Yâsîn Suresi

-

Mekke’de risaletin 5-6. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 83 ayetten oluşan, adını ilk ayette geçen يٰسٓ yâsîn kelimesinden alan Yâsîn suresi, inişe göre 39, resmî sıralamada ise 36. suredir.

Yâsîn suresi, resmi sıralamada öncesinde bulunan Fâtır suresiyle yakın konu ilişkisine sahiptir. Fâtır 1’de ve Yâsîn 81’de “göklerin ve yerin yaratılması”, Fâtır 4’te ve Yâsîn 15’te “elçilerin yalanlanması” hatırlatılmaktadır. Fâtır 6’da ve Yâsîn 60’da “şeytanın düşmanlığı” gündeme getirilmektedir. Fâtır 9’da ve Yâsîn 33’te “ölü toprağın diriltilmesi”nden söz edilmektedir. Fâtır 12-13, 27-28’de ve Yâsîn 33-44’te “kâinat kitabından çeşitli örnekler” verilmektedir. Fâtır 33-35 ve Yâsîn 55-58’de “cennetliklerin sahip olacağı nimetler” müjdelenmektedir.

Yâsîn suresi mukatta‘a harfleriyle başlamakta, surenin ilk 12 ayetinde vahye, risalete, muhatapların umursamazlığına, tebliğin kimlere fayda vereceğine, yapılanların kaydettirildiğine ve dolayısıyla Yüce Allah’ın kudretine dikkat çekilmektedir.

13-32. ayetler arasında bir şehir halkına dair darb-ı mesel yer almakta, bu çerçevede söz konusu şehir halkının elçileri yalanlamaları, buna karşılık elçilerin verdiği esaslı cevaplar, şehir halkının elçiler nedeniyle uğursuzluğa uğratıldıkları sözleri ile onlara verilen cevaplar, ardından bir yiğit kişinin halkına karşı söylediği muhteşem tebliğ prensipleri, sonrasında ilgili kişiye yönelik şehir halkının karşı çıkışı, onunla alay edişleri, nihayetinde bu kişinin son sözleri ile şehir halkının akıbetine dair Yüce Allah’ın tüm insanlık tarihinde uyguladığı azgınlara yönelik sistemi hakkında bilgiler verilmektedir.

33-44. ayetlerde kâinat kitabından yedi başlık verilmekte, bu çerçevede ölü toprağın canlandırılması, evrendeki çifterli yaratılış, gecenin durumu, Güneş’in hareket sistemi, Ay’ın çeşitli menzillere sahip kılınışı, gece ve gündüzün kendi sistemlerini sürdürmeleri, her bir gök cisminin belli bir yörüngede yüzmeleri ile suyun yani denizlerin insan hizmetine sunulma sistemi hakkında esaslı bilgiler verilmektedir.

45-54. ayetlerde hak ve hakikatle alay eden müşriklerin bazı özellikleri ile kıyamet-ahiret sürecine dair alay içerikli sözlerine karşılık Sûr borusuna üflenmenin aniliği, o esnada insanların yaşayacağı korkunç çaresizlik, ikinci üflemeden sonra mahşer için yaşanacak diriltilme, insanlara yapılacak uygulamanın onların hak edişlerinin sonucu oluşu gündeme getirilmektedir.

55-65. ayetlerde cennetliklerin mutlu halleri, kendileri ve eşlerinin cennet meyveleri arasında nimetlendirilmeleri, cennetteki huzurlu durumları, istedikleri her şeyle buluşturulacakları, Yüce Allah’tan sözlü selamla nimetlendirilecekleri, suçlulara seslenileceği, onların bir kenara ayrılmalarının isteneceği, Allah’ın onlardan dünyada aldığı kulluk sözü ile şeytana ibadet etmemeleri gerektiği ve şeytanın insanlara düşman oluşunun hatırlatılması, mahşerde yargılamada ağızlarının mühürleneceği, elleri ve ayaklarının dünyada yapıp ettiklerine şahitlik edecekleri haber verilmektedir. 66-68. ayetlerde ise Yüce Allah’ın insan üzerindeki mutlak hâkimiyeti ve çeşitli nimetleri hatırlatılmaktadır.

69 ve 70. ayetlerde hem bütünüyle Kur’an’ın hem de özellikle Yâsîn suresinin indiriliş gayesi beyan edilmekte, diri olan ve ruhen diri kalmak isteyenlerin uyarılması gerekçe olarak sunulmaktadır. 71-76’da söz yeniden kâinat kitabının ayetlerinden olan “hayvanların yaratılma gerekçesi”ne getirilmekte, bu arada putların ve putperestlerin mahşerdeki etkisizliği ve çaresizliği hatırlatılmaktadır.

