İbrâhîm Suresi

Mekke’de risâletin 10-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 52 âyetten oluşan, adını 35-41. ayetler arasındaki “Hz. İbrahim kıssası” nedeniyle 35. ayette geçen اِبْرٰه۪يم [ibrâhîm] kelimesinden alan bu sure, inişe göre 65, resmî sıralamada ise 14. sûredir.

İbrâhim sûresi, resmî sıralamada öncesindeki Ra‘d sûresiyle yakın konu birlikteliğine sahiptir. Bu bağlamda her iki sûrenin de mukatta‘a harfleriyle başlaması, ilk âyetlerinde Kitâb’a dikkat çekilmesi, kâinat kitabından örnekler verilmesi (İbrâhim 32-33; Ra‘d 2-4), hak-bâtıl karşılaştırılması (İbrâhim 24-26; Ra‘d 17) gibi konular iki sûrenin adeta birbirinin devamı olduğu izlenimi vermektedir.

İbrâhim sûresi, peygamber görevlendirmenin ve kitap göndermenin gerekçesiyle başlamakta, dünyayı âhirete tercih etmenin sonuçları hakkında bilgi ile devam etmektedir. Bu arada 4. âyette her peygamberin kendi kavminin diliyle gönderilme amacının “kavmine açıklamalarda bulunulması olduğu” belirtilmekte, dileyenin saptırılabileceği, dileyenin de hidayete erdirileceği ifade edilmektedir. 5. âyetten itibaren, Hz. Mûsâ, Hz. Nûh, Hz. Hûd, Hz. Sâlih ve onlardan sonraki peygamberlerin kıssası genel hatlarıyla verilmekte, inkarcıların mahşerdeki feci akıbeti, cehennemin ebediliği ve korkunç şiddeti ile kafirlerin davranışlarının rüzgara kapılmış kül gibi sağa sola savrulacağı gündeme getirilmektedir.

21. âyetten itibaren, dünya hayatında saptırılanların saptıranlarla mahşerde yaşayacağı konuşmalar, karşılıklı suçlamalar ele alınmakta, şeytanın kendisini nasıl savunacağıyla ilgili bilgiler verilmekte, zalimlerin azaba gireceği, müminlerin ise cennete alınacağı bildirilmektedir.

24. âyetten itibaren, iyi ve faydalı sözle kötü sözün mukayesesi yapılmakta, iman edenlerin dünyada ve âhirette ilahi desteğe sahip kılınacağı müjdelenmektedir. 32. âyetten itibaren, kâinat kitabından çeşitli konu başlıkları verilmekte, ardından Yüce Allah’ın nimetlerinin sayılamayacak kadar çok olduğu bildirilmektedir.

Sûrenin 35-41. âyetlerinde Hz. İbrâhim’in kıssasından bir bölüm aktarılmakta, çeşitli dua cümlelerine yer verilmektedir. Son bölümde Yüce Allah’ın hayata müdahil oluşu anlamında çeşitli bilgiler verilerek, zalimlerin mahşerdeki feci akıbeti gündeme getirilmektedir. Ayrıca âhirette yeryüzünün ve göklerin alacağı yeni duruma da değinilmekte, suçluların çaresiz bir şekilde azaba atılacağı haber verilmektedir.

Son âyette ise bu vahyin insanlık için bir tebliğ ve mesaj olduğu beyan edilerek tevhid vurgusu yapılmaktadır.

Yüce Allah, surenin 42-52. ayetlerinde zalimler ve akıbetleriyle ilgili çeşitli konularda Hz. Peygamber’i ve dolayısıyla müminleri inşa etmekte, nankörlere yönelik nimetlerini hatırlatmakta, tuzaklarının boşa çıkacağını bildirmekte, mahşerdeki yeni yapılanma hakkında malumat vermekte ve vahyin evrensel mesajını beyan etmektedir.

ı. (47. Ayet): Yüce Allah’ın Vadinden Dönmemesi

فَلَا تَحْسَبَنَّ اللّٰهَ مُخْلِفَ وَعْدِه۪ رُسُلَهُ اِنَّ اللّٰهَ عَز۪يزٌ ذُو انْتِقَامٍ “Allah’ın, elçilerine verdiği söze ters davranacağını sakın sanma! Şüphesiz ki Allah [‘azîz]dir (mutlak üstündür); [zü’ntikâm]dır (intikam sahibidir).”

Ayetteki فَلَا تَحْسَبَنَّ [felâ tasebenne] emri “ve sakın sanmayasın”; اللّٰهَ [allâhe ] kelimesi “Allah’ı”; مُخْلِفَ وَعْدِه۪ [muhlifeva‘dihî] tamlaması “vaadinden döneceğini, sözünden dönecek şeklinde”; رُسُلَهُ [rusülehû] tamlaması “O’nun elçilerine”; اِنَّ اللّٰهَ [innallâhe] ifadesi “muhakkak ki Allah”; عَز۪يزٌ [‘azîzün] kelimesi “üstün(dür)”; ذُوانْتِقَام [zü’ntikâmin] ifadesi “intikam sahibi(dir)” demektir.

