Yâsîn Suresi

-

Mekke’de risaletin 5-6. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 83 ayetten oluşan, adını ilk ayette geçen يٰسٓ yâsîn kelimesinden alan Yâsîn suresi, inişe göre 39, resmî sıralamada ise 36. suredir.

Yâsîn suresi, resmi sıralamada öncesinde bulunan Fâtır suresiyle yakın konu ilişkisine sahiptir. Fâtır 1’de ve Yâsîn 81’de “göklerin ve yerin yaratılması”, Fâtır 4’te ve Yâsîn 15’te “elçilerin yalanlanması” hatırlatılmaktadır. Fâtır 6’da ve Yâsîn 60’da “şeytanın düşmanlığı” gündeme getirilmektedir. Fâtır 9’da ve Yâsîn 33’te “ölü toprağın diriltilmesi”nden söz edilmektedir. Fâtır 12-13, 27-28’de ve Yâsîn 33-44’te “kâinat kitabından çeşitli örnekler” verilmektedir. Fâtır 33-35 ve Yâsîn 55-58’de “cennetliklerin sahip olacağı nimetler” müjdelenmektedir.

Yâsîn suresi mukatta‘a harfleriyle başlamakta, surenin ilk 12 ayetinde vahye, risalete, muhatapların umursamazlığına, tebliğin kimlere fayda vereceğine, yapılanların kaydettirildiğine ve dolayısıyla Yüce Allah’ın kudretine dikkat çekilmektedir.

13-32. ayetler arasında bir şehir halkına dair darb-ı mesel yer almakta, bu çerçevede söz konusu şehir halkının elçileri yalanlamaları, buna karşılık elçilerin verdiği esaslı cevaplar, şehir halkının elçiler nedeniyle uğursuzluğa uğratıldıkları sözleri ile onlara verilen cevaplar, ardından bir yiğit kişinin halkına karşı söylediği muhteşem tebliğ prensipleri, sonrasında ilgili kişiye yönelik şehir halkının karşı çıkışı, onunla alay edişleri, nihayetinde bu kişinin son sözleri ile şehir halkının akıbetine dair Yüce Allah’ın tüm insanlık tarihinde uyguladığı azgınlara yönelik sistemi hakkında bilgiler verilmektedir.

33-44. ayetlerde kâinat kitabından yedi başlık verilmekte, bu çerçevede ölü toprağın canlandırılması, evrendeki çifterli yaratılış, gecenin durumu, Güneş’in hareket sistemi, Ay’ın çeşitli menzillere sahip kılınışı, gece ve gündüzün kendi sistemlerini sürdürmeleri, her bir gök cisminin belli bir yörüngede yüzmeleri ile suyun yani denizlerin insan hizmetine sunulma sistemi hakkında esaslı bilgiler verilmektedir.

45-54. ayetlerde hak ve hakikatle alay eden müşriklerin bazı özellikleri ile kıyamet-ahiret sürecine dair alay içerikli sözlerine karşılık Sûr borusuna üflenmenin aniliği, o esnada insanların yaşayacağı korkunç çaresizlik, ikinci üflemeden sonra mahşer için yaşanacak diriltilme, insanlara yapılacak uygulamanın onların hak edişlerinin sonucu oluşu gündeme getirilmektedir.

55-65. ayetlerde cennetliklerin mutlu halleri, kendileri ve eşlerinin cennet meyveleri arasında nimetlendirilmeleri, cennetteki huzurlu durumları, istedikleri her şeyle buluşturulacakları, Yüce Allah’tan sözlü selamla nimetlendirilecekleri, suçlulara seslenileceği, onların bir kenara ayrılmalarının isteneceği, Allah’ın onlardan dünyada aldığı kulluk sözü ile şeytana ibadet etmemeleri gerektiği ve şeytanın insanlara düşman oluşunun hatırlatılması, mahşerde yargılamada ağızlarının mühürleneceği, elleri ve ayaklarının dünyada yapıp ettiklerine şahitlik edecekleri haber verilmektedir. 66-68. ayetlerde ise Yüce Allah’ın insan üzerindeki mutlak hâkimiyeti ve çeşitli nimetleri hatırlatılmaktadır.

69 ve 70. ayetlerde hem bütünüyle Kur’an’ın hem de özellikle Yâsîn suresinin indiriliş gayesi beyan edilmekte, diri olan ve ruhen diri kalmak isteyenlerin uyarılması gerekçe olarak sunulmaktadır. 71-76’da söz yeniden kâinat kitabının ayetlerinden olan “hayvanların yaratılma gerekçesi”ne getirilmekte, bu arada putların ve putperestlerin mahşerdeki etkisizliği ve çaresizliği hatırlatılmaktadır.

