Yâsîn Suresi

-

Mekke’de risaletin 5-6. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 83 ayetten oluşan, adını ilk ayette geçen يٰسٓ yâsîn kelimesinden alan Yâsîn suresi, inişe göre 39, resmî sıralamada ise 36. suredir.

Yâsîn suresi, resmi sıralamada öncesinde bulunan Fâtır suresiyle yakın konu ilişkisine sahiptir. Fâtır 1’de ve Yâsîn 81’de “göklerin ve yerin yaratılması”, Fâtır 4’te ve Yâsîn 15’te “elçilerin yalanlanması” hatırlatılmaktadır. Fâtır 6’da ve Yâsîn 60’da “şeytanın düşmanlığı” gündeme getirilmektedir. Fâtır 9’da ve Yâsîn 33’te “ölü toprağın diriltilmesi”nden söz edilmektedir. Fâtır 12-13, 27-28’de ve Yâsîn 33-44’te “kâinat kitabından çeşitli örnekler” verilmektedir. Fâtır 33-35 ve Yâsîn 55-58’de “cennetliklerin sahip olacağı nimetler” müjdelenmektedir.

Yâsîn suresi mukatta‘a harfleriyle başlamakta, surenin ilk 12 ayetinde vahye, risalete, muhatapların umursamazlığına, tebliğin kimlere fayda vereceğine, yapılanların kaydettirildiğine ve dolayısıyla Yüce Allah’ın kudretine dikkat çekilmektedir.

13-32. ayetler arasında bir şehir halkına dair darb-ı mesel yer almakta, bu çerçevede söz konusu şehir halkının elçileri yalanlamaları, buna karşılık elçilerin verdiği esaslı cevaplar, şehir halkının elçiler nedeniyle uğursuzluğa uğratıldıkları sözleri ile onlara verilen cevaplar, ardından bir yiğit kişinin halkına karşı söylediği muhteşem tebliğ prensipleri, sonrasında ilgili kişiye yönelik şehir halkının karşı çıkışı, onunla alay edişleri, nihayetinde bu kişinin son sözleri ile şehir halkının akıbetine dair Yüce Allah’ın tüm insanlık tarihinde uyguladığı azgınlara yönelik sistemi hakkında bilgiler verilmektedir.

33-44. ayetlerde kâinat kitabından yedi başlık verilmekte, bu çerçevede ölü toprağın canlandırılması, evrendeki çifterli yaratılış, gecenin durumu, Güneş’in hareket sistemi, Ay’ın çeşitli menzillere sahip kılınışı, gece ve gündüzün kendi sistemlerini sürdürmeleri, her bir gök cisminin belli bir yörüngede yüzmeleri ile suyun yani denizlerin insan hizmetine sunulma sistemi hakkında esaslı bilgiler verilmektedir.

45-54. ayetlerde hak ve hakikatle alay eden müşriklerin bazı özellikleri ile kıyamet-ahiret sürecine dair alay içerikli sözlerine karşılık Sûr borusuna üflenmenin aniliği, o esnada insanların yaşayacağı korkunç çaresizlik, ikinci üflemeden sonra mahşer için yaşanacak diriltilme, insanlara yapılacak uygulamanın onların hak edişlerinin sonucu oluşu gündeme getirilmektedir.

55-65. ayetlerde cennetliklerin mutlu halleri, kendileri ve eşlerinin cennet meyveleri arasında nimetlendirilmeleri, cennetteki huzurlu durumları, istedikleri her şeyle buluşturulacakları, Yüce Allah’tan sözlü selamla nimetlendirilecekleri, suçlulara seslenileceği, onların bir kenara ayrılmalarının isteneceği, Allah’ın onlardan dünyada aldığı kulluk sözü ile şeytana ibadet etmemeleri gerektiği ve şeytanın insanlara düşman oluşunun hatırlatılması, mahşerde yargılamada ağızlarının mühürleneceği, elleri ve ayaklarının dünyada yapıp ettiklerine şahitlik edecekleri haber verilmektedir. 66-68. ayetlerde ise Yüce Allah’ın insan üzerindeki mutlak hâkimiyeti ve çeşitli nimetleri hatırlatılmaktadır.

69 ve 70. ayetlerde hem bütünüyle Kur’an’ın hem de özellikle Yâsîn suresinin indiriliş gayesi beyan edilmekte, diri olan ve ruhen diri kalmak isteyenlerin uyarılması gerekçe olarak sunulmaktadır. 71-76’da söz yeniden kâinat kitabının ayetlerinden olan “hayvanların yaratılma gerekçesi”ne getirilmekte, bu arada putların ve putperestlerin mahşerdeki etkisizliği ve çaresizliği hatırlatılmaktadır.

