Câsiye Suresi

-Mekke’de risaletin 12. yılında indirilmiş olması muhtemel olan, 37 ayetten oluşan, adını 28. ayette zikredilen ve “diz çöken” anlamındaki جَاثِيَة câsiyeh kelimesinden alan Câsiye suresi, inişe göre 85, resmî sıralamada ise 45. suredir.

Câsiye suresi, resmi sıralama bakımından öncesinde yer alan Duhân suresiyle yakın konu irtibatına sahiptir. Buna göre her iki sure de “başlangıç harflerinin hurûfu mukatta‘adan oluşması” (Duhân 1; Câsiye 1); “vahyin kaynağı” (Duhân 3-8; Câsiye 2); “Yüce Allah’ın kâinata mutlak hükümranlığı” (Duhân 38-39; Câsiye 5, 12-13, 22); “inkârcıların mahşerdeki diriltilmeyi inkâr etmeleri” (Duhân 34-35; Câsiye 24); “Yüce Allah’ın dirilten, öldüren ve mahşerde herkesi toplayacak olan kudret oluşu” (Duhân 8, 40; Câsiye 26); “İsrailoğullarına yer verilmesi” (Duhân 30-33; Câsiye 16-17); “kâinatta her şeyin bir anlam ve amaç için yaratıldığı” (Duhân 38-39; Câsiye 22); “cennetliklere ve cehennemliklere yönelik bilgilendirmeler” (Duhân 43-57; Câsiye 30-31) gibi konularda ortak mesajlar içermektedir. 

Câsiye suresi, mukatta‘a harfleri, vahyin Yüce Allah’ın katından oluşu gerçeği ile başlamakta, ardından insanların yaratılışındaki ibretler, gece-gündüz ve kâinattaki mutlak ilahi kudret,  inkârcıların vahye karşı olumsuz ve alaycı tavırları ile mahşerde kendilerini bekleyen korkunç azaba dair bilgiler dile getirilmektedir.

12. ayetten itibaren, gemilerin ve göklerde ve yerde her ne varsa hepsinin insan hizmetine verilişi, sorumlulukların şahsi olduğu, İsrailoğullarına yönelik bildirimler, Hz. Peygamber’e verilen bu şeriata uymanın gerekliliği, inkârcıların onlara hiçbir zarar veremeyecekleri, birbirlerinin dostları olduğu, Yüce Allah’ın ise muttakilerin dostu olduğu, vahyin çeşitli özellikleri ile iyilerle kötülerin hayatlarının da ölümlerinin de bir olmayacağı gibi konular ele alınmaktadır.   

22. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın her şeyi belli bir amaç için yarattığı, herkese dünyada yapıp ettiklerinin karşılığının verileceği, heva ve arzularını ilah edinenlerin sapkınlıkları, “dehr” denilen zamana inananların bulunduğu, oysa Yüce Allah’ın bütün mahlukata dair mutlak hükümranlığı ifade edilmektedir.

27. ayetten itibaren, mahşer şartlarında hak ve hakikati iptal edenlerin ziyana uğrayacakları, her ümmetin diz çökmüş vaziyette duracakları, herkesin kendi kitabına çağrılacağı, iman edenlerin cennete girecekleri, diğerlerinin ise kibirlerinin ve suçlarının karşılığını görecekleri bildirilmektedir.

Yüce Allah, surenin 21-26. ayetlerinde kötülerle iyilerin ölümlerinde ve hayatlarında bir tutulmayacağını, her şeyi bir amaç için yarattığını, herkese yaptığının karşılığının verileceğini, inkârcıların tutarsızlıklarını, kendi erişilmez ve eşsiz kudretini dile getirmektedir.

ıı. (25. Ayet): Ayetlere Karşı Olumsuz Tavırları

وَاِذَا تُتْلٰى عَلَيْهِمْ اٰيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ مَا كَانَ حُجَّتَهُمْ اِلَّآ اَنْ قَالُوا ائْتُوا بِاٰبَآئِنَآ اِنْ كُنْتُمْ صَادِق۪ينَ “Onlara ayetlerimiz açıkça [tilâvet] edildiğinde (okunup aktarıldığında) ‘Doğruysanız atalarımızı getirin (de görelim)!’ demelerinden başka delilleri yoktur.”

Ayetteki وَاِذَا تُتْلٰى [ve izâ tütlâ ] ifadesi “ve tilavet edildiği, okunup aktarıldığı zaman”; عَلَيْهِمْ [‘aleyhim ] ifadesi “onlara”; اٰيَاتُنَا [âyâtünâ] tamlaması “bizim ayetlerimiz”; بَيِّنَاتٍ [beyyinâtin] kelimesi “apaçık”; مَا كَانَ [mâkâne ] fiili “(şundan başkası) olmamıştı”; حُجَّتَهُمْ [huccetühüm] ifadesi “onların delilleri”; اِلَّآ اَنْ قَالُوا [illâen kâlû] ifadesi “(şunu) demelerinden başka”; ائْتُوا ٓ [ü’tû ] isteği “ge tirin”; بِاٰبَآئِنَا [bi âbâinâ] tamlaması “bizim atalarımızı”; اِنْ كُنْتُمْ [in küntüm] fiili “eğer (şöyle) iseniz”; صَادِق۪ينَ [sâdikîne] kelimesi ise “doğru söyleyenler, doğru söylüyorsanız” demektir.

Burada Mekkeli müşriklerin ne kadar taklit bataklığında oldukları gündeme getirilmektedir.

Yüce Allah Mekkeli müşriklerin taklit bataklığına nasıl saplan dıklarını beyan etmek üzere her ne zaman kendilerine Allah’ın ayetleri tilavet edilse, yani okunup aktarılsa her zaman aynı tepkiyi verdiklerini, aynı saçma ve tutarsız delili ileri sürerek “eğer doğru sözlü iseniz atalarımızı getirin” dediklerini ifade etmektedir. Ayette yer alan مَا [mâ] ve اِلَّا [illâ] edatları, onların taklitçilik dışında hiçbir delillerinin bulunmadığını gösteren vurgulu bir ifadedir.

Müşriklerin buna benzer bir sözü Duhân 44:34-36’da şöyle dile getirilmektedir: “Onlar (müşrikler) diyorlar ki: İlk ölümümüzden sonra bir şey yoktur. Biz hiçbir şekilde diriltilecek de değiliz. Doğru söylüyorsanız, atalarımızı getirin (de görelim).” Anlaşılıyor ki müşrikler Hz. Peygamber’in tebliğ ettiği tevhid dininde insanların mahşerde diriltilecekleri öğretisinin yer aldığını görmezlikten gelmişler, reddettikleri şeyi yani mahşerdeki diriltilmeye imanı dünyadaki bir diriltilme olayına bağlamışlardı.

Buradaki mesaj, müşriklerin bir taraftan diriltilmenin örneğini dünyada görmek istemeleriyle, diğer taraftan da herhangi bir şeye inanmaları için atalarından referans alma alışkanlıklarını sürdürmeyi hedeflemeleriyle ilgilidir. Onların bu çarpık bakışı hakkında Zuhruf 43:22-24’te geniş bilgilendirmelerde bulunmuştuk.

Bu ikinci ihtimal, onların derin bir taklitçilik batağında debelendiklerinin de göstergesidir. Çünkü konu mahşerde diriltilme olmasına rağmen onların bunu atalarına sorma ihtiyacı hissetmeleri aslında konuyla ve muhataplarla alay ettiklerinin apaçık bir göstergesidir.

Dipnotlar