Duhân Suresi

Mekke’de risaletin 12. yılında indirilmiş olması muhtemel olan, 59 ayetten oluşan, adını 10. ayette yer alan ve “duman” anlamındaki دُخَان duhân kelimesinden alan Duhân suresi, inişe göre 84, resmî sıralamada ise 44. suredir.

Duhân suresi, resmi sıralama bakımından öncesinde yer alan Zuhruf suresiyle yakın konu irtibatına sahiptir. Buna göre her iki sure de “başlangıç harflerinin huruf-ı mukatta‘adan oluşması” (Zuhruf 1; Duhân 1); “vahyin indiriliş gayesi” (Zuhruf 3; Duhân 4-6); “Yüce Allah’ın mutlak hükümranlığı” (Zuhruf 81, 84-85; Duhân 7-8); “inkârcıların dünyevi sıkıntıların giderilmesi durumunda verdikleri sözlerden dönmeleri” (Zuhruf 49-50; Duhân 12-13); “Firavun’un muhataplarıyla ilişkisi, İsrailoğullarının durumu” (Zuhruf 51-54; Duhân 17-18, 30-33); “cennetliklere ve cehennemliklere yönelik bilgilendirmeler” (Zuhruf 71-75; Duhân 43-55) gibi konularda ortak mesajlar içermektedir. 

Duhân suresi, mukatta‘a harfleri, vahyin apaçık oluşu, indiriliş amacı, Yüce Allah’ın mutlak kudreti ve bütün insanların Rabbi olduğu, inkârcıların azabın kaldırılması durumunda eski inkârcılıklarına ve alaycılıklarına geri döndükleri, buna karşılık Yüce Allah’ın çok güçlü bir şekilde kendilerinden intikam aldığı ifade edilmektedir.

17. ayetten itibaren, daha önceki nesiller içinde yaşamış olan Firavun’un kendisine gelen elçilere nasıl davrandığı, onların tekliflerini nasıl reddettiği, bunun sonrasında Yüce Allah’ın müminleri kurtarmak ve geride kalan azgınları cezalandırmak üzere denizde boğduğu, geride çok değerli şeyleri bıraktıkları hatırlatılmaktadır.   

30. ayetten itibaren, Yüce Allah’ın İsrailoğullarını Firavun’un şiddetli azabından koruduğu, sonrasında onların da tıpkı başka inkârcılar gibi ahiret hayatını inkâr ettikleri bildirilmekte, Tübba‘ halkının ve benzerlerinin de benzer sebeplerle helak edildikleri özellikle hatırlatılmaktadır.

38. ayetten itibaren, kâinatın oyun olsun diye yaratılmadığı, her bir şeyin mutlak surette bir yaratılış amacının bulunduğu, fakat insanların çoğunun bunu bilmediği, mahşerde insanların birbirlerine hiçbir yararının bulunamayacağı, Yüce Allah’ın merhamet ettikleri hariç kendilerine asla yardım edilmeyeceği haber verilmektedir.

43. ayetten itibaren, cehennemde azabın menüsü hakkında bilgi verilmekte, zakkum ağacından söz edilmekte, inkarcıların ateşin ortasına savrulacakları, oysa dünya hayatında itibarlı olduklarının kendilerine hatırlatılacağı ifade edilmektedir. Buna karşılık, muttakilere de çeşitli ödüller verileceği, orada hiçbir şekilde ölümü tatmayacakları, azaptan korunmuş olacakları beyan edilmektedir.

58. ayette Kur’an’ın muhataplar gerçekleri hatırlasınlar diye Hz. Peygamber’in diline kolaylaştırıldığı, bunu inkâr edenlerin feci akıbetlerinin gözetilmesi gerektiğine dikkat çekilmektedir.

Yüce Allah, surenin 34-50. ayetlerinde müşriklerin ahireti inkârlarını, önceki nesiller içinde Tübba‘ kavmi gibi çok daha güçlü olanları helak edişini, kâinatı bir anlam için yarattığını, mahşerde inkârcıların yaşayacakları felaketleri, cehennemdeki korkunç azapla ilgili detayları ve muhataplara yönelik kınama ifadelerini dile getirmektedir.

ııı. (47-48. Ayetler): Ateşe Atılmaları ve Üzerlerine Kaynar Su Dökülmesi

خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ اِلٰى سَوَآءِ الْجَح۪يمِ ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَاْسِه۪ مِنْ عَذَابِ الْحَم۪يمِ “(Allah meleklere şöyle emredecek): Tutun onu! Cehennemin ortasına sürükleyin! Sonra başının üzerine kaynar su azabından dökün!”

Buradaki خُذُوهُ [huzûhu] emri “onu yakalayın”; فَاعْتِلُوهُ [fe‘tilûhu] emri “ve onu sürükleyin”; اِلٰى سَوَآءِ الْجَح۪يمِ [ilâ sevâi’l-cahîmi] tamlaması “cehennemin ortasına”; ثُمَّ [sümme] edatı “sonra”; صُبُّوا [subbû] emri “dökün”; فَوْقَ رَاْسِه۪ [favka ra’sihî] tamlaması “onun başının üstüne, başının üzerinden”; مِنْ عَذَابِ الْحَم۪يمِ [min ‘azâbi’l-hamîmi] tamlaması ise “kaynar su azabından” demektir.

Burada cehennemliklere yönelik azapla ilgili olarak üç emir gündeme getirilmektedir.

1. خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ اِلٰى سَوَآءِ الْجَح۪يمِ “(Allah meleklere şöyle emredecek): Tutun onu! Cehennemin ortasına sürükleyin!” Bu ayette ve devam eden ayetlerde emre konu kişi için her ne kadar [hu/hî] “onu” şeklinde tekil zamir kullanılmış olsa da maksat bu cezayı hak eden olumsuz insan tipidir. Zira Duhân 44:50. ayette hitabın çoğul getirilmesinin nedeni de bu olsa gerektir.

Ayetteki سَوَآء [sevâ’] kelimesi “ortası”(129) manasını içermektedir. Yüce Allah cehennemlik olmayı hak edenler için onların yakalanıp cehennem ateşinin ortasına atılmalarını cehennemi işleten görevli meleklere emredecektir. Kur’an’da sadece bu ayette geçen فَاعْتِلُوهُ [fa‘tilûhu] emri “onu sürükleyin, onu atın, onu sevk edin”(130) manalarına gelmekte ve ateş azabını hak edenlerin yaka paça yakalanıp o ateşin ortasına sürükleneceklerini haber vermektedir.

2. ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَاْسِه۪ مِنْ عَذَابِ الْحَم۪يمِ “Sonra başının üzerine kaynar su azabından dökün!” Bu kalıpta Kur’an’da sadece bu ayette yer alan صُبُّوا [subbû] kelimesi önceki ayetteki emir kalıplarına uygun olarak “dökün” manasında emir kalıbında getirilmiştir.

Yüce Allah cehennemliklerin yakalanıp yaka paça ateşin ortasına sürüklenme emrini verdikten sonra, bu defa azabın bir parçası olarak başlarının üzerinden, yani baştan aşağı kaynar su azabından dökülmesini de emredeceğini haber vermektedir. “Kaynar suyun azabı” ifadesi elbette “kaynar su” demektir ve maksat cehennemliklere bu azabın en şiddetlisini uygulamaktır.

Bu konuda hatırlanması gereken ayetlerden birisi de Hacc 22:19-20’dir: “Şu iki grup, Rableri hakkında çekişen iki hasımdır: İmdi, inkâr edenler için ateşten bir elbise biçilmiştir. Onların başlarının üstünden kaynar su dökülecektir! Bununla, karınlarının içindeki (organlar) ve derileri eritilecektir!”

Aynı şekilde Muhammed 47:15’teki şu cümle de aynı olayı içermektedir: “Hiç bu, ateşte ebedî kalan ve bağırsaklarını parça parça edecek kaynar su içirilen kimselerin durumu gibi olur mu?” Bütün bu ayetlerden anlaşılan şudur: Cehennemliklere orada verilecek olan kaynar su serinletmek ve rahatlatmak bir tarafa, onların iç organlarını da derilerini de eritecektir.

Dipnotlar

• 129-) Taberi , age ., XXV, 133; Zemahşeri , age ., IV, 274. 130-) Semerkandi , age ., III, 273; Taberi , age ., XXV, 133; Zemahşeri , age ., IV, 274.