Nûr Suresi

Medine’de hicretin 3. yılında indirilmiş olması muhtemel olan, 64 âyetten oluşan, adını 35. âyetteki “nur” anlamına gelen نُور nûr kelimesinden alan Nûr sûresi, inişe göre 97, resmî sıralamada ise 24. sûredir. Benî Müstalik gazvesi dönüşünde iftiraya uğraması nedeniyle sûrenin Hz. Ayşe ile ilgili olan 11-20. âyetlerinin hicri beşinci yılda indirilmiş olduğu belirtilmektedir.

Nûr sûresi, resmi sıralama bakımından öncesinde yer alan Vâkı‘a sûresiyle yakın konu irtibatına sahiptir. Buna göre birisi Mekkî, diğeri Medenî olan her iki sûrede de “cennetliklere verilecek ödüller” (Mü’minûn 10-11; Nûr 26, 38), “kâfirlere uygulanacak ceza” (Mü’minûn 103-104; Nûr 26, 38), “müminlerin özellikleri” (Mü’minûn 1-9; Nûr 36, 37, 55), “canlıların yaratılışı” (Mü’minûn 12-14; Nûr 45), “kâinat kitabından konu başlıkları” (Mü’minûn 16-19; Nûr 39-41, 43-45) gibi ortak konular ele alınmaktadır.

Nûr sûresi, Yüce Allah’ın çeşitli konularda farz hükümler belirlediğini beyanla başlamakta, zina edenlere verilecek ceza, bunların evlilik hükümleri, iftira atanlara uygulanacak işlem bağlamında yemin ettirilmeleri, Hz. Ayşe’ye atılan iftira, onun bundan uzak olduğu, fuhşun yayılmasını isteyenlere dünyada da mahşerde de ceza verileceği konuları ele alınmaktadır.

21. âyetten itibaren, insanların şeytanın adımlarını izlememeleri, bunun tersini yapanların çirkinliklere bulaşacağı, iffetli kadınlara iftira atanlara lanet edileceği, temizlerin temizlere, pislerin de pislere layık olduğu ifade edilmekte, kişilerin başkalarına ait evlere girerlerken nasıl davranmaları gerektiği, kendilerine izin verilmezse evlere girmemeleri gerektiği hükme bağlanmaktadır.

30. âyetten itibaren, mümin erkeklerin ve kadınların haramlara bakmamayla ilgili duyarlılıkları, kimlerin mahrem olduğu, köle ve cariyelerin evlendirilmeleri gerektiği, bu noktada fakir olanların desteklenmesi, Yüce Allah’ın âyetlerinin açıklanış gerekçesi üzerinde durulmakta, ardından sûreye adını veren “nur âyeti” yer almakta, sonrasında yiğit insanların bazı özellikleriyle kötülerin çaresiz durumları ele alınmaktadır.

41. âyetten itibaren, kâinat kitabından çeşitli başlıklar verilmekte, canlıların sudan yaratıldığı ifade edilmekte, bu arada bazı insanların gerçek dışı sözleri dile getirilmekte, Yüce Allah’a ve Rasûl’e itaat edenlerin kurtuluşa ereceği bildirilmekte, iman edip salih amel işleyenlere yeryüzünde iktidar verileceği müjdelenmekte, namazın kılınıp zekâtın verilmesi ve Rasûl’e itaatin zorunluluğu dile getirilmektedir.

58. âyetten itibaren, çocukların anne ve babalarının yatak odalarına üç vakitte girerlerken izin almaları gerektiği, nikâh arzulamayan yaşlı kadınların açılıp saçılmamak kaydıyla dış elbiselerini çıkarabilecekleri, her şeye rağmen iffetli davranmalarının kendi hyırlarına olacağı, engellilerin durumu, kimlerin evlerinde birlikte veya ayrı ayrı yemek yenebileceği, Hz. Peygamber’den izin almak isteyenlerin bir kısmına izin vermesi gerektiği, onunla konuşurken dikkatli davranılmasının zorunluluğu ifade edilmekte, son âyette ise Yüce Allah’ın mahlûkata hükümranlığı ile mahşerde herkese dünyada yaptıklarının haber verileceği bildirilmektedir.

