Zuhruf Suresi

-

Yüce Allah, surenin 15-20. ayetlerinde müşriklerin Allah’a çocuk isnadını, bu konudaki çarpık anlayışlarını, meleklerin yaratılışı hakkındaki yanlış algılarını, meleklere tapmalarının gerekçesini Allah’a bağlamalarının nasıl bir iftira olduğunu dile getirmektedir.

ıı. (19. Ayet): Meleklerin Yaratılışına Şahit Olmamaları

وَجَعَلُوا الْمَلٰٓئِكَةَ الَّذ۪ينَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمٰنِ اِنَاثًا اَشَهِدُوا خَلْقَهُمْ سَتُكْتَبُ شَهَادَتُهُمْ وَيُسْـَٔلُونَ “Rahmân’ın kulları olan melekleri dişi saydılar. Onların (meleklerin) yaratılışına şahit mi olmuşlar! Şahitlik (iddia)ları yazılacak ve sorguya çekileceklerdir.”

Ayetteki وَجَعَلُوا [vece‘alû] fiili “ve yapışlardı, kılmışlardı, kabul etmişlerdi”; الْمَلٰٓئِكَةَ [el-melâikete] kelimesi “melekler i”; الَّذ۪ينَ هُمْ [ellezîne hum ] ifadesi “ki onlar şöyledir”; عِبَادُ الرَّحْمٰنِ [‘ıbâdü’r-rahmâni] tamlaması “Rahman’ın kulları (olan)”; اِنَاثًا [inâsen] kelimesi “dişi, kız”; اَشَهِدُوا [eşehidû] sorusu “şahit mi oldular”; خَلْقَهُمْ [halkahum] tamlaması “onların (meleklerin) yaratılışına”; سَتُكْتَبُ [setüktebü] edilgen fiili “yakında yazılacak(tır)”; شَهَادَتُهُمْ [şehâdetühüm] tamlaması “onların şehadetleri, şahitliği”; وَيُسْـَٔلُونَ [ve yüs’elûne] edilgen fiili ise “ve sorgulanacaklar, sorumlu tutulacaklar” demektir.

Burada müşriklerin meleklerin yaratılışıyla ilgili yanlış algıları reddedilmekte ve bu tür kabulleri nedeniyle sorgulanacakları gündeme getirilmektedir.

1. وَجَعَلُوا الْمَلٰٓئِكَةَ الَّذ۪ينَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمٰنِ اِنَاثًا “Rahmân’ın kulları olan melekleri dişi saydılar.” Yüce Allah Mekkeli müşriklerin kız çocuklarıyla ilgili olumsuz tutumunu eleştirmekte, bu çerçevede Rahmân’ın merhametinin tecellilerinden olan meleklerin dişi varlıklar olduğunu iddia ettiklerini beyan etmektedir.

Konuyla ilgili olarak Sâffât 37:150’de de şu bilgiler verilmektedir: “Yoksa onların gözü önünde melekleri kız olarak mı yaratmışız!” Ayrıca Enbiyâ 21:26-27’de de şu bilgiler verilmektedir: “(Müşrikler) ‘Rahman (olan Allah, melekleri) evlât edindi’ dediler. (Hâşâ!) O, bundan münezzehtir. Bilakis (melekler), ikram edilmiş kullardır. O’ndan (emir almadan) önce konuşmazlar; onlar, sadece O’nun emri ile hareket ederler.”

Müşriklerin iddiasında melekler üzerinden bir kabul söz konusu olduğu için, Yüce Allah iddia edilenin aksine Enbiyâ 21:26. ayette “meleklerin ikram edilmiş kullar olduğunu” bildirmektedir. Enbiyâ 21:19-20 ve Fussilet 41:38. ayetlerde de açıkladığımız, ayrıca Nisâ 4:172’de zikredildiği üzere, melekler de Yüce Allah’ın kullarıdır ve onlar sürekli olarak tesbihe ve ibadete devam etmektedirler.

