Mülk Suresi

-Mekke’de risaletin 10-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 30 ayetten oluşan ve adını ilk ayetteki “hükümranlık, otorite” anlamına gelen الْمُلْك el-mülk kelimesinden alan Mülk suresi, iniş olarak 60, resmî sıralamada ise 67. suredir.

İlk dönem kaynaklarda adı vâkıye “koruyucu”, mâni‘a “engelleyen”, mücâdile “savunan” veya münciye “kurtarıcı” şeklinde de geçmektedir. Surenin risaletin 9. yılında ve 77. sırada indirildiği de iddia edilmektedir; ancak bizim kanaatimiz diğer görüşten yanadır.

Mülk suresi, resmî sıralamada öncesinde Medeni bir sure olan Tahrîm suresiyle yakın bir anlam ilişkisine sahiptir. Sure sıralamalarında konu ilişkisinin en güzel örneklerinden birisini bu iki surede görmekteyiz. Buna göre her iki surede de Hz. Peygamber’le ilgili esaslar yer almakta, nankör insanların mahşerde karşılaşacağı akıbet dile getirilmekte ve olumlu insan örnekleriyle olumsuz örnekler hakkında malumat verilmektedir.

Mülk suresinin konusu, öncesi ve sonrasındaki sureler gibi “risalet”, “âhirete iman” ve “Hz. Peygamber’in vahiy inşası”yla ilgilidir. Bu surede, ölüm ile hayatın yaratılış sebebi ele alınmakta, kâinattaki muhteşem yapı hakkında temel bilgiler verilmektedir. Bu arada sistemin kusursuzluğunu incelemenin önemi vurgulanmakta, ancak Yüce Allah’ın yaratmasındaki eşsiz sanat karşısında aklın hayretler içerisinde kalacağı beyan edilmektedir. Bu erişilmez kâinat düzenini astroloji gibi gayba taş atma girişimlerine kurban edenleri nasıl bir sonun beklediği vurgulanmaktadır.

7. ayetten itibaren, inkâr edenlerin âhiretteki feci azap durumları, cehennemin şiddeti, inkârcıların itirafları ve azap durumları dile getirilmektedir.

12. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez bilgisi, kâinat kitabından çeşitli konu başlıkları yer almaktadır. Yüce Allah’ın yaptığına kimsenin engel olamayacağı, yürüyenle yerde sürünenin bir olamayacağı gerçeği ve kıyamet ile mahşeri inkâr edenlere Yüce Allah’ın verdiği muhteşem cevaplar surenin ana konularındandır.

23. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın kendisini tanıttığı çeşitli bilgiler, insanları yaratıp onları yeryüzüne yaymış olması, inkârcıların mahşerle alay edişleri, onlara verilen susturucu cevaplar dile getirilmektedir.

Hz. Peygamber’in görevinin apaçık uyarı ve kendisinin de apaçık bir uyarıcı olduğuna dikkat çekilmektedir. Bütün bunlara ilave olarak bu surenin işlediği temel konu, Allah-insan-kâinat ilişkisine dikkat çekmek ve vahyin rehberliğinin vazgeçilmezliğidir.

Yüce Allah surenin 15-22. ayetlerinde yani bu üçüncü grup ayetinde, insanların rızık için çalışması gerektiğini belirtmekte, kudretini dile getirmekte ve buna rağmen öncekilerin inkâr ettiklerini hatırlatmaktadır.

Ardından gruplar halinde uçuşan varlıklara dikkat çekilerek, bu sistemin sahibi olan Yüce Allah’ın her şeyi gördüğü bildirilmektedir. Daha sonra Allah’a rağmen hiç kimsenin hiç kimseye yardım edemeyeceği ve rızık veremeyeceği belirtilerek, haktan veya b atıldan yana olmak anlamında farklı özellikteki iki insan tipi mukayese edilmektedir.

Surenin 15. ayetinden 21. ayetine kadarki kısmı adeta [kelime-i tevhîd] in [lâ ilâhe], yani [nefy] (olumsuzlama) kısmını oluşturmaktadır. Çünkü burada sorulan sorular, cevabı beklenen türden değil, [istifhâm-ı inkârî] türündendir. Soruya konu edinilen şeylerin gerçekleşmediğini, bunların imkânsız olduğunu ortaya koymayı veya muhataplara düşündürtüp itiraf ettirmeyi amaçlamaktadır. 23. ayetten sonraki kısım ise adeta [kelime-i tevhîd] in [illellâh] bölümüdür; yani Rabbimizin kendisini tanıttığı ispat kısmını oluşturmaktadır.

Her iki ayet grubunda vurgulanmak istenen husus adeta şudur: Allah şu şu özelliklere sahip olan yegane erişilmez gücün sahibidir; dolayısıyla mabudluk sadece O’na yakışır ve yaraşır; başkal arının böyle bir sıfatı elde etme hakkı yoktur.

ıı. (20. Ayet): Başka Yardımcı Olmaması

اَمَّنْ هٰذَا الَّذ۪ي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمٰنِ اِنِ الْكَافِرُونَ اِلَّا ف۪ي غُرُورٍ “Yoksa Rahmân’a karşı size yardım edebilecek askerleriniz mi var! Kâfirler ancak (derin) bir yanılgı içindedir.”