Yüce Allah, surenin 41-54. ayetlerinde kâinat kitabından çeşitli konu başlıklarını, Medine’deki münafıkların olumsuz bazı tutumlarını, Allah’a ve Rasûl’e itaatin gerekliliğini ve sorumlulukların şahsiliğini dile getirmektedir.

ıı. (43. Ayet): Yağmurun ve Dolunun Yaratılışı

اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ يُزْج۪ي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِه۪ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَآءِ مِنْ جِبَالٍ ف۪يهَا مِنْ بَرَدٍ فَيُص۪يبُ بِه۪ مَنْ يَشَآءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَآءُ يَكَادُ سَنَا بَرْقِه۪ يَذْهَبُ بِالْاَبْصَارِ “Görmüyor musun ki Allah birtakım bulutları (çıkarıp) sürüyor; sonra onları bir araya getiriyor, sonra üst üste yığıyor. (Sonunda bulutların) arasından yağmurun çıktığını görüyorsun. (Allah) gökteki dağlar (gibi büyük bulutlar)dan dolu indirir de onu dilediğine (layık olana) isabet ettirir; dilediğinden de onu öteye çevirir (uzak tutar). (Bu bulutların) şimşeğinin parıltısı neredeyse gözleri alır!”

Ayetteki اَلَمْ تَرَ [elem terâ ] sorusu “görmedin mi, bilmez misin, düşünmedin mi”; اَنَّ اللّٰهَ [ennellâhe] ifadesi “muhakkak ki Allah”; يُزْج۪ي [yüzcî] fiili “sürer, sürmektedir”; سَحَابًا [sehâben] kelimesi “bulut, bulutu”; ثُمَّ [sümme] edatı “sonra”; يُؤَلِّفُ [yüellifu ] fiili “birleştirir, birleştirmektedir”; بَيْنَهُ [beynehû] ifadesi “on(lar)ın aralarını”; ثُمَّ [sümme] edatı “sonra”; يَجْعَلُهُ [yec‘alühû ] ifadesi “onu (şöyle) koyar,”; رُكَامًا [rukâmen] kelimesi “istiflenmiş bir şekilde”; فَتَرَى [feterâ] fiili “ve görürsün”; الْوَدْقَ [el-vedka] kelimesi “yağmur u”; يَخْرُجُ [yahrucu] fiili “çıkar”; مِنْ خِلَالِه۪ [min hılâlihî] ifadesi “onun (bulutların) arasından”; وَيُنَزِّلُ [veyünezzilü] fiili “ve indirir”; مِنَ السَّمَآءِ [mine’s-semâi] ifadesi “gökten”; مِنْ جِبَالٍ [min cibâlin] ifadesi “dağlardan”; ف۪يهَا [fihâ ] ifadesi “onda, içinde vardır”; مِنْ بَرَدٍ [min beradin] ifadesi “dolu var”; فَيُص۪يبُ ۪ [feyusîbu ] fiili “isabet ettirir”; بِه [bihî] ifadesi “onu”; مَنْ يَشَآءُ [men yeşâu] ifadesi “dilediğine/layık gördüğüne”; وَيَصْرِفُهُ [veyasrifuhû] ifadesi “ve onu çevirir, uzak tutar”; عَنْ مَنْ يَشَآءُ [‘an men yeşâu] ifadesi “dilediğinden”; يَكَادُ ۪ [yekâdü ] fiili “nerdeyse”; سَنَا ب َرْقِه۪ [senâ barkihî ] tamlaması “onun şimşeğinin parıltısı”; يَذْهَبُ [yezhebü] fiili “giderecek, giderir”; بِالْاَبْصَارِ [bi’l-ebsâri] ifadesi ise “gözleri” demektir.

Burada kâinat kitabının bir başka konu başlığını oluşturan yağmurun, dolunun ve şimşeğin yaratılışı gündeme getirilmektedir.

1. اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ يُزْج۪ي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِه۪ “Görmüyor musun ki Allah birtakım bulutları (çıkarıp) sürüyor; sonra onları bir araya getiriyor, sonra üst üste yığıyor. (Sonunda bulutların) arasından yağmurun çıktığını görüyorsun.” Yüce Allah önceki ayetlerde olduğu gibi bu ayette de kainat kitabına gönderme yapmakta, bu defa yağmurun nasıl yağdığına dair bilgiler vermektedir.

Yağmurun nasıl yağdırıldığıyla ilgili olarak benzer içerikte olmak üzere Rûm 30:48’de şöyle buyurulmaktadır: “Allah O’dur ki, rüzgârları gönderir, bunlar da bulutu kaldırır. Derken, (Allah) onu gökte dilediği gibi yayar ve parça parça eder. (Nihayet bulutların) arasından yağmurun çıktığını görürsün.”

a) اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ يُزْج۪ي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا ۪ “Görmüyor musun ki Allah birtakım bulutları (çıkarıp) sürüyor; sonra onları bir araya getiriyor, sonra üst üste yığıyor.” Ayetin başındaki اَلَمْ تَرَ [elem tera] ifadesi önceki ayette olduğu gibi Hz. Peygamber’den itibaren herkese ibret almaları için bir çağrıdır. “Görmez misin(iz)” demek “görün, bakın, ibret alın” demektir.

Bir kez de İsrâ 17:66’da zikredilen يُزْج۪ي [yüzcî] fiili “bir şeyi art arda sevk edip sürmek, yürütmek”(288) anlamına gelmekte, burada “bulutların birbiri üzerine sürülmesi, sevk edilmesi” manasını vermektedir. Ayetteki يُؤَلِّفُ بَيْنَهُyüellifu beynehû ifadesi “aralarını birleştirmek”, “birbirine geçirmek”, “bir araya getirmek”, “istif etmek” gibi anlamlar vermektedir.

Burada zikredilen يَجْعَلُهُ رُكَامًاyec‘alühû rukâmen cümlesi ise “üst üste yığmak”, “yoğunlaştırmak”, “kümeler haline getirmek” manasını içermektedir. İfadede geçen رُكَام [rukâm] kelimesi ile Enfâl 8:37’de geçen [yarküme] fiili ve Tûr 52:44’te bulutların birbirine istiflenmesi anlamında [merkûm] kelimesi, yani Kur’an’da yer alan bu üç kullanımda da aynı mana geçerlidir ve “birbiri üzerine istiflenmiş olmak”, “birbirine katmak”, “birbirine eklemek” manası söz konusu edilmektedir. İşte bütün bu kullanımlar yağmur yağmasından önce bulutlarda meydana gelen değişim ve hareketlenmeleri ortaya koymakta, durumu açıklamaktadır.

b) فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِه۪ “(Sonunda bulutların) arasından yağmurun çıktığını görüyorsun.” Yüce Allah Rûm 30:48’de de aynısı yer alan bu cümlede bulutların istiflenmesi ve birbirine yoğunluk halinde kümelenmesinden sonra, artık bulutların arasından yağmurun çıktığının görüldüğünü beyan etmektedir.

Kur’an’da sadece bu iki ayette geçen الْوَدْق [el-vedk] kelimesi “ıslaklık”, “yağmur damlası”(289) gibi bir anlam vermektedir. Yüce Allah rüzgarları gönderip onların da bulutları sevk edip harekete geçirdiğini, birbirine katarak yoğunlaştırdığını, dilediği şekilde bulutları yaydığını ve onları parça parça, gruplar halinde yarattığını beyan ettikten sonra, asıl konuya değinmekte ve bu aşamaların ardından bulutların arasından yağmurun çıktığını bildirmektedir.

