Tâhâ Suresi

Mekke’de risaletin 6. yılında indirilmiş olması muhtemel olan, 135 âyetten oluşan, adını ilk âyetindeki طٰهٰ tâhâ kelimesinden alan Tâhâ sûresi, inişe göre 44, resmî sıralamada ise 20. sûredir. Tâhâ sûresi, resmî sıralamada öncesinde yer alan Meryem sûresiyle yakın anlam ilişkisine sahiptir. İki sûrenin ilk benzeştiği nokta başlarında Mukatta‘a harfleri bulunmasıdır. Tâhâ sûresinin 9-98. ayetleri arasında Hz. Musa’nın kıssası yer almakta, bu yönüyle sûre Meryem suresinin Hz. Musa ve Hz. Harun’dan söz eden 51-53. ayetlerinin adeta açılımı durumundadır. Bunun dışında her iki surede de kıyâmet-âhiret sürecinden söz edilmesi, vahye dikkat çekilmesi, müminlere vaadedilen cennet ile inkârcıların akıbeti olan cehennemden bahisler yer alması her iki surenin konu birlikteliğinin örneklerindendir.

Tâhâ sûresi, Hz. Musa-Hz. Harun ve Firavun kıssasının en geniş anlatıldığı sûredir. Bu genel konu dışında vahyin indiriliş gayesine dikkat çeken ve kaynağının Yüce Allah olduğu bildirilen bir mesaj ile başlayan bu sûrede vahiyden yüz çevirmenin dünya ve ahiretteki sonuçları üzerinde durulmaktadır. Genel kabule göre ilk grup ayetinin Hz. Ömer’in Müslüman oluşuyla ilişkilendirildiği bilinmektedir.

15. âyetten itibaren, genelde ibadetlerin, özelde namazın kılınma gerekçesi üzerinde durulmakta, Son Saat’in gerçekleşme zamanının gizlendiği beyan edilmektedir. Bu arada Hz. Musa’nın gönül ferahlatıcı duası hatırlatıldıktan sonra fedakâr bir anne portresi çizilmekte, Yüce Allah’a güvenin nasıl güzel sonuçlar getireceği insanlara öğretilmek istenmektedir. Bu sûrede gerek Hz. Musa ve Firavun, gerekse Hz. Âdem ve İblis ile ilgili kıssalarda aslında evrensel anlamda bir mümin-kâfir karşılaştırılması yapılmaktadır. Mekkî sûrelerin genel özelliği olarak ahireti inkâr edenlere Son Saat ve kıyâmetle ilgili hatırlatmalarda bulunulmaktadır.

72. âyetten itibaren, hakikate karşı Firavunca savrulan tehditlerin karşısına her zaman yiğitlerin çıkacağının örneği Hz. Musa’nın yanında yer alan büyücülerle verilmektedir.

124. âyetten itibaren, Yüce Allah’ın zikrinden yüz çevirenlere dünyada dar bir hayat verileceği, âhirette ise bunların kör olarak diriltilecekleri, onların nimetlerden ve huzurdan yoksun bir şekilde azapta unutulacakları haber verilmektedir.

131. âyetten itibaren, müşriklerin sözlerine karşı sabırlı olması Hz. Peygamber’e emredilmekte, namaz vakitlerine dair bilgiler verilmekte, ibadete devamın önemine dikkat çekilmekte, dünya nimetlerine fazla itibar etmemek gerektiği üzerinde durulmakta, âhiret nimetlerinin çok daha hayırlı ve kalıcı olduğu bildirilmektedir.

ıı. (100-101. Ayetler): Ders Almamanın Ebedî Sorumluluk Yükü

مَنْ اَعْرَضَ عَنْهُ فَاِنَّهُ يَحْمِلُ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ وِزْرًا خَالِد۪ينَ ف۪يهِ وَسَآءَ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ حِمْلًا “Ondan yüz çeviren kişi(ler), kıyamet günü içinde [ebedî] kalacakları ağır bir günah yükünü yükleneceklerdir. Bu, onlar için kıyamet gününde ne kötü bir yüktür!”

Buradaki م َنْ اَعْرَضَ [mena‘rada] ifadesi “kim yüz çevirirse”; عَنْهُ [‘anhu] ifadesi “ondan”; فَاِنَّهُ [feinnehû] ifadesi “muhakkak ki o”; يَحْمِلُ [yahmilü] fiili “yüklenir”; يَوْمَ الْقِيٰمَةِ [yevme’l-kıyâmeti] tamlama sı “kıy amet günü”; وِزْرًا [vizran] sözcüğü “günah yükü”; خَالِد۪ينَ [hâlidîne ] kelimesi “ebedi kalıcılar olarak”; ف۪يهِ [fîhi] ifadesi “orada”; وَسَآءَ [vesâe] fiili “ne kadar kötüdür”; لَهُمْ [lehum] ifadesi “onlar için”; يَوْمَ الْقِيٰمَةِ [yevme’l-kıyâmeti] tamlaması “kıyamet günü”; حِمْلًا [hımlen] kelimesi ise “yük bakımından” demektir.