Ayetteki اَمَّنْ هٰذَا الَّذ۪ي [emmen hâzellezî] ifadesi “kimmiş o”; هُوَ [hüve] zamiri “o”; جُنْدٌ [cündün] kelimesi “asker, ordu”; لَكُمْ [leküm] ifadesi “sizin için”; يَنْصُرُكُمْ [yensuruküm] fiili “size yardım edebilecek”; مِنْ دُونِ الرَّحْمٰنِ [mindûni’r-rahmâni] ifadesi “Rahmân’dan başka, O’na rağmen”; اِنِ الْكَافِرُونَ [ini’l-kâfirûne] ifadesi “kâfirler, nankörler (şöyle) değillerdir”; اِلَّا ف۪ي غُرُورٍ [illâfî ğurûrin] istisnası ise “aldanmadan başka bir şeyde, yanılgıdan başka bir şeyde” demektir.

Bu ve bir sonraki ayette, öncekilerle bağlantılı olacak şekilde kâinatın idaresini elinde bulunduran Yüce Allah’ın her şeyin sahibi ve yöneticisi olarak “engellenemez ve karşı konulamaz yegâne kudret olduğu” konusu gündeme getirilmektedir.

1. اَمَّنْ هٰذَا الَّذ۪ي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمٰنِ “Yoksa Rahmân’a karşı size yardım edebilecek askerleriniz mi var!” Ayetin bu cümlesinde Yüce Allah, nankör muhataplara meydan okumakta ve O’na karşı hiçbir varlığın herhangi bir şekilde bir karşı çıkış içerisinde bulunamayacağını beyan etmektedir.

Ayetin başındaki اَمَّنْ هٰذَا الَّذ۪ي [emmen hâzellezî] ifadesine “yoksa kimmiş o”, “yahut biri mi var”, “yoksa kim oluyormuş o” gibi anlamlar verilebilir. Hepsinde anlam aynı noktayı göstermekte, Allah’a karşı herhangi bir mahlukun O’na rağmen herhangi bir varlık iddiasında bulunamayacağını ifade etmektedir. Bu arada مِنْ دُونِ الرَّحْمٰنِ [mindûni’r-rahmân] ifadesine de “Allah’tan başka, O’nun peşi sıra, O’na karşı, O’na rağmen, O’nun önünden” gibi anlamlar verilebilir ki, maksat O’nun azabından korunulamayacağını beyandır.(122)

Ayetin başındaki اَمَّنْ [emmen] ifadesi her ne kadar soru kalıbında olsa da, burada “inkâr i soru” söz konusudur(123) ve maksat bunun mümkün olmadığını muhataplara öğretmektir.

Yüce Allah, kendisine rağmen, O’na karşı hiçbir varlığın, hiçbir nesnenin, askerin, ordunun, alet-edevatın vs. varlıkların hiçbir şekilde etkin olamayacağını bildirmektedir. Özellikle burada müşriklerin putlarıyla ilgili “putların onları Allah’a yaklaştıracağı şeklindeki kabulü”(124) reddedilmektedir.

Mallar, ordular, aveneler, akla gelebilecek kim ve ne varsa hepsi bu hususta etkisizdir ve Yüce Allah’a karşı çaresizdir. Bu nedenle Mülk 67:16-17. ayetlerde soruya konu edinilen şeylere ilave olarak, Yüce Allah inkârcı muhataplarının azaba uğratılma konusunda kendisinden güvende olamayacaklarını, O’nu dikkate almayan veya hesaba katmayanlara kendisini güçlü bir şekilde hatırlatacağını ve bu bağlamda hiçbir varlığın da hiçbir şekilde engel teşkil edemeyeceğini bildirmektedir.

Yâsîn 36:23’te dile getirildiği üzere, Rahmân’ın bir kişiye azap murat etmesi durumunda, başka varlıkların şefaatinin hiçbir işe yaramayacağı ve onları azaptan çekip çıkartamayacağı beyan edilmektedir. Ayrıca Yâsîn 36:74-75’te geçtiği üzere, mahşerde putlar putperestlerin, putperestler de putların askeri olacak, adeta ordu halinde hepsi cehenneme yuvarlanacaklardır.

2. اِنِ الْكَافِرُونَ اِلَّا ف۪ي غُرُورٍ “Kâfirler ancak (derin) bir yanılgı içindedir.” Ayetin ikinci cümlesi, bu konuda kâfirlerin çeşitli beklentiler içerisinde bulunduğunu, ancak bunun derin ve korkunç bir aldanma olduğunu ortaya koymaktadır. Buradaki اِن [in] ve اِلَّا [illâ] kullanımıyla elde edilen “vurgulu” ifade tekniği, kâfirlerin ve nankörlerin feci durumunu ve aldanma noktasındaki kararlılıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Lokmân 31:33 ile Fâtır 35:5. ayette de geçtiği üzere [ el-ğarûr] kelimesi “çok aldatan varlık” anlamında “şeytan”ı ifade ederken, [el-ğurûr] ise “çok aldanmak” demektir. Yorumunu yapmakta olduğumuz bu ayette söz konusu kelimenin başında [eliflâm] takısının bulunmaması nedeniyle, mesajın “derin, tarif edilemez bir aldanış, bir yanılgı” olduğunu söyleyebiliriz.

Dipnotlar

• 122-) Semerkandi , age ., III, 477. 123-) Kurtubî, age ., XVIII, 142. 124-) Zümer 39 : 3.
  • Zümer 39/3