Kur’an’da çeşitli ayetlerde geçen خِلَال [hılâl] kelimesi bir ayette “dost”,(290) bazı ayetlerde “ara”, “arası”,(291) aynı kökten gelen [hulleh] kelimesi “dostluk”,(292) [halîl] sözcüğü “dost”,(293) [el-ehıllâ’] kelimesi(294) ise “dostlar” manasını vermektedir. Yorumunu yapmakta olduğumuz ayette zikredilen söz konusu خِلَال [hılâl] kelimesi de “arası” anlamına gelmektedir.

Yağmurun yaratılmasıyla ilgili açıklamalarımızı Furkân 25:48-49’da yapacağımız için burada detaya girmeyecek, kısa bazı hatırlatmalarla yetineceğiz. A‘râf 7:57’de şöyle buyurulmaktadır: “Rahmetinin (yağmurun) önünde rüzgârları müjdeci olarak gönderen O’dur. Nihayet (o rüzgârlar), ağır bulutları yüklenince onu (bulutu) ölü (kurak) bir yere/şehre sevk ederiz. Böylece oraya suyu indirir ve onunla türlü türlü meyveler çıkarırız. İşte ölüleri de (topraktan) böyle çıkaracağız. Belki gerçeği hatırlarsınız.”

Bu konuyla ilgili benzer bir ifade Fâtır 35:9’da şu şekilde geçmektedir: “Rüzgârları gönderip de bulutu kaldırıp (harekete geçiren) Allah’tır.”

2. وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَآءِ مِنْ جِبَالٍ ف۪يهَا مِنْ بَرَدٍ فَيُص۪يبُ بِه۪ مَنْ يَشَآءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَآءُ “(Allah) gökteki dağlar (gibi büyük bulutlar)dan dolu indirir de onu dilediğine (layık olana) isabet ettirir; dilediğinden de onu öteye çevirir (uzak tutar).” Yüce Allah yağmurun oluşumunu beyan ettikten sonra, bu defa konuyu dolu yağdırmasına getirmekte, gökten yani yukarıdan, yukarılarda bulunan dağlardan, dağ kütlesi gibi büyük bulutlardan dolu indirdiğini haber vemektedir ki bu da son derece önemli bir olaydır.

a) وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَآءِ مِنْ جِبَالٍ ف۪يهَا مِنْ بَرَدٍ “(Allah) gökteki dağlar (gibi büyük bulutlar)dan dolu indirir.” Yorumunu yapmakta olduğumuz ayette bulutların yapısından, aralarından yağmurun yağdırılmasından, ardından dolu (iyon) yüklü bulutlardan şimşeğin yaratılmasından söz edilmektedir. Bulutların yağmur yağdırması bir elektrik olayıdır.

Artı yüklü bulutlarla eksi yüklü bulutların bir araya gelmesi sayesinde su oluşmaktadır. H2O formulünde ortaya konulduğu gibi, iki molekül yanıcı “Hidrojen”, bir molekül yakıcı “Oksijen”le tepkimeye girer ve yanmanın da yakmanın da zıddı olan söndürücü “su” meydana gelir.

Ayrıca yağmur yüklü bulutların ıslaklığına karşılık, bir çeşit ateş demek olan şimşeğin yaratılması da zıtlardan zıddın yaratılmasının bir örneğidir. Dahası yorumunu yapmakta olduğumuz Nûr 24:43’te farklı yüklü bulutların birbiriyle birleşmesi ve kümelerinin sonucunda بَرَد [berad] denilen “dolu”nun indirilmesin de de çok önemli bir başka mucizevi incelik söz konusudur.