Surenin son grup ayeti olan 77-83’te ise, aslında surenin ana mesajı olan “ahiret bilinci”, mahşerde diriltilmeyi inkâr edenlerin dile getirdiği çarpık fikir esas alınarak üç temel cevap verilmektedir. Bu noktada “ilk yaratılış”, “ateşin yaratılması” ve “kâinatın var edilişi” çok çarpıcı ifadelerle ele alınmaktadır. Ardından, ahiretteki diriltilmenin Allah için son derece kolay olduğu ve bunun sadece bir “ol” emriyle ve oluşun başlamasıyla gerçekleşeceği beyan edilmektedir. Çünkü her şeyin kontrolü sadece Allah’ın elindedir, dönüş sadece O’na olacaktır.

Yüce Allah, kudreti, ris alet ve vahiy hakkında birtakım bilgiler verdikten sonra, surenin 71-76. ayetlerinde konuyu yeniden kâinat kitabına ve insanlara hizmet için yarattığı hayvanlara getirmekte, putperestlerin bozuk inanç yapısına ve saçma beklentilerine değinmekte, daha sonra da Mekkeli müşriklerin sözlerinden dolayı Hz. Peygamber’in üzülmemesi gerektiğini kendisine emretmektedir.

“İlahi kudret”, “kâinat kitabından ayetler” ve “ahiret bilinci” surenin ana konuları olduğu için, bu ayet grubunda da bu konular hakkında bilgilendirmeler yer almaktadır. Yâsîn suresi, konuları arasında herhangi bir kopukluk olmadığı gibi, tam tersine birbiriyle yakından alakalı ve birbirini tamamlayan öğretileriyle mesaj yoğunluğu olan bir suredir. Kâinat kitabından ayetler, şükür kavramı, sadece Allah’a döndürülme gibi konular surenin kendi içerisindeki anlam ilişkisini gözler önüne sermekte, sureyi anlamada da büyük kolaylıklar sağlamaktadır.

ııı. (73. Ayet): Başka Yararlar

وَلَهُمْ ف۪يهَا مَنَافِعُ وَمَشَارِبُ اَفَلَا يَشْكُرُونَ “Onlarda insanlar için yararlar ve içecekler de vardır. (Hâlâ) şükretmiyorlar mı?”

Ayetteki وَلَهُمْ [ve lehum ] ifadesi “ve yine onlar için, (insanlar) için vardır”; ف۪يهَا [fîhâ] ifadesi “onlarda”; مَنَافِعُ [menâfı‘u] kelimesi “(başka) yararlar”; وَمَشَارِبُ [vemeşâribu] sözcüğü “ve içecekler, meşrubat”; اَفَلَا يَشْكُرُونَ [efelâyeşkürûne] sorusu ise “hiç şükretm ezler mi” demektir.

Burada hayvanların insanlar için sağladığı faydalar bağlamında önceki ayete ilave bilgiler verilmekte ve bütün bunların karşısında insanların şükürsüzlüğü gündeme getir ilmektedir.

1. وَلَهُمْ ف۪يهَا مَنَافِعُ وَمَشَارِبُ “Onlarda insanlar için yararlar ve içecekler de vardır.” Yüce Allah hayvanların insanların hizmetine verilmesiyle ilgili birtakım menfaatlerden ve içeceklerden söz etmektedir.

a) Hayvanlarda مَنَافِع [menâfı‘] den ilen “menfaatler” bulunmasıyla ilgili olarak bazı ayetleri hatırlatmalıyız.

* Hayvanların Yaratılış Gayesi

Mâide 5:96’da deniz hayvanlarının avlanmasından söz edilmekte ve onların bu yönüyle insanların istifadesine sunuldukları açıklanmaktadır.

En‘âm 6:142’de bu durum, yük taşımak, tüyünden döşek yapmak ve etleri yenmek şeklinde belirlenmektedir.

Nahl 16:5-8’de hayvanların akşam getirilirken ve sabah gönderilirken ortaya çıkan güzellikleri, huzur verici görüntüleri, derileri, yünleri, at, katır ve merkeplerin hem binek olmaları hem de hayata güzellik katmaları birer gereklilik ve “güzellik, süs” anlamında tahsiniyyat denilen menfaat ve yarar olarak beyan edilmektedir.

Nahl 16:66-69’a göre hayvanların yaratılışında insanlar için bir ibret bulunduğu, insanlara onlardan süt içirilmekte olduğu, bu arada arının ürettiği balda da şifa bulunduğu açıkça belirtilmektedir.