Surenin son grup ayeti olan 77-83’te ise, aslında surenin ana mesajı olan “ahiret bilinci”, mahşerde diriltilmeyi inkâr edenlerin dile getirdiği çarpık fikir esas alınarak üç temel cevap verilmektedir. Bu noktada “ilk yaratılış”, “ateşin yaratılması” ve “kâinatın var edilişi” çok çarpıcı ifadelerle ele alınmaktadır. Ardından, ahiretteki diriltilmenin Allah için son derece kolay olduğu ve bunun sadece bir “ol” emriyle ve oluşun başlamasıyla gerçekleşeceği beyan edilmektedir. Çünkü her şeyin kontrolü sadece Allah’ın elindedir, dönüş sadece O’na olacaktır.

Yüce Allah, surenin 51-65. ayetlerinde mahşerle ilgili bilgiler vermekte, inkârcıların diriltilirken yaşayacakları pişmanlıkları hatırlatmakta, hesap için hazır bulundurulacakları ilahi huzurda hiçbir şekilde haksızlığa uğratılmayacaklarını beyan etmektedir.

Daha sonra cennetliklerin ödülleri hakkında çeşitli bilgiler verilmekte, Yüce Allah’tan gelecek esenlikle mutlu olacakları ve suçluların onlardan ayrılacağı ifade edilmekte, insanoğlundan alınan söz gündeme getirilmekte, bu çerçevede şeytanın düşmanlığı, onun pek çok nesli Allah yolundan saptırdığı hatırlatılmaktadır. Sonunda ise suçluların yaptıklarının karşılığı olarak kendilerine v aadedilen cehenneme atılıp ağızlarının mühürleneceği, ellerinin konuşup ayaklarının şahitlik edeceği haber verilmektedir.

ıı. (56. Ayet): Eşleriyle Tahtlara Yaslanmaları

هُمْ وَاَزْوَاجُهُمْ ف۪ي ظِلَالٍ عَلَى الْاَرَآئِكِ مُتَّكِؤُ۫نَ “Onlar ve eşleri, tahtların üzerinde gölgelerde (olacaklar)dır.”

Ayetteki هُمْ [hum] zamiri “(hem) onlar”; وَاَزْوَاجُهُمْ [veezvâcuhum] tamlaması “ve (hem de) onların eşler i”; ف۪ي ظِلَالٍ [fîzılâlin] sözcüğü “gölgeler de”; عَلَى الْاَرَآئِكِ [‘ale’l-erâiki] kelimesi “tahtlara, tahtlar üzerine”; مُتَّكِؤُ۫نَ [müttekiûne] sözcüğü ise “yaslanmış olanlar, kurulmuş olanlar(dır)” demektir.

Burada cennetliklerin orada kimlerle ve nasıl bir ortamda bulunacakları gündeme getirilmektedir.

1. Ayette sözü edilen “eşler”den kastın kimler olduğu sorusunu cevaplamak gerekmektedir. Bu konuda iki farklı yaklaşım vardır:

a) Ayetteki اَزْوَاج [ezvâc] kelimesi insanların dünyada “evli oldukları eşleri” anlamına alınabilir. Bunun delilleri de vardır. Ra‘d 13:23’te ‘And cennetlerine girecek kişiler anlatılırken, onların sâlih olan babaları, eşleri ve nesillerinin de kendileriyle birlikte oraya girecekleri beyan edilmektedir. Benzer bir ifade Mü’min 40:8’de de yer almaktadır. Hz. Nuh ve Hz. Lut örnekliğinde olduğu gibi hanımları salih değillerse peygamber olan eşleri onları kurtaramadığı gibi,(519) kendisi sâliha bir hanım olan Hz. Âsiye de eşi Firavun’u kurtaramamıştır.

Konuyla ilgili diğer bir ayet de Tûr 52:21’dir: “İman eden ve soylarından bu imanı izleyenlere gelince: Biz onları soylarıyla buluşturacağız ve kendi yaptıklarının karşılığından da hiçbir şey eksiltmeyeceğiz.” İşte bu ayet, iman birlikteliği olması şartıyla, kişilerin kendi zürriyetleriyle buluşturulacaklarını ortaya koymaktadır. Bu buluşturulma bir “sonuç”tur; bunun “sebebi”, Nisâ 4:9, Tûr 52:26 ve Tahrîm 66:6’da belirtildiği gibi, ailelerin dünya hayatlarında çocukları üzerine adeta titremeleri, onların ahireti için kendilerini motive etmeleri ve kendilerini yetiştirmeleridir.

