Mülk Suresi

-Mekke’de risaletin 10-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 30 ayetten oluşan ve adını ilk ayetteki “hükümranlık, otorite” anlamına gelen الْمُلْك el-mülk kelimesinden alan Mülk suresi, iniş olarak 60, resmî sıralamada ise 67. suredir.

İlk dönem kaynaklarda adı vâkıye “koruyucu”, mâni‘a “engelleyen”, mücâdile “savunan” veya münciye “kurtarıcı” şeklinde de geçmektedir. Surenin risaletin 9. yılında ve 77. sırada indirildiği de iddia edilmektedir; ancak bizim kanaatimiz diğer görüşten yanadır.

Mülk suresi, resmî sıralamada öncesinde Medeni bir sure olan Tahrîm suresiyle yakın bir anlam ilişkisine sahiptir. Sure sıralamalarında konu ilişkisinin en güzel örneklerinden birisini bu iki surede görmekteyiz. Buna göre her iki surede de Hz. Peygamber’le ilgili esaslar yer almakta, nankör insanların mahşerde karşılaşacağı akıbet dile getirilmekte ve olumlu insan örnekleriyle olumsuz örnekler hakkında malumat verilmektedir.

Mülk suresinin konusu, öncesi ve sonrasındaki sureler gibi “risalet”, “âhirete iman” ve “Hz. Peygamber’in vahiy inşası”yla ilgilidir. Bu surede, ölüm ile hayatın yaratılış sebebi ele alınmakta, kâinattaki muhteşem yapı hakkında temel bilgiler verilmektedir. Bu arada sistemin kusursuzluğunu incelemenin önemi vurgulanmakta, ancak Yüce Allah’ın yaratmasındaki eşsiz sanat karşısında aklın hayretler içerisinde kalacağı beyan edilmektedir. Bu erişilmez kâinat düzenini astroloji gibi gayba taş atma girişimlerine kurban edenleri nasıl bir sonun beklediği vurgulanmaktadır.

7. ayetten itibaren, inkâr edenlerin âhiretteki feci azap durumları, cehennemin şiddeti, inkârcıların itirafları ve azap durumları dile getirilmektedir.

12. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez bilgisi, kâinat kitabından çeşitli konu başlıkları yer almaktadır. Yüce Allah’ın yaptığına kimsenin engel olamayacağı, yürüyenle yerde sürünenin bir olamayacağı gerçeği ve kıyamet ile mahşeri inkâr edenlere Yüce Allah’ın verdiği muhteşem cevaplar surenin ana konularındandır.

23. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın kendisini tanıttığı çeşitli bilgiler, insanları yaratıp onları yeryüzüne yaymış olması, inkârcıların mahşerle alay edişleri, onlara verilen susturucu cevaplar dile getirilmektedir.

Hz. Peygamber’in görevinin apaçık uyarı ve kendisinin de apaçık bir uyarıcı olduğuna dikkat çekilmektedir. Bütün bunlara ilave olarak bu surenin işlediği temel konu, Allah-insan-kâinat ilişkisine dikkat çekmek ve vahyin rehberliğinin vazgeçilmezliğidir.

ı. (7. Ayet): Homurtusu ve Kaynaması

اِذَآ اُلْقُوا ف۪يهَا سَمِعُوا لَهَا شَه۪يقًا وَهِيَ تَفُورُ “Onlar oraya atıldıklarında, kaynarken (cehennemin) korkunç sesini duyacaklardır.”

Ayetteki اِذَآ اُلْقُوا [izâulkû] edilgen fiili “atıldıkları zaman”; ف۪يهَا [fîhâ] ifadesi “oraya”; سَمِعُوا [semi‘û] fiili “işittiler, işitirler, işitecekler”; لَهَا [lehâ] ifadesi “onun için, ona ait”; شَه۪يقًا [şehîkan] kelimesi “fokurtu, homurtu, uğultu”; وَهِيَ [vehiye] zamiri “o (ateş şöyle iken)”; تَفُورُ [tefûr] fiili ise “kaynamaktadır” demektir.

Burada cehennemliklerin işiteceği uğultulu ses gündeme getirilmektedir.

1. اِذَآ اُلْقُوا ف۪يهَا سَمِعُوا لَهَا شَه۪يقًا “Onlar oraya atıldıklarında (cehennemin) korkunç sesini duyacaklardır.” Ayette cehennemliklerin perişan durumu ele alınmakta ve korkunç bir ses işitecekleri bildirilmektedir. Bu doğrultuda Enbiyâ 21:102’de cehennemin uğultusu için [hasîs] kelimesi kullanılmaktadır.

2. وَبِئْسَ الْمَص۪يرُ “Ne kötü varış yeridir (orası)!” Ayetin sonundaki “Orası ne kötü bir varış yeridir!” ifadesi sonraki ayetlerde de dile getirildiği üzere cehennemin korkunç yapısını ortaya koymaktadır. Bazı insanlar her ne kadar mahşerdeki diriltilmeyi inkâr etseler de sonuçta varıp gidecekleri yer orasıdır.

Kur’an’da 37 kez(49) yer alan بِئْسَ [bi’se] kelimesi “ne kötü” manasına gelmektedir. Ayetteki بِئْسَ [bi’se] “ne kötüdür!” kelimesinin verdiği anlam budur. الْمَص۪يرُ [el-mesîr/mesîr] kelimesi Kur’an’da çeşitli ayetlerde(50) geçmekte ve “varış,” “dönüş yeri”, “dönüş” gibi anlamlar içermektedir.