Nahl 16:80’de hayvanların derilerinden yapılan çadırlar, yünlerinden ve kıllarından hem dayanıklı temel eşyalar, hem de sınırlı kullanılan dayanıksız eşyalar yapıldığı hatırlatılmaktadır.

Hacc 22:36-37’de kurbanlık hayvanların insanın hizmetine sunulduğu beyan edilmektedir. Hayvanların insan hizmetine verilmesi büyük bir nimettir. Çünkü onca cüsselerine rağmen eğer Yüce Allah onları boyun büktürmese ve insanların hizmetine vermeseydi onlardan yararlanmak imkânsız olurdu.

Mü’minûn 23:21-22’de de şu bilgiler yer almaktadır: “Hayvanlarda sizin için elbette ibretler vardır. Onların karınlarındakinden (sütlerinden) size içiririz. Onlarda sizin için birçok faydalar daha vardır; etlerinden de yersiniz. Onların üzerinde ve gemilerde taşınırsınız.”

Bu ve benzer ayetlerde de geçtiği üzere, مَنَافِع [menâfı‘ ] “pek çok menfaatler” kelimesi, elbette onların binek olarak kullanılmasını da, kendilerinden gıda olarak yararlanılmasını da içermektedir. Ancak bunlardan ayrı olarak, mesela alınıp satılmaları, kuşların haberleşmede kullanılması, kurban olarak kesilip bir ibadeti karşılamaları, deniz canlılarının içindeki inciler vs. şeklinde ekonomik açıdan farklı yararları da söz konusudur. Ayrıca akvaryumlarda beslenen hayvanlar ile muhabbet kuşları da bu bağlamda hatırlanabilir.

Sâd 38:31-33’te Hz. Süleyman’ın bakımlı ve soylu atlara olan düşkünlüğü dile getirilmekte, kendisine Yüce Allah’ı hatırlattıkları için onları çok sevdiği, bacaklarını ve boyunlarını okşadığı, bu işlemi atlar gözden kayboluncaya kadar devam ettirdiği beyan edilmektedir. Hiç şüphe yok ki bu da insanlar için hayvanlarda yaratılmış bir yarar ve menfaat örneğidir.

Mü’min 40:79-80’de şu bilgiler zikredilmektedir: “Allah, kimine binesiniz, kimini yiyesiniz diye sizin için hayvanları yaratandır. Onlarda sizin için daha nice faydalar vardır. Gönüllerinizdeki bir arzuya, onlara binerek ulaşırsınız. Onların ve gemilerin üstünde taşınırsınız.” İşte bu ayetlerde de yer aldığı gibi bazı hayvanların binek olarak kullanılmaları da bir nimettir.

Zuhruf 43:12-14’te de beyan edildiği gibi, bütün çiftleri yaratan Yüce Allah, gemilerden ve hayvanlardan da üzerlerine binilsin ve taşımacılıkta kendilerinden istifade edilsin diye binekler var etmiştir. Bu nedenle, bilinçli kulların şu şekilde şükürde bulunması istenmektedir: “Bütün bunları bizim hizmetimize veren Allah ne yücedir; çünkü O ikram etmeseydi biz bunu elde edemezdik. O halde biz sadece O’na döneceğiz.”

b) Ayetteki مَشَارِب [meşârib] sözcüğü ise “içecekler, meşrubat” manasına gelmektedir. Hayvanlardan elde edilen içecek denince Nahl 16:66 ve Mü’minûn 23:21’de de beyan edildiği gibi akla önce “süt” gelmektedir. Bu arada “yumurta” da içecek olarak kabul edilebilir. Ayrıca 16. sureye adını veren [nahl] “bal arısı”dır ve onun ürettiği bal elbette içilecekler arasında yer almaktadır. Ayetteki مَشَارِب [meşârib ]kelimesinin çoğul gelmesi ya bu şekilde izah edilebilir ya da süt veren hayvanların çeşitliliği kastedilmiş olabilir.

2. اَفَلَا يَشْكُرُونَ “(Hâlâ) şükretmiyorlar mı?” Bu cümle “(Niçin hâlâ) şükretmiyorlar?” şeklinde de tercüme edilebilir. Yüce Allah Yâsîn suresinin 33-35. ayetlerinde ölü toprağı insanlar için diriltip ondan çeşitli rızıklar çıkardığını, çeşitli ürünleri onlara sunduğunu hatırlattıktan sonra, şükretmemelerini kınadığı gibi, burada hayvanlar üzerinden insanlara sunduğu çeşitli nimetlerini gündeme getirmekte, ardından aynı şekilde nankör insanların şükretmemelerini eleştirmektedir.

Dipnotlar