Konuyla ilgili açıklamalarımızı ilgili ayetlerde yaptığımız için burada aynı şeyleri tekrarlamayacağız. Şu kadarını söylemekle yetinelim: Melekler de Yüce Allah’ın kendilerine ikram edilmiş kullarıdır ve onlar da ibadete ve tesbihe devam etmektedirler. Bu yönüyle de meleklerin insanlardan üstün oldukları ifade edilmektedir.(64)

Bütün bu gerçeklere rağmen, Mekkeli müşriklerin Yüce Allah’a kız çocuk isnat ederek meleklerin cinsiyeti bağlamında onların kız olduğunu söylemeleri kesinlikle kabul edilebilir bir iddia olmadığı gibi Yüce Allah da bunu kabul edenlerin müşrik olduğunu ilan etmektedir. Zaten ayetin devam eden cümlesinde bu noktada son derece açık ifadeler ve söz konusu kabulü reddediş yer almaktadır.

2. اَشَهِدُوا خَلْقَهُمْ سَتُكْتَبُ شَهَادَتُهُمْ وَيُسْـَٔلُونَ “Onların (meleklerin) yaratılışına şahit mi olmuşlar! Şahitlik (iddia)ları yazılacak ve sorguya çekileceklerdir.” Ayetin bu kısmında iki hususa dair bilgi verilmektedir.

a) اَشَهِدُوا خَلْقَهُمْ “Onlar (meleklerin) yaratılışına şahit mi olmuşlar!” Yüce Allah melekleri Allah’ın kızları sananlara cevap mahiyetinde ve susturucu bir şekilde soru sormakta ve meleklerin yaratılışına hiçbir şekilde şahit olmadıkları mesajını vermektedir. Nitekim Kehf 18:51’de genel manada yaratılışa hiç kimsenin şahit kılınmadığı şu şekilde beyan edilmektedir: “Ben onları (İblis ve soyunu) göklerin ve yerin yaratılışına da kendilerinin yaratılışına da şahit tutmadım. Ben yoldan çıkaranları yardımcı edinecek değilim.”

Meleklerin yaratılışına müşriklerin şahit kılınmadıklarıyla ilgili olarak Sâffât 37:150’de şöyle buyrulmaktadır: “Yoksa onların gözü önünde melekleri kız olarak mı yaratmışız!” Yüce Allah meleklerin yaratılışını gündeme getirerek müşriklerin inancını reddetmekte ve meleklerin yaratılışına hiç kimsenin şahit kılınmadığını beyan etmektedir.

Mekkeli müşrikler melekleri dişi varlıklar kabul ettikleri için Yüce Allah’a kız çocuk isnadında bulunmuşlardı. İşte bu iddia reddedilmekte ve meleklerin yaratılışına şahit kılınmadıkları inkârî bir soru ifadesiyle beyan edilmektedir.

[İstifhâm-ı inkârî] denilen bu tür “soru cümleleri”nde maksat, muhataplardan cevap beklemek değil, soruya konu meselenin tersinin doğru olduğunu kendilerine kavratmaktır. “Şahit mi oldular” demek “kesinlikle şahit olmadılar” demektir. Söylenmek istenen şudur: “Biz hiçbir şekilde hiç kimseyi meleklerin yaratılışına şahit kılmadık. Öyleyse onlara ‘dişi/kız’ muamelesi yapmak yaratana da yaratılışa da meleklere de iftiradır. Esasında melekler cinsiyetten uzak ve münezzeh varlıklardır.

b) سَتُكْتَبُ شَهَادَتُهُمْ وَيُسْـَٔلُونَ “Onların şahitlikleri (şahitlik iddiaları) yazılacak ve (bundan) sorguya çekileceklerdir.” Yüce Allah müşriklerin bu anlamsız ve saçma tutumunu susturucu ifadelerle reddedip, Allah’ın kızları sandıkları meleklerin yaratılışına şahid kılınmadıkları için iftira ettiklerini beyan etmekte ve bundan dolayı sorgulanacaklarını bildirmektedir.

Kendi zanlarınca meleklerin dişi varlıklar olduğunu sananların bu yalan iddiaları kendi hesaplarına yazılacak ve mahşerde bunun hesabı mutlak surette kendilerine sorulacaktır; ayette verilmek istenen mesaj bu olsa gerektir.

Dipnotlar

• 64-) Razi , age ., XXVII, 203.