Hayatın yaratılış gayesi imtihan olduğuna göre bunun değerlendirilmesinin yapılması gerekir; işte imtihanın sonucunun şekilleneceği yer de mahşerdir. Kâinattaki eşsiz düzenin ve sanatın sahibi olan Yüce Allah, bu erişilmez kudretine uygun olarak mahşerde de korkunç azap ortamı hazırlamaya kadir olduğunu ifade etmek istemektedir. Nasıl ki bu kâinat sisteminde O’nun tekliği tartışılmaz ise, mahşer şartlarındaki düzenlemelerinde de hiçbir şekilde ortağı olmayacaktır.

Yüce Allah surenin 7-14. ayetlerinde âhirete dikkat çekmekte, inkârcılar için hazırlanan cehennem hakkında bilgiler vermekte, cehennemliklere sorular sorulacağını, onların da çeşitli itiraflarda bulunacaklarını, itirafa rağmen sonucun değişmeyeceğini beyan etmektedir. Ardından saygılı kişilerin ödüle layık görülecekleri ve Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez bilgisi de gündeme getirilmektedir.

Kur’an’da iki kez kullanılan شَه۪يقًا [şehîk] kelimesi, cehennemin çıkardığı “korkunç uğultu”dur. Hûd 11:106’da da belirtildiği gibi, cehennemlikler orada çok zor bir halde bulunacaklar, âh u fîgân edeceklerdir. Söz konusu ayette [şehîk] kelimesi ile birlikte bir de [zefîr] kelimesi kullanılmaktadır ki bu kelime cehennemin homurtusunu ortaya koymak üzere ayrıca Enbiyâ 21:100 ve Furkân 25:12’de de geçmektedir. Verilmek istenen mesaj açıktır: Cehennemin fokurtusu, uğultusu ve homurtusu ile oraya gideceklerin feryadı korkunç bir düzeyde olacaktır; işte bu durum söz konusu kelimelerle de ortaya konulmaktadır.

2. وَهِيَ تَفُورُ “Kaynamaktayken.” Ayetin sonundaki bu cümle “hâl cümlesi”dir ve cehennemin mahşerde kaynamakta olacağını göstermektedir. Hz. Nuh’un inşa ettiği geminin tandırının veya kazanının kaynaması anlamında Hûd 11:40 ve Mü’minûn 23:27’de [fâra] kalıbında mâzî olarak geçen bu kelime, “ateşin tutuşup kaynaması” anlamını vermektedir.

Kaynamakta olan cehennemin çıkardığı sesle cehennemliklerin feryadı birbirine karışacak ve elbette dünya hayatında tahmin veya tasavvur edilemeyecek bir şekilde, tarifi imkânsız bir feryat ve şiddet ortamı yaşanacaktır. Bu ifadenin “öfkenin kabarması” şeklinde anlaşılması da mümkündür.(51)

Dipnotlar

• 49-) Bakara 2 : 102, 126, 206; Âl -i İmrân 3 : 12, 151, 162, 187, 197; Mâide 5 : 62, 63, 79, 80; Enfâl 8 : 16; Tevbe 9 : 73; Hûd 11 : 98, 99; Ra‘ d 13 : 18; İbrâhim 14 : 29; Nahl 16 : 29; Kehf 18 : 29, 50; Hacc 22 : 13, 72; Nûr 24 : 57; Sâd 38 : 56, 60; Zümer 39 : 72; Mü’min 40 : 76; Zuhruf 43 : 38; Huc u rât 49 : 11; Hadîd 57 : 15; Mücâdele 58 : 8; Cum‘ a 62 : 5; Teğâbun 64 : 10; Tahrîm 66 : 9; Mülk 67 : 6. 50-) Bakara 2 : 126, 285; Âl -i İmrân 3 : 28, 162; N isâ 4: 97, 115; Mâide 5 : 18; Enfâl 8 : 16; Tevbe 9 : 73; İbrâhim 14 : 30; Hacc 22 : 48, 72; Nûr 24 : 42, 57; Furkân 25 : 15; Lokmân 31 : 14; Fâtır 35 : 18; Mü’min 40 : 3; Şûrâ 42 : 15; Fetih 48: 6; Kâf 50 : 43; Hadîd 57 : 15; Mücâdele 58 : 8; Mümtehine 60 : 4; Teğâbun 64 : 3, 10; Tahrîm 66 : 9; Mülk 67 : 6.
  • Bakara 2/102 Âl-i İmrân 3/12 Mâide 5/62 Enfâl 8/16 Tevbe 9/73 Hûd 11/98 Ra‘d 13/18 İbrâhîm 14/29 Nahl 16/29 Kehf 18/29 Hacc 22/13 Nûr 24/57 Sâd 38/56 Zümer 39/72 Mü'min 40/76 Zuhruf 43/38 Hucurât 49/11 Hadîd 57/15 Mücâdele 58/8 Cum‘a 62/5 Teğâbun 64/10 Tahrîm 66/9 Mülk 67/6 Bakara 2/126 Âl-i İmrân 3/28 Nisâ 4/97 Mâide 5/18 Enfâl 8/16 Tevbe 9/73 İbrâhîm 14/30 Hacc 22/48 Nûr 24/42 Furkân 25/15 Lokmân 31/14 Fâtır 35/18 Mü'min 40/3 Şûrâ 42/15 Fetih 48/6 Kâf 50/43 Hadîd 57/15 Mücâdele 58/8 Mümtehine 60/4 Teğâbun 64/3 Tahrîm 66/9 Mülk 67/6
• 51-) Razi, age ., XXX, 63.