Surenin son grup ayeti olan 77-83’te ise, aslında surenin ana mesajı olan “ahiret bilinci”, mahşerde diriltilmeyi inkâr edenlerin dile getirdiği çarpık fikir esas alınarak üç temel cevap verilmektedir. Bu noktada “ilk yaratılış”, “ateşin yaratılması” ve “kâinatın var edilişi” çok çarpıcı ifadelerle ele alınmaktadır. Ardından, ahiretteki diriltilmenin Allah için son derece kolay olduğu ve bunun sadece bir “ol” emriyle ve oluşun başlamasıyla gerçekleşeceği beyan edilmektedir. Çünkü her şeyin kontrolü sadece Allah’ın elindedir, dönüş sadece O’na olacaktır.

Yüce Allah, surenin 51-65. ayetlerinde mahşerle ilgili bilgiler vermekte, inkârcıların diriltilirken yaşayacakları pişmanlıkları hatırlatmakta, hesap için hazır bulundurulacakları ilahi huzurda hiçbir şekilde haksızlığa uğratılmayacaklarını beyan etmektedir.

Daha sonra cennetliklerin ödülleri hakkında çeşitli bilgiler verilmekte, Yüce Allah’tan gelecek esenlikle mutlu olacakları ve suçluların onlardan ayrılacağı ifade edilmekte, insanoğlundan alınan söz gündeme getirilmekte, bu çerçevede şeytanın düşmanlığı, onun pek çok nesli Allah yolundan saptırdığı hatırlatılmaktadır. Sonunda ise suçluların yaptıklarının karşılığı olarak kendilerine v aadedilen cehenneme atılıp ağızlarının mühürleneceği, ellerinin konuşup ayaklarının şahitlik edeceği haber verilmektedir.

ıı. (52. Ayet): Pişmanlıklar ve İtiraflar

قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنا هٰذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمٰنُ وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ “(Müşrikler) ‘Ah, eyvah, yazık bize! Bizi kabrimizden kim kaldırıp (uyandırdı)? Bu, Rahman’ın vadettiği (gün)dür; (demek ki) elçiler gerçeği söylemiş!’ diyecekler.”

Ayetteki قَالُوا [kâlû] fiili “demişlerdi, demiş olacaklar ki”; يَا وَيْلَنَا [yâ veylenâ] ifadesi “âh, eyvah, yazık bize”; مَنْ بَعَثَنَا [menbe‘asenâ] sorusu “bizi kim diriltti, kaldırdı, uyandırdı”; مِنْ مَرْقَدِنا هٰذَا [minmerkadinâ hâzâ] ifadesi “şu uyuduğumuz yerden”; مَا وَعَدَ [mâve‘ade] fiili “(bu) vadettiği şey(dir)”; الرَّحْمٰنُ [er-rahmânu] kelimesi “Rahman’ın, merhamet sahibinin”; وَصَدَقَ [vesadeka] fiili “ve doğru söylemiştir”; الْمُرْسَلُونَ [el-murselûne] kelimesi ise “elçiler, resüller, peygamberler” demektir.

Burada inkârcıların diriltildiklerinde yaşayacakları pişmanlık ve dünyada kendilerine vaadedilen kıyamet-ahiret sürecinin gerçekleşmesi nedeniyle dile getirecekleri itiraflar gündeme getirilmektedir.

1. قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا “(Müşrikler), ‘Âh, eyv a h, yazık bize! Bizi (bu) kabrimizden kim diriltip (uyandırdı?)’ diyecekler.” Kur’an’da altı kez(453) geçen يَا وَيْلَنَا [yâ veylenâ] ifadesi “âh, eyv ah, yazık bize” anlamına geldiği için, bu ayette hitabın müşriklere ait olduğu anlaşılmaktadır. Zümer 39:68’de Sûr’a ikinci kez üfürüldüğünde insanların endişeyle etrafa bakınacakları bildirilmektedir.

Ayetteki مَنْ بَعَثَنَا [men be‘asenâ] ifadesi bazı âlimlerimiz tarafından مِنْ بَعثنَا [min ba‘sinâ] şeklinde okunmuştur. Bu durumda ayetin anlamı şu şekli almaktadır: “Âh, eyv ah! Kabrimizden diriltilip (uyandırılmamız) nedeniyle yazıklar olsun bize’ diyecekler.”

Burada dile getirilen husus, mahşer için diriltilenlerin nasıl bir korku ve endişe yaşayacaklarını ortaya koymaktır. Kabirlerden diriltilenler, kendilerini nasıl korkunç bir sonun beklediğini anlayan inkârcı nankörlerdir ve pişmanlık ifadesi de onların dilinden dökülecektir. Mahşerdeki diriltilme öncesinde kabirde ruh-beden birlikteliği söz konusu olmadığı için, bu pