Zuhruf Suresi

-

Yüce Allah, surenin 10-14. ayetlerinde yeryüzünü insanlar için bir beşik/döşek kıldığını, orada yollarını bulabilsinler diye yollar yarattığını, ayrıca yağmur yağdırdığını, bitkileri yarattığını, çiftler yarattığını, hayvanlardan ve gemilerden binekler yarattığını ve insanların bunun için tesbih etmeleri gerektiğini bildirmektedir.

ı. (12. Ayet): Çiftlerin, Hayvanların ve Gemilerin Yaratılışı

وَالَّذ۪ي خَلَقَ الْاَزْوَاجَ كُلَّهَا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْفُلْكِ وَالْاَنْعَامِ مَا تَرْكَبُونَ “Bütün çiftleri yaratan, sizin için bineceğiniz gemiler ve hayvanlar var eden de O’dur.”

Ayetteki وَالَّذ۪ي خَلَقَ [vellezî haleka] ifadesi “yaratmış olan(dır), yaratan(dır)”; الْاَزْوَاجَ [el-ezvâce] kelimesi “çiftler i”; كُلَّهَا [küllehâ] ifadesi “hepsini”; وَجَعَلَ [vece‘ale] fiili “ve kılmıştır, yapmıştır, yaratmıştır”; لَكُمْ [leküm] ifadesi “sizin için”; مِنَ الْفُلْكِ [mine’l-fülki ] ifadesi “gemilerden”; وَالْاَنْعَامِ [ve’l-en‘âmi] ifadesi “ve hayvanlardan”; مَا تَرْكَبُونَ [mâ terkebûne] ifadesi ise “bineceğiniz şeyler i” demektir.

Burada Yüce Allah’ın mutlak varlık âlemine dair gücü ve kudreti gündeme getirilmektedir.

1. وَالَّذ۪ي خَلَقَ الْاَزْوَاجَ كُلَّهَا “Bütün çiftleri yaratan O’dur.” Yüce Allah bütün çiftleri kendisinin yarattığını beyan etmekte, böylece yaratıcılığının bir görüntüsünün her türden çifti içerdiğini ifade etmektedir.

Konuyla ilgili olarak Yâsîn 36:36’da şöyle buyrulmaktadır: “Yerin bitirmekte olduklarından, (insanların) kendilerinden ve mahiyetini bilemeyecekleri şeylerden bütün çiftleri yaratan (Allah)’ın şanı ne yücedir!” Yüce Allah bu ifade ile kendisinin “tek yaratıcı” olduğunu vurgulamakta, başka varlıkların O’nun gibi herhangi bir şeyi yaratmasının mümkün olmadığını öğretmektedir.

Burada sözü edilen الْاَزْوَاج [el-ezvâc] kelimesi [zevc] kelimesinin çoğuludur ve “eşler”, “çiftler”, “zıtlar”, “çeşitlilikler” manasına gelmekte, ayrıca كُلَّهَا [küllehâ] “hepsi” ifadesi gereği yaratılmış bütün çiftleri, türleri ve cinsleri kapsamaktadır. Kur’an’da geçen [zevc], [zevceyni], [ezvâc] kelimelerinin önemli bir bölümü, “varlıkların türlerine ve bu türlerin erkek-dişi şeklinde iki tür hücrelerinin bulunduğuna”(39) işaret etmektedir.

Yüce Allah, Zâriyât 51:49’da “Her şeyi iki çift halinde yarattığını” beyan ederek, zâtı dışındaki bütün mahlukatın bu çift oluşun bir tarafında bulunduğunu ifade etmektedir. Fecr 89:3’te varlıklar âlemini özetleyerek mahlukatın [eş-şef‘], yani “çift” olduğunu, kendisinin ise [el-vetr], yani “tek” olduğunu vurgulamaktadır.