Burada Yüce Allah’ın vaadinden dönmeyeceğiyle ilgili buyruğu gündeme getirilmektedir.

1. فَلَا تَحْسَبَنَّ اللّٰهَ مُخْلِفَ وَعْدِه۪ رُسُلَهُ “Allah’ın, elçilerine verdiği söze ters davranacağını sakın sanma!” İbrâhim suresinin 42. ayetinde de olduğu gibi, Yüce Allah Hz. Peygamber’e ve onun şahsında bütün muhataplara hitap etmekte, peygamberlere verdiği yardım ve zafer v adinden, dahası onların diliyle ilettiği Son Saat, kıyamet, mahşer, hesap, ödül, azap gibi bildirimlerinden kesinlikle dönmeyeceğini beyan etmektedir. Bu ifade, bir taraftan Hz. Peygamber’i ve müminleri bilgilendirip onları inşa etmekte, kendilerine moral kazandırmaktadır; diğer taraftan da zalim ve inkârcı karşıtlarına gözdağı vermeyi amaçlamaktadır.

Yüce Allah Âl-i İmrân 3:139, Mâide 5:56, Mü’min 40:51 ve Mücâdele 58:21 gibi ayetlerde de geçtiği gibi, peygamberlerini destekleyeceği için müminlerin galip geleceğini, kâfir ve zalimlerden oluşan karşıtlarının ise mağlup olacağını bildirmektedir. İşte yorumunu yapmakta olduğumuz ayette verilmek istenen mesajlardan birisi de Yüce Allah’ın azap vaadinin icabında dünyada da ilgilileri bulacağını bildirmektir.

Yorumunu yapmakta olduğumuz ayette, ayrıca Bakara 2:80, Âl-i İmrân 3:9, 194, Ra‘d 1 3:31, Hacc 2 2:47, Rûm 30:6 ve Zümer 39:20’de de beyan edildiği üzere, Yüce Allah vaadinden asla ve asla dönmez; vaadinin tersini yapmaz; çünkü Kâf 50:29’da ifade edildiği gibi O’nun katında söz değiştirilmez.

2. اِنَّ اللّٰهَ عَز۪يزٌ ذُو انْتِقَامٍ “Şüphesiz ki Allah [‘azîz]dir (mutlak üstündür); [zü’ntikâm]dır (intikam sahibidir).” Benzerleri çeşitli ayetlerde de geçen(339) bu cümlede Yüce Allah عَز۪يز [‘azîz] olduğunu beyan ederek, hiçbir güç tarafından alt edilemeyeceğini, hiçbir tuzağın O’nu mağlup edemeyeceğini, çünkü gerçek üstün gücün kendisine ait olduğunu beyan etmektedir.

Yüce Allah’ın ذُو انْتِقَامٍ [zü’ntikâmin] “İntikam sahibi oluşu” ise dostlarını sahiplenip düşmanlarına yaptıklarını yanlarına kâr bırakmayacağını, zalimlerin zulmünun hesabını soracağını, mazlumların haklarını zalimlerden alıp kendilerine iade edeceğini bildirmek istemektedir. Yüce Allah’ın intikam sahibi oluşu, hak edenlere hak ettikleri cezayı verecek güçte oluşu demektir.

Bu arada belirtelim ki, Yüce Allah’a nispet edilen ve intikâm kelimesinin geçtiği bütün ayetlerde “zalimler”den, “haddini aşa nlar”dan, “mücrim denilen suçlular”dan, “suçtan beslenenler”den, “fasıklar”dan, kısaca “ilahi azabı ve gazabı hak edenler”den söz edilmekte, işledikleri zulmün karşılığında Yüce Allah’ın onlardan intikam alacağı, hesap soracağı, bunların işlediği fiillerin karşılıksız bırakılmayacağı, fenalıklarının yanlarına kâr kalmayacağı ifade edilmek istenmektedir. Yoksa Yüce Allah’a verilen bir eksiklik, zarar veya O’nun -hâşâ- herhangi bir mağduriyeti ya da haksızlığa uğratılması gibi bir durum söz konusu değildir. Çünkü hiç kimsenin Yüce Allah’a zarar vermeye gücü yetmez.(340)

Dipnotlar

• 339-) Âl-i İmrân 3: 4 Mâide 5: 95; İbrâhim 1 4: 47; Zümer 3 9: 37.
  • Âl-i İmrân 3/4 Mâide 5/95 İbrâhîm 14/47 Zümer 39/37
• 340-) Âl-i İmrân 3: 4; Mâide 5: 95; A‘râf 7: 136; İbrâhim 1 4: 47; Hicr 1 5: 79; Rûm 3 0: 47; Secde 3 2: 22; Zümer 3 9: 37, 41; Zuhruf 4 3: 25, 55; Duhân 4 4: 16.
  • Âl-i İmrân 3/4 Mâide 5/95 A‘râf 7/136 İbrâhîm 14/47 Hicr 15/79 Rûm 30/47 Secde 32/22 Zümer 39/37 Zuhruf 43/25 Duhân 44/16