İnşikâk 84:7-9’da cennetliklerin amel defterlerini sağ taraflarından alıp kolay bir şekilde hesaba çekilecekleri ve ailelerinin yanına dönecekleri ifade edilmektedir. Gerçi bu ayette geçen [ehl] kelimesini “inanç ailesi” anlamına almak daha doğru olsa da kelimenin ilk anlamı “aile” olduğu için kişinin sâlih olan kendi biyolojik ailesinin yanına döneceğinin beyan edildiğini de söyleyebiliriz.

Nesiller arasında yaşanması istenen birlik, onların iman kardeşliği ve mahşerde ödül yeri olan cennette de birlikte olmalarının sağlanmasıdır. Mümin atalarla onların yolunu izleyen çocukları arasındaki iman sinerjisi(520) istenen ruh birlikteliğidir.

b) Zuhruf 43:70’te de beyan edildiği gibi, ayetteki اَزْوَاج [ezvâc] kelimesi insanların din kardeşliği temelinde oluşturdukları kendileri gibi olan “inanç ailesi” anlamına da alınabilir. Elbette bu görüşün de delilleri vardır. Bu bağlamda özellikle Vâkı‘a 56:7. ayet konuyu doğru anlamada çok önemlidir.

Yüce Allah söz konusu ayetin devamında mahşerin şartlarını anlatırken insanların “üç sınıf” olacağını bildirmektedir. Hem Vâkı‘a 56:7’de, hem de yorumunu yapmakta olduğumuz ayette اَزْوَاج [ezvâc] kelimesi kullanıldığı için, bu kelimenin herhangi bir cinsin eşlerini, yani karşı cinslerini değil, aynı değerleri yaşadığı için aynı ödülü hak eden kişileri ifade ettiği anlaşılmaktadır.

2. Çeşitli ayetlerde(521) geçen ظِلَال [zılâl] kelimesi “gölge” anlamına gelen [zıll] veya [zılleh] sözcüklerinin çoğulu olan [zulel] kelimesinin de çoğuludur. Kur’an’da beş ayette(522) geçen الْاَرَآئِك [el-erâik] kelimesi, kullanıldığı ayetlerde cennetliklerin yaslanacağı şeyleri ifade etmektedir.

Yorumunu yapmakta olduğumuz ayette de geçen söz konusu kelime “üzerinde yatak, şilte bulunan sedir”, “süslü koltuk”, “taht” anlamındaki الْاَر ي كة [el-erîkeh] kelimesinin çoğuludur.(523) Kur’an’da 8 kez(524) geçmekte olan مُتَّكِؤُ۫نَ [müttekiû(î)ne] kelimesi “yaslananlar, yaslanmış olanlar, nimetlenenler” manasına geldiği, çünkü nimetlenen kişinin böyle durumda huzur içinde olacağı beyan edilmektedir.(525)

3. Yorumunu yapmakta olduğumuz ayette cennetliklerin orada sahip kılınacağı “ikinci ödül”den de söz edilmektedir. Buna göre “cennetlikler eşleriyle birlikte özel süslerle bezenmiş tahtlara yaslanmış olarak gölgelerde olacaklardır.” Cennetlikler, ister biyolojik anlamda kendi eşleriyle olsun, isterse inanç ailesi anlamında arkadaşlarıyla olsun, bir arada ve aynı ödülü almış olmakla büyük bir huzur duyacaklardır. Kanaatimize göre buradaki ödül, “tahtlara yaslanmak”tan öte, “eşleriyle bir arada bulunmak”tır.

Dipnotlar

• 519-) Tahrîm 66 : 10.
  • Tahrîm 66/10
• 520-) İslâmoğlu, age ., s. 1050’de 5. not. 521-) Ra‘d 13 : 15; Nahl 16 : 48, 81; Yâsîn 36 : 56; İnsân 76 : 14; Mürselât 7 7 : 41. 522-) Kehf 18 : 31; Yâsîn 36 : 56; İnsân 76 : 13, Mutaffif î n 83 : 23, 35.
  • Ra‘d 13/15 Nahl 16/48 Yâsîn 36/56 İnsân 76/14 Mürselât 77/41 Kehf 18/31 Yâsîn 36/56 İnsân 76/13 Mutaffifîn 83/23
• 523-) Taberi , age ., XXIII, 20; Zemahşeri , age ., IV, 21. 524-) Kehf 18 : 31; Yâsîn 36 : 56; Sâd 38 : 51; Tûr 52 : 20; Rahmân 55 : 54, 76; Vâkı‘a 56 : 16; İnsân 76 : 13. 525-) Semerkandi , age ., III, 128.
  • Kehf 18/31 Yâsîn 36/56 Sâd 38/51 Tûr 52/20 Rahmân 55/54 Vâkı‘a 56/16 İnsân 76/13