Bilindiği üzere, bulutlar esasında artı ve eksi iyon yüklü oldukları için onlar ıslaktırlar, H2O özelliğinde sudurlar. Bu su yüklü bulutlar birbirlerine hızlıca çarpınca şimşek denilen ateş oluşur ki ateş bilindiği gibi suyun zıddıdır. İşte o ateş ortamındaki tepkimeler arasında ateşin tam zıddı mahiyetindeki buz demek olan بَرَد [berad] yani “dolu” yaratılır ki bu durum Yüce Allah’ın zıtlardan zıtlar yarattığının en önemli delillerindendir.

b) فَيُص۪يبُ بِه۪ مَنْ يَشَآءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَآءُ “(Allah) onu dilediğine (layık olana) isabet ettirir; dilediğinden de onu öteye çevirir (uzak tutar).” Yüce Allah bulutların arasından, hatta ateş demek olan şimşeklerin arasından ateşin zıddı olarak yarattığı “dolu”yu birilerine isabet ettirebileceğini, birilerinden de uzak tutabileceğini haber vermektedir.

Ra‘d 13:13’te “yıldırımlar”la ilgili beyan edildiği gibi, “dolu”nun isabet ettirildiği kişilerin, ürünlerine zarar verilmesi manasında aslında bir çeşit azaba uğratıldıkları, diğerlerinin ise ondan uzak tutularak sıkıntıdan kurtarıldıkları ifade edilmiş olmaktadır.(295)

Dolunun isabetini yağmurla buluşturulmak anlamında olumlu bir nimetlendirme, uzak tutulmayı ise yağmursuzluk manasında kuraklıkla cezalandırmak şeklinde yorumlamak da mümkündür. Her iki durumda da kararı Yüce Allah’ın verdiği, dilediğine doluyu isabet ettirdiği, dilediğinden ise uzak tuttuğu mesajı verilerek, O’nun kudretinin eşsizliği ve erişilmezliği dikkatlere sunulmaktadır.

3. يَكَادُ سَنَا بَرْقِه۪ يَذْهَبُ بِالْاَبْصَارِ “(Bu bulutların) şimşeğinin parıltısı neredeyse gözleri alır!” Yüce Allah bulutların arasından çıkan şimşeğin ışıklarının neredeyse gözleri aldığını beyan etmektedir.

Kur’an’da sadece bu ayette geçen سَنَا [senâ] kelimesi “ışık”, “parıltı”;(296) بَرْق [bark/el-bark] kelimesi ise “şimşek” manasına gelmektedir ki bu kelime Bakara 2:19, 20, Ra‘d 13:12, Rûm 30:24 ve Nûr 24:43’te geçmekte, sadece yorumunu yapmakta olduğumuz Nûr 24:43’te oluşumu hakkında bilgi verilmektedir.

Ayetin bu son cümlesi, şimşeğin parıltısının gözlerde meydana getirdiği kamaşmayı ortaya koymaktadır. Zira “neredeyse gözleri gidermek” ifadesi, şimşeğin etkileyici ışığını, neredeyse insanı kör edecek düzeye varacak şekilde gözlerde meydana getirdiği olumsuz etkiyi ifade etmektedir. Bu kadar yoğun bir ateş yumağının arasından, ateşin tamamen zıddı olan dolunun yaratılması Rabbimizin kudretinin eşsizliğini ve erişilmezliğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Dipnotlar

• 288-) Semerkandi , age ., II, 337; Taberi , age ., XV, 122; Zemahşeri , age ., II, 652; III, 238.
• 289-) Semerkandi , age ., II, 540; III, 17; Taberi , age ., XVIII, 153; XXI, 54.
• 290-) İbrâhim 14 : 31. 291-) İ srâ 17 : 5, 91; Kehf 18 : 33; Tevbe 9 : 47; Nûr 24 : 47; Rûm 30 : 48; Neml 27 : 61 292-) Bakara 2 : 254. 293-) Nisâ 4 : 125; İ srâ 17 : 73; Furkân 25 : 28. 294-) Zuhruf 43 : 67.
  • İbrâhîm 14/31 İsrâ 17/5 Kehf 18/33 Tevbe 9/47 Nûr 24/47 Rûm 30/48 Bakara 2/254 Nisâ 4/125 İsrâ 17/73 Furkân 25/28 Zuhruf 43/67
• 295-) Semerkandi , age ., II, 540; Taberi , age ., XVIII, 154.
• 296-) Semerkandi , age ., II, 540; Taberi , age ., XVIII, 154.