaldızlı zinet, süs” anlamındaki زُخْرُف zuhruf kelimesinden alan Zuhruf suresi, inişe göre 83, resmî sıralamada ise 43. suredir.

Zuhruf suresi, resmî sıralama bakımından öncesinde yer alan Şûrâ suresiyle yakın konu irtibatına sahiptir. Buna göre her iki sure de “başlangıç harflerinin hurûfu mukatta‘adan oluşması” (Şûrâ 1; Zuhruf 1-2); “vahyin indiriliş gayesi” (Şûrâ 7; Zuhruf 3); “insanların çiftler halinde yaratılması” (Şûrâ 11; Zuhruf 12); “kâinat kitabından çeşitli ayetler” (Şûrâ 29, 32-33; Zuhruf 9-11); “Son Saat’le ilgili uyarı” (Şûrâ 17-18; Zuhruf 61, 66); “kötülere cehennem azabı, iyilere cennet ödüllerinin verilmesi” (Şûrâ 22, 23, 26, 45; Zuhruf 67-73) gibi konularda ortak mesajlar içermektedir. 

Zuhruf suresi, mukatta‘a harfleri, vahyin apaçık oluşu, anlaşılsın diye Arapça indirilişi ve Yüce Allah’ın katında yüce bir makamda oluşu mesajıyla başlamakta, geçmiş nesillerin vahye dair çarpık algıları eleştirilmekte, müşriklerin Allah inancına sahip oldukları belirtilerek kâinat kitabından çeşitli konu başlıkları verilmektedir.

15. ayetten itibaren, Mekkeli müşriklerin Yüce Allah’a kız çocuk isnadı konusu ele alınmakta, meleklerin yaratılışlarına şahit olmadıkları, bu nedenle sorgulanacakları beyan edilmekte, müşriklerin taklide battıkları, eskilerden böyle olanların cezalandırıldığı, bu arada taklide karşı Hz. İbrahim’in mücadele verdiği, müşriklerin Hz. Peygamber’in risaletini reddedişleri, peygamberliğin başkalarına verilmesi gerektiğini düşündükleri, ilahi rahmeti başkalarının dağıtamayacağı mesajı verilmektedir.  

33. ayetten itibaren, insanlar tekdüze olacak olmasalardı hepsine zinetlerle süslü imkânlar verilebileceği bildirilmekte, ancak bunların dünyanın geçimlikleri olduğu bildirilmekte, vahiyden uzak yaşayanların korkunç bir akıbete hazırlandıkları ifade edilerek vahye sarılmanın önemine dikkat çekilmektedir.

46. ayetten itibaren, Hz. Musa’nın risalet öğretileri ve tebliğiyle ilgili birtakım detay denebilecek bilgiler verilmekte, Firavun’un baskıcı zulmüne dikkat çekilmekte, sonrasında konu Hz. İsa’ya getirilerek onun yaptığı tevhid mücadelesi ele alınmaktadır.

65. ayetten itibaren, insanların gruplara ayrılmaları eleştirilmekte, mahşerde iyi insanlar arasındaki dostluklar devam ederken, iyi/muttaki olmayanların birbirlerine düşman olacakları, cennetliklere her türden ödüller verileceği, suçlulara ise ebedî cehennem azabının uygulanacağı belirtilerek, bu sonucu kendilerinin hak etmiş olacakları beyan edilmektedir.

77. ayetten itibaren, mahşerde yaşanacak sahnelerin bir kısmı dile getirilmekte, Yüce Allah’a çocuk isnadının ne kadar korkunç bir günah olduğuna dikkat çekilerek, bunu kabul edenlerin kendilerine vadedilen azap gününe kadar kendi hâllerine bırakılmaları ifade edilmektedir.

Yüce Allah, surenin 29-35. ayetlerinde müşriklerin risalete karşı olumsuz tavırlarını, Allah’ın peygamber belirlemesiyle ilgili yakışıksız ve saygısız yaklaşımlar ortaya koyanların bulunduğunu, bu davranışlarının hesabını vereceklerini, insanların tamamı âhiret inancını terk edip tamamen dünyaya yönelecek olmasaydı inkârcılara dünya hayatında daha çok imkanlar da verebileceğini, bütün bunların dünyanın geçimlikleri olduğunu, oysa âhiretin bütün dünyalıklardan daha hayırlı olduğunu dile getirmektedir.

ıı. (34-35. Ayetler): Kapılar, Koltuklar ve Mücevherler

وَلِبُيُوتِهِمْ اَبْوَابًا وَسُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِؤُ۫نَ وَزُخْرُفًا “Evlerinin kapılarını ve üzerine yaslanacakları koltukları da (gümüşten yapardık). (Onlara çeşitli) ziynetler (verirdik).”