Yaratılıştaki bu çift oluş, prensip olarak bütün mahlukatı ilgilendirdiği için bunun kapsamına canlı-cansız bütün varlıklar girmektedir. Dünya-âhiret, yer-gök, aydınlık-karanlık, madde-mana, cisim-ruh, cevher-araz, madde-kuvvet, iç-dış, sıcak-soğuk, artı-eksi, proton-elektron vs. akla gelen gelmeyen her türlü yaratık bu ayetin mesajında yer almaktadır.

2. وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْفُلْكِ وَالْاَنْعَامِ مَا تَرْكَبُونَ “Sizin için bineceğiniz gemiler ve hayvanlar var eden de O’dur.” Yüce Allah bütün çiftleri yarattığını beyan ettikten sonra, bu defa insanların gündelik hayatlarını sürdürmeleri bağlamında hayvanları ve gemileri de yarattığını bildirmektedir.

Mü’minûn 23:22 ve Mü’min 40:80’de konuyla ilişkili olarak şöyle buyrulmaktadır: “Onların ve gemilerin üstünde taşınırsınız.” Yüce Allah hayvanlardaki menfaatler bağlamında insanların ulaşımı ve taşımacılık imkanlarıyla ilgili olarak hem hayvanlar hem de gemiler üzerinde taşınmakta olduklarını bildirmektedir. Buradaki “onlar ve gemiler üzerinde taşınırsınız” ifadesi “hayatın bunlar sayesinde sürdürülmesi” şeklinde de yorumlanmaktadır.(40) Ancak ilk yaklaşım kelimelerin içerdiği anlam bakımından daha isabetlidir.

Hayvanların taşımacılıkta kullanımıyla ilgili olarak Nahl 16:7’de şöyle buyrulmaktadır: “Yüklerinizi (büyük) güçlüklere katlanmadan ulaşamayacağınız memleket(ler)e taşırlar. Muhakkak ki Rabbiniz çok şefkatlidir; çok merhametlidir.”

Mü’min 40:79-80’de de şu bilgiler yer almaktadır: “Bir kısmına binesiniz, bir kısmının (etini) yiyesiniz diye sizin için hayvanları yaratan Allah’tır. Onlarda sizin için daha nice faydalar vardır. Gönüllerinizdeki (herhangi bir) arzuya onlar üzerinde (onlara binerek) ulaşırsınız. Onların ve gemilerin üstünde taşınırsınız.” İşte bu ayetlerde de yer aldığı üzere, gemiler gibi bazı hayvanların da binek olarak kullanılmaları bir nimettir.

Yorumunu yapmakta olduğumuz ayette konu hayvanların binek olmaları ise de, mesajda hayvanların ağır yük taşımacılığında kullanılmaları da vardır. Develer, mandalar, öküzler, filler, hatta kuzey ülkelerindeki köpekler insanları taşıdıkları gibi ağır yükleri de taşımakta kullanılmışlardır.

Hayvanların yaratılış gayesiyle ilgili geniş bilgilendirmeleri Nahl 16:5-8, 80, Mü’minûn 23:21-22, Yâsîn 36:72-73 gibi ayetlerde verdiğimiz için burada detaya girmeyeceğiz.

Dipnotlar

• 39-) “Çift, eş” anlamında kullanımlar için bk. En‘âm 6 : 143; Hûd 11 : 40; Ra‘d 13 : 3; Tâhâ 20 : 53; Mü’minûn 23 : 27; Hacc 22 : 5; Şu‘arâ 26: 7; Lokmân 31 : 10; Zuhruf 43 : 12; Necm 53 : 45; Rahmân 55 : 52; Kıyâmet 75 : 39.
  • En‘âm 6/143 Hûd 11/40 Ra‘d 13/3 Tâhâ 20/53 Mü'minûn 23/27 Hacc 22/5 Şu‘arâ 26/7 Lokmân 31/10 Zuhruf 43/12 Necm 53/45 Rahmân 55/52 Kıyâmet 75/39
• 40-) Esed, age ., s. 1139.