Ahkâf Suresi

-

SURENİN GENEL TANITIMI

Mekke’de risaletin 12. yılında indirilmiş olması muhtemel olan, 35 ayetten oluşan, adını 21. ayette yer alan ve “Ahkâf, Ahkaf bölgesi” anlamındaki الْاَحْقَاف el-ahkâf kelimesinden alan Ahkâf suresi, inişe göre 86, resmî sıralamada ise 46. suredir. 

Ahkâf suresi, resmi sıralama bakımından öncesinde yer alan Câsiye suresiyle yakın konu irtibatına sahiptir. Buna göre her iki surede de “başlangıçlarının hurûf-ı mukatta‘adan oluşması” (Câsiye 1; Ahkâf 1); “vahyin kaynağı” (Câsiye 2; Ahkâf 2); “kâinat kitabından ayetler” (Câsiye 3-5, 12-13; Ahkâf 3-4); “inkârcıların vahye karşı olumsuz tavırları” (Câsiye 6-9; Ahkâf 7-8, 11); “kıssalara yer verilmesi” (Câsiye 16-17; Ahkâf 12, 21-28); “sorumlulukların şahsî oluşunun bildirilmesi” (Câsiye 15; Ahkâf 19); “inkârcıların feci akıbeti” (Câsiye 10-11; Ahkâf 20) gibi konular ele alınmakta ve konu birliktelikleri oluşturulmaktadır.      

Ahkâf suresi, mukatta‘a harfleri, vahyin Yüce Allah’ın katından oluşu ile başlamakta, göklerin ve yerin bir amaç için yaratılışı ve belli bir süreye kadar devam edeceği, inkârcıların bu gerçeklerden yüz çevirdikleri beyan edilmekte, putların hiçbir güçlerinin bulunmayışı, onlara yalvaranların en büyük sapıklığa düşecekleri, mahşerde puta tapanların kendilerine taptıkları varlıklara veya diğerlerinin birbirlerine düşman olacakları ifade edilmektedir. 

8. ayetten itibaren, inkârcıların vahye ve Hz. Peygamber’e iftira etmeleri, Hz. Peygamber dâhil hiç kimsenin kendisine mahşerde nelerin yapılacağını bilmediği, inkârcılara Yüce Allah’ın hidayet rehberliği sunmayacağı, daha önceden geçen Hz. Musa’ya verilen kitabın benzer bir içerik arz ettiği, ilahi bildirimler doğrultusunda iman edip istikamet sahibi olanların mahşerde korku ve hüzün içerisinde olmayacakları, bunların dünyada yapıp ettikleri fedakârlıkların karşılığında ebedî olarak cennette kalacakları ifade edilmektedir.     

15. ayetten itibaren, insanın ana rahminde kalış süreci ile zorluklar içerisinde dünyaya getirilişi, iyilik sahibi olanların Yüce Allah’a yönelişi, bunların en güzel davranışlarının dikkate alınacağı, kötülüklerinden geçileceği ifade edilmekte, buna karşılık, kötülük yapanların ana babalarıyla olumsuz içerikteki konuşmaları, bunların mahşerde yaşayacağı feci akıbete dair bilgiler verilmektedir. 

21. ayetten itibaren, Hz. Hud’un kavmi olan Âd ile ilgili kısa bir kıssaya yer verilmekte, onları helak eden kasırga ifade edilmekte, daha önce nice azgın ve sapkın kavimlerin helak edildiği ele alınmaktadır.

29. ayetten itibaren, cinlerin vahye yönlendirildikleri, vahyi anlayan cinlerin kendi kavimlerini uyardıkları, davete devam ettikleri ifade edilmekte, Yüce Allah’ın gökleri ve yeri yarattığı, yaratmanın kendisini yormadığı, her şeye gücünün yettiği belirtilmektedir. 

34. ayetten itibaren, surenin son iki ayetinde kâfirlerin ateşe arz edildiklerinde sorgulanacakları, onların gerçekleri itiraf edecekleri ifade edilmekte, azim sahibi peygamberler gibi Hz. Peygamber’in de sabretmesi gerektiği, inkârcılarla ilgili azap için acele etmemesi gerektiği, onlara vadedilen mahşeri gördüklerinde dünyada bir saat gibi çok kısa bir süre kaldıklarını sanacakları ve fasıklardan başkasının helak edilmeyecekleri beyan edilmektedir.

ııı. (31. Ayet:) Cinlere Yönelik Tevhid Daveti

يَا قَوْمَنَآ اَج۪يبُوا دَاعِيَ اللّٰهِ وَاٰمِنُوا بِه۪ يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُجِرْكُمْ مِنْ عَذَابٍ اَل۪يمٍ “Ey kavmimiz! Allah’ın davetçisine (çağrısına) cevap verin ve O’na iman edin ki günahlarınızı bağışlasın ve sizi elem verici bir azaptan korusun.”

Ayetteki يَا قَوْمَنَا yâ kavmenâ hitabı “ey bizim kavmimiz”; اَج۪يبُوا ecîbû emri “icabet ediniz”; دَاعِيَ اللّٰهِ dâ‘ıyellâhi tamlaması “Allah’ın davetçisine, davetine”; وَاٰمِنُوا ve âminû emri “ve iman edin”; بِه۪ bihî ifadesi “O’na”; يَغْفِرْ yağfir fiili “bağışlasın”; لَكُمْ leküm ifadesi “size, sizin için”; مِنْ ذُنُوبِكُمْ min zünûbiküm ifadesi “sizin günahlarınızı, günahlarınızdan”; وَيُجِرْكُمْ ve yücirküm fiili “ve sizi korusun”; مِنْ عَذَابٍ اَل۪يمٍ min ‘azâbin elîmin ifadesi “elem verici bir azaptan” demektir.

Burada cinlerin muhataplarını hidayete çağrısı ve bunun ödülünün ne olacağına dair müjdeler gündeme getirilmektedir.

1.يَا قَوْمَنَآ اَج۪يبُوا دَاعِيَ اللّٰهِ وَاٰمِنُوا بِه۪ “Ey kavmimiz! Allah’ın davetçisine (çağrısına) cevap verin ve O’na iman edin!” Yüce Allah cinlerin kavimlerine gittiklerinde onlara söyledikleri sözler bağlamında Allah’a davet eden elçiye Hz. Peygamber’e icabet etmelerini ve ona inanmalarını kendilerinden istediklerini aktarmaktadır. يَا قَوْمَنَا yâ kavmenâ “Ey kavmimiz” ifadesi, bu cinlerin kendi kavimlerini dışlayan değil, sahiplenen ve ötekileştirmeyen bir üslup kullandıklarını ve kendilerini onların bir ferdi şeklinde tanıtarak kavimlerini samimiyetle sahiplendiklerini göstermektedir.

Ayette geçen دَاعِيَ اللّٰهِ dâ‘ıyellâhi tamlaması “Allah’ın davetçisi” manasına gelmekte, böylece Hz. Peygamber’in davetine icabet etmelerinden söz edildiği ortaya konulmaktadır.⁴⁷² Bu anlamın devamında da O’na yani Yüce Allah’a iman edilmesinin de muhataplardan istendiği beyan edilmektedir. Esasında Yüce Allah’ın davetçisine icabet edilmesi ve yine o davetçiye iman edilmesi de ayette söz konusu ediliyor olabilir ki sonuçta her iki yorumda da mesaj aynı yere gelmektedir.

İlk yoruma göre Hz. Peygamber’in cinlere de gönderilen bir peygamber olduğu yorumları yapılsa da sonuçta ilahi mesajlar herkesi kapsadığı için sadece Hz. Peygamber’i cinlere de gönderilmiş peygamber olarak görmek çok doğru olmasa gerektir. Esasında önceki ayette de belirtildiği gibi, cinlerin Hz. Musa’ya gönderilen kitaptan ve özelliklerinden haberdar olduğu ifade edilmektedir.

Bu nedenle, özellikle En‘âm 6:130’da açıkça belirtildiği üzere cinlere kendi içlerinden peygamberler gönderilmiştir. Dolayısıyla buradaki mesajı sonuçta Yüce Allah’ın davetine icabet edip O’na iman etmek şeklinde anlamak en doğrusudur. Zira devam eden cümledeki fiillerin faili de açıkça Yüce Allah’tır.

2. يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُجِرْكُمْ مِنْ عَذَابٍ اَل۪يمٍ “Günahlarınızı bağışlasın ve sizi elem verici bir azaptan korusun!” Yüce Allah cinlerin birbirlerine emrettikleri hususlara itibar etmeleri yani Allah’ın davetine icabet edip O’na iman etmeleri durumunda günahlarının bir bölümünü bağışlayacağını ve kendilerini elem verici bir azaptan koruyacağını müjdelediklerini aktarmaktadır.

Ayette yer alan مِنْ min edatı “beyaniye”, “sıla” veya “zâid” manasına alınırsa “bütün günahlarını bağışlayabileceği” anlamı elde edilmekteyken,⁴⁷³ bu edata “bazıyet” manası verilmesi durumunda, “günahlarının bir kısmını bağışlayacağı” mesajı devreye girmektedir. Bu ikinci ihtimale göre, bağışlanacağı bildirilen günahlar Yüce Allah’a yönelik suçlardır; kendi cinslerine karşı işledikleri günahlar burada söz konusu edilmemektedir.

Yüce Allah kendi davetine icabet eden ve böylece mümin olan cinlerin günahlarını bağışlayacağını beyan etmenin devamında, onları elem verici bir azaptan da koruyacağını müjdelemektedir. Ayetin bu cümlesi önceki cümlede kast edilen mananın da “beyaniye” yani bütün günahları bağışlayacağı şeklinde anlaşılması gerektiğinin de bir delilidir. Çünkü bir kısım günahı bağışlanmayanların da azaptan kurtarılacağına dair herhangi bir bilgiye sahip değiliz.

Dipnotlar

• 472-) Semerkandi, age., III, 293; Taberi, age., XXVI, 34.
  473-) Semerkandi, age., III, 293.