Ayetteki وَلِبُيُوتِهِمْ [ve libuyûtihim] kelimesi “ve onların evleri için, evlerine”; اَبْوَابًا [ebvâben] kelimesi “kapılar”; وَسُرُرًا [vesüruran] sözcüğü “ve koltuklar”; عَلَيْهَا [‘aleyhâ] ifadesi “onların üzerlerine”; يَتَّكِؤُ۫نَ [yettekiûne] fiili “yaslanmaktadırlar, yaslanabilecekleri”; وَزُخْرُفًا [vezuhrufen] kelimesi ise “ve mücevher, zinet” demektir.

Burada dünyalıklar bağlamında daha başka nimetlerin de verilebileceği gündeme getirilmektedir.

Yüce Allah bütün insanların aynı nankörlükte buluşma tehlikesi olmasaydı inkârcı ve nankör insanlara yönelik verebileceği başka şeylerden de söz etmekte, bu bağlamda evlerinin kapılarını ve üzerlerine yaslanacakları [sürur] yani “sedirlerini, kanepelerini, koltuklarını, sandalyelerini” de gümüşten yapabileceğini, daha başka süsler de yaratabileceğini ifade etmektedir.

Ayetteki سُرُرٍ [sürur] kelimesi [serîr] kelimesinin çoğuludur ve “sedirler”, “tahtlar”, “koltuklar” anlamlarına gelmekte, beş ayette(130) cennetlikler için kullanılmaktadır. Bu kelime yorumunu yapmakta olduğumuz Zuhruf 43:34’te ise “(dünyadaki) tahtlar” anlamında zikredilmektedir.

Sureye adını veren ve Kur’an’da dört kez(131) zikredilen زُخْرُف [zuhruf] kelimesinin de yer aldığı bu ifadede, dilemesi halinde Yüce Allah’ın daha nice mücevherlerden süslü eşya, altın vs. ziynetlerle bezenmiş şeyler yaratabileceğini beyan ederek dünyalıkların esasında geçici ve aldatıcı oldukları ifade edilmektedir. Zaten devam eden ayette de dikkat çekilen husus budur.

ııı. (35. Ayet): Dünya ve Ahiret Mukayesesi

وَاِنْ كُلُّ ذٰلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّق۪ينَ “Bütün bunlar, sadece dünya hayatının geçimliğidir. Ahiret ise Rabbinin katında [muttakî]lere (duyarlı olanlara) özeldir.”

Ayetteki وَاِنْ كُلُّ ذٰلِكَ [ve in küllü zâlike] tamlaması “onların hepsi değildir”; لَمَّا مَتَاعُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا [lemmâ metâ‘u’l-hayâti’d-dünyâ] tamlaması “dünya hayatının geçimliğinden başka bir şey”; وَالْاٰخِرَةُ [ve’l-âhıratü] kelimesi “ve âhiret ise”; عِنْدَ رَبِّكَ [‘ınde rabbike] tamlaması “senin Rabbinin katında”; لِلْمُتَّق۪ينَ [li’l-muttakîne] ifadesi ise “takva sahipleri için(dir), duyarlı olanlar için(dir)” demektir.

Burada dünyalıklara kıyasla âhirette verilecek ödüllerin mutlak manada hayırlı oluşu gündeme getirilmektedir.

1. وَاِنْ كُلُّ ذٰلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا “Bütün bunlar, sadece dünya hayatının geçimliğidir.” Yüce Allah nankörlere yönelik olarak dünyalık anlamında akla hayale gelmeyecek düzeyde çeşitli imkânlar verebileceğini, buna gücünün yeteceğini ifade ettikten sonra, bütün bunların dünya hayatında geçerli olacak geçici şeyler olduğunu, oysa Allah katındaki ödüllerin verileceği âhiretin muttakiler için çok daha kalıcı ve hayırlı olduğunu ifade etmektedir.

Dünya hayatının da dünyalıkların da geçici oluşuyla ilgili olarak daha önce yorumladığımız Zuhruf 43:33. ayette gerekli açıklamaları yaptığımız için burada benzerlerini tekrarlamayacağız.

Şûrâ 42:36’da da ifade ettiğimiz üzere, ayette geçen مَتَاع [metâ‘] kelimesi Kur’an’da 34 kez geçmekte(132) ve çoğunlukla dünya hayatının ve dünya nimetlerinin geçiciliğini beyan için kullanılmaktadır. İşte yorumunu yapmakta olduğumuz ayette de bu kelime dünya nimetlerinin ve dünya hayatının geçiciliğini beyan için yer almaktadır. Nisâ 4:77’de de “Dünyanın geçimliği (hayatı) azdır” cümlesiyle bu gerçek açıkça vurgulanmaktadır.

Bu ayette yer alan اِنْ [in] ve لَمَّا [lemmâ] edatlarının kullanımı Yâsîn 36:32 ve Târık 86:4’te de yer almaktadır. İlgili ayetlerde de açıkladığımız üzere, bu edatların birlikte kullanımı nedeniyle iki temel yaklaşım söz konusu edilebilir:

a) İlkine göre baştaki اِنْ [in] edatı مَا [mâ], yani olumsuzluk manası verirse لَمَّا [lemmâ] edatı اِلَّا [illâ] manasına alınır ki bu durumda cümlede [nefyü istisna] yoluyla [hasr/kasr] denilen “vurgulu” bir ifade söz konusu edilmiş olur ve anlam “bütün bunlar sadece ve sadece dünya hayatının geçimliğidir” şeklini alır.(133)

b) Diğer ihtimale göre ise baştaki اِنْ [in] edatı اِنَّ [inne] edatının hafifletilmiş yani şeddesi düşürülmüş hali olarak kabul edilir; لَمَّا [lemmâ] ifadesindeki [lâm/le] “pekiştirici edat” manasına alınırken مَا [mâ] harfi ise zâid kabul edilmiş olur. Bu durumda da cümle “Bütün bunlar muhakkak ki dünya hayatının geçimliğidir” şeklinde pekiştirilmiş bir ifadeye sahip bir mana içerir.(134) Bu ihtimalin yani baştaki [in] edatının [inne] manasına gelebileceğinin bir delili Hûd 11:111’de söz konusudur.

2. وَالْاٰخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّق۪ينَ “Ahiret ise Rabbinin katında [muttakî]lere (duyarlı olanlara) özeldir.” Yüce Allah dünya hayatının ve dünyalıkların geçici olduğunu beyan ettikten sonra, âhiret hayatında söz konusu edilecek ödüllerin muttakilere ayrıldığını bildirmektedir. Bu ifade daha önce yorumladığımız Zuhruf 43:32. ayetin son cümlesinde verilen mesajla uyumludur. Nisâ 4:77, Nahl 16:96, Kehf 18:46 ve Meryem 19:76 gibi ayetlerde verilen mesajlar da bu istikamettedir.

Yüce Allah katında ve Allah katından olan şeyler elbette mutlak manada hayırlıdır ve kalıcıdır. Başka bir ifadeyle, dünyalıkların hiçbiri ahirette verilecek ödüllerle asla mukayese dahi edilemezler. İşte muttaki insanlar yani sorumluluğunu bilip sorumlu davranan duyarlı insanlar dünya ve âhiret mukayesesini doğru yapıp mahşerdeki ödülleri tercih edenlerdir; âhiret ve oradaki ödüller de elbette onların olacaktır.

Dipnotlar

• 130-) Hicr 15: 47; Sâffât 37: 44; Tûr 52: 20; Vâkı‘a 56: 15; Ğâşiye 88: 13. 131-) En‘âm 6: 112; Yûnus 10: 24; İsrâ 17: 93; Zuhruf 43: 35.
  • Hicr 15/47 Sâffât 37/44 Tûr 52/20 Vâkı‘a 56/15 En‘âm 6/112 Yûnus 10/24 İsrâ 17/93 Zuhruf 43/35
• 132-) Bakara 2 : 36, 236, 240, 241; Âl-i İmrân 3 : 14, 185, 197; Nisâ 4: 77; Mâide 5 : 96; A‘râf 7 : 24; Tevbe 9 : 38; Yûnus 10 : 23, 70; Hûd 11 : 3; Yûsuf 12 : 17, 65, 79; Ra‘d 13 : 17, 26; Nahl 16 : 80, 117; Enbiyâ 21: 111; Nûr 24 : 29; Kasas 28 : 60, 61; Ahzâb 33 : 53; Yâsîn 36 : 44; Mü’min 40 : 39; Şûrâ 42 : 36; Zuhruf 43 : 35; Vâkı‘a 56 : 73; Hadîd 57 : 20; Nâzi‘ât 79 : 33; ‘Abese 80 : 32. 133-) Taberi , age ., XXV, 72. 134-) Semerkandi , age ., III, 257.
  • Bakara 2/36 Âl-i İmrân 3/14 Nisâ 4/77 Mâide 5/96 A‘râf 7/24 Tevbe 9/38 Yûnus 10/23 Hûd 11/3 Yûsuf 12/17 Ra‘d 13/17 Nahl 16/80 Enbiyâ 21/111 Nûr 24/29 Kasas 28/60 Ahzâb 33/53 Yâsîn 36/44 Mü'min 40/39 Şûrâ 42/36 Zuhruf 43/35 Vâkı‘a 56/73 Hadîd 57/20 Nâzi‘ât 79/33 ‘Abese 80/32