Câsiye Suresi

-Mekke’de risaletin 12. yılında indirilmiş olması muhtemel olan, 37 ayetten oluşan, adını 28. ayette zikredilen ve “diz çöken” anlamındaki جَاثِيَة câsiyeh kelimesinden alan Câsiye suresi, inişe göre 85, resmî sıralamada ise 45. suredir.

Câsiye suresi, resmi sıralama bakımından öncesinde yer alan Duhân suresiyle yakın konu irtibatına sahiptir. Buna göre her iki sure de “başlangıç harflerinin hurûfu mukatta‘adan oluşması” (Duhân 1; Câsiye 1); “vahyin kaynağı” (Duhân 3-8; Câsiye 2); “Yüce Allah’ın kâinata mutlak hükümranlığı” (Duhân 38-39; Câsiye 5, 12-13, 22); “inkârcıların mahşerdeki diriltilmeyi inkâr etmeleri” (Duhân 34-35; Câsiye 24); “Yüce Allah’ın dirilten, öldüren ve mahşerde herkesi toplayacak olan kudret oluşu” (Duhân 8, 40; Câsiye 26); “İsrailoğullarına yer verilmesi” (Duhân 30-33; Câsiye 16-17); “kâinatta her şeyin bir anlam ve amaç için yaratıldığı” (Duhân 38-39; Câsiye 22); “cennetliklere ve cehennemliklere yönelik bilgilendirmeler” (Duhân 43-57; Câsiye 30-31) gibi konularda ortak mesajlar içermektedir. 

Câsiye suresi, mukatta‘a harfleri, vahyin Yüce Allah’ın katından oluşu gerçeği ile başlamakta, ardından insanların yaratılışındaki ibretler, gece-gündüz ve kâinattaki mutlak ilahi kudret,  inkârcıların vahye karşı olumsuz ve alaycı tavırları ile mahşerde kendilerini bekleyen korkunç azaba dair bilgiler dile getirilmektedir.

12. ayetten itibaren, gemilerin ve göklerde ve yerde her ne varsa hepsinin insan hizmetine verilişi, sorumlulukların şahsi olduğu, İsrailoğullarına yönelik bildirimler, Hz. Peygamber’e verilen bu şeriata uymanın gerekliliği, inkârcıların onlara hiçbir zarar veremeyecekleri, birbirlerinin dostları olduğu, Yüce Allah’ın ise muttakilerin dostu olduğu, vahyin çeşitli özellikleri ile iyilerle kötülerin hayatlarının da ölümlerinin de bir olmayacağı gibi konular ele alınmaktadır.   

22. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın her şeyi belli bir amaç için yarattığı, herkese dünyada yapıp ettiklerinin karşılığının verileceği, heva ve arzularını ilah edinenlerin sapkınlıkları, “dehr” denilen zamana inananların bulunduğu, oysa Yüce Allah’ın bütün mahlukata dair mutlak hükümranlığı ifade edilmektedir.

27. ayetten itibaren, mahşer şartlarında hak ve hakikati iptal edenlerin ziyana uğrayacakları, her ümmetin diz çökmüş vaziyette duracakları, herkesin kendi kitabına çağrılacağı, iman edenlerin cennete girecekleri, diğerlerinin ise kibirlerinin ve suçlarının karşılığını görecekleri bildirilmektedir.

Yüce Allah, surenin 27-37. ayetlerinde mutlak hükümranlığını, insanların mahşerdeki durumunu, amel defterlerinin etkinliğini, iman edenlerle inkâr edenlerin akıbetini, inkârcıların Son Saat’le ilgili düşüncelerini, onlara yönelik mahşerle ilgili birtakım hatırlatmalarını ve nihayet mutlak gücünü ifade etmektedir.

ıv. (31. Ayet): İnkâr Edenlerin Kibri ve Kınanmaları

وَاَمَّا الَّذ۪ينَ كَفَرُوا اَفَلَمْ تَكُنْ اٰيَات۪ي تُتْلٰى عَلَيْكُمْ فَاسْتَكْبَرْتُمْ وَكُنْتُمْ قَوْمًا مُجْرِم۪ينَ “Kâfir olanlara gelince, onlara ‘Ayetlerim size [tilâvet] edilmemiş (okunup aktarılmamış) mıydı? Siz de kibirlenip suçlu bir toplum olmuştunuz (değil mi?)’ (denecektir).”

Ayetteki وَاَمَّا الَّذ۪ينَ كَفَرُوا [ ve emmellezîne keferû] ifadesi “kâfir olanlara gelince”; اَفَلَمْ تَكُنْ [efelem tekün] fiili “(şöyle) değil miydi”; اٰيَات۪ي [âyâtî] tamlaması “benim ayetlerim”; تُتْلٰى [tütlâ ] edilgen fiili “tilavet edilmedi mi, okunup aktarılmadı (mı)”; عَلَيْكُمْ [‘aleyküm] ifadesi “size”; فَاسْتَكْبَرْتُمْ [festekbertüm] fiili “sizler kibir göstermiştiniz”; وَكُنْتُمْ [veküntüm] fiili “ve (şöyle) olmuştunuz, sizler (şöyle) idiniz”; قَوْمًا [kavmen ] kelimesi “(şöyle) bir topluluk”; مُجْرِم۪ينَ [mücrimîne] kelimesi ise “suçlu olanlar” demektir.

Burada inkârcıların mahşerdeki sorgulanmalarıyla ilgili kısa bir bilgi gündeme getir ilmektedir.

Yüce Allah iman edenlerin akıbetini beyan ettikten sonra, Kur’an’daki [mesânî]lik metodu gereği sözü kâfirlere getirmekte ve onların kınanacağını, kendilerine ayetler aktarıldığında kibir gösterip suçlu bir topluluk olmayı tercih ettiklerini hatırlatacağını haber vermektedir. Bu ayetin bir benzeri Mü’minûn 23:105’te şu şekildedir: “Size ayetlerim okunup aktarılmamış mıydı? Siz de onları yalanlamıştınız.”

Yüce Allah mahşerdeki yargılanmaları esnasında inkârcıları sorgulayacağını ifade kapsamında kendi ayetlerinin onlara okunup aktarıldığını, ancak onların bu ayetleri yalanladığını, ayetlerine karşı kibre kapıldıklarını, ayetlere teslim olmak yerine onların karşısında suçlu olmayı ve inkârı tercih ettiklerini kendilerine hatırlatacaktır. Ayette geçen تُتْلٰى [tütlâ] edilgen fiili “tilavet edilmek”, “okunmak”, “aktarılmak” gibi anlamlar vermektedir.

Bu cümlenin mesaj olarak bir benzeri Mülk 67:8’de şu şekilde geçmektedir: “Oraya (cehenneme) her bir grup atıldığında, (cehennemin) bekçileri onlara, ‘Size bir uyarıcı (peygamber) gelmemiş miydi?’ diye soracaklar.”

Cinlere ve insanlara yönelik olmak üzere bu soruyla ilgili benzer bir ifade En‘âm 6:130’da şu şekilde geçmektedir. “Ey cin ve insan topluluğu! İçinizden size ayetlerimi anlatan ve bugünle karşılaşacağınıza dair sizi uyaran peygamberler gelmedi mi?”

Bu bağlamda hatırlanması gereken ayetlerden birisi de Mü’min 40:50’dir: “(Bekçiler), ‘Size peygamberleriniz açık açık deliller getirmediler mi?’ diyecekler. Onlar da, ‘Evet (getirdiler)’ cevabını verecekler. (Bekçiler ise), ‘O halde kendiniz yalvarın’ diyecekler. Hâlbuki kâfirlerin yalvarması boşunadır.” Benzer bir sorgulama ifadesi Zümer 39:72’de de yer almaktadır.

Bu konuyla ilgili olarak dile getirilen sorular elbette cevabı merak edildiği için sorulmuş değildir; aksine muhatapları ayıplamak ve gerçekleri itiraf etmelerini sağlamak için dile getirilmiş [inkârî] birer sorudur. İnkârcıların peygamberleri ve elbette onların getirip tebliğ ettikleri prensipleri yalanlamalarıyla ilgili olarak hatırlanması gereken ayetler arasında En‘âm 6:91, Yâsîn 36:15 ve Mülk 67:9. ayetlerin bulunduğunu bu vesileyle hatırlatmak da gerekmektedir.

Bu ayetlerde de müşriklerin veya inkârcıların peygamberlerini dünyada yalanladıkları, Yüce Allah’ın onlara hiçbir şey indirmediğini söyledikleri ve peygamberleri yalancılıkla suçladıkları ifade edilmektedir. Böylece korkunç bir kibre kapıldıkları ve sürekli olarak suçtan beslenen bir yapıyı tercih ettikleri beyan edilmektedir.

Dipnotlar