Burada vahiyden yüz çevirenlerin akıbeti hakkında bilgi gündeme getirilmektedir.

1. مَنْ اَعْرَضَ عَنْهُ فَاِنَّهُ يَحْمِلُ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ وِزْرًا خَالِد۪ينَ ف۪يهِ “Ondan yüz çeviren kişi(ler), kıyamet günü içinde [ebedî] kalacakları ağır bir günah yükünü yükleneceklerdir.” Bir önceki ayette kıssaların anlatılma gerekçesi [zikr], yani “gerçeği hatırlatmak” şeklinde belirlendiği için, burada da özelde kıssalardan, genelde ise vahiyden(354) yüz çevirenlerin kıyamet günü çok ağır bir yük yüklenecekleri haber verilmektedir.

Yüce Allah, surenin 99-114. ayetlerinde kıssaları anlatma gerekçesini, vahiyden yüz çevirmenin akıbetini beyan ettikten sonra, Son Saat ve mahşerde yaşanacaklar hakkında birtakım bilgiler vermektedir. Sonunda vahyi indirme gerekçesi ile vahyi muhafazada aceleciliğin doğru olmadığını beyan ederek ilmin arttırılması için dua edilmesi gerektiğine dikkat çekmektedir.

Ayette geçen وِزْرًا [vizr] kelimesi “manevi yük, ağırlık”, “sorumluluk”, “vebal, günah” gibi anlamlara gelmektedir. Bu kelimeye “ağır yük” manası verilmesinin sebebi ise İnşirâh 94:2’de “beli çatırdatan” yapısına dikkat çekilmesidir. Çeşitli ayetlerde yer alan bu kelime, kişilerin dünya hayatlarında kazandıkları kötülükleri(355) veya çeşitli sebeplerle çekilen sıkıntıları ifade eder.(356)

Vahiyden yüz çevirmek ağır bir günah olduğu için bunu yapanların kıyamet günündeki yükü de orada çekecekleri azap da çok ağır olacaktır. Kur’an öğüdünden uzak durmak felakete neden olacaktır; işte bu ifade bu noktadaki evrensel bir hatırlatma ve uyarıdır. Zira vahiyden yüz çevirenler en zalimlerdir.(357) Onlar aslandan kaçan yaban merkeplerine benzetilmektedir.(358)

Yüce Allah’ın hatırlatmalarından, yani vahiyden uzak yaşayanlara şeytan musallat edilecektir.(359) Onlar için dünya hayatlarında zor ve dar, yani manen sıkıntılı bir hayat söz konusu olacağı gibi kıyamet gününde de körlük söz konusudur.(360) Böyle davranan kişiler mahşerde zor ve sarp bir azap yokuşuna sürükleneceklerdir.(361)

Bu ayette konusu edilenler kıyam et gününde o manevi sorumluluğun altında ebedi kalacaklardır. Buradaki [vizr] kelimesini “manevi yük, büyük günah”(362) olarak kabul etmemizin yanında, sonuçta bunun ateş azabına dönüşeceği kesin olduğu için, bu takdirde içinde ebedi kalacakları şeyin ateş azabı olduğunu da ifade edebiliriz.

2. وَسَآءَ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ حِمْلًا “Bu, onlar için kıyamet gününde ne kötü bir yüktür!” Bu ifadede, cehennemliklerin yükleneceği bu büyük manevi yükün ve sorumluluğun mahşer şartlarında nasıl da ağır ve çok kötü bir yüke dönüşeceği belirtilmektedir. Önceki cümlede geçen [vizr] kelimesine “manevi yük” dememizin bir sebebi de, bu cümlede yer alan ve “yük” manasındaki حِمْلًا [hıml] kelimesidir. İşte vahiyden yüz çevirmenin mahşerdeki karşılığı içinde ebedi kalacakları manevi yük ve ateş azabına dönüşen felaket bir akıbettir; ayette verilmek istenen mesaj budur.

Dipnotlar

• 354-) Semerkandi , age ., II, 429.
• 355-) En‘âm 6 : 164; Nahl 16 : 25; İ srâ 17 : 15; Fâtır 35 : 18. 356-) İnşirâh 94 : 2. 357-) Kehf 18 : 57; Secde 32 : 22. 358-) Müddessir 74 : 49-51. 359-) Zuhruf 43 : 36. 360-) Tâhâ 20 : 124. 361-) Cinn 72 : 17. 362-) Taberi , age ., XVI, 209.
  • En‘âm 6/164 Nahl 16/25 İsrâ 17/15 Fâtır 35/18 İnşirâh 94/2 Kehf 18/57 Secde 32/22 Müddessir 74/49 Zuhruf 43/36 Tâhâ 20/124 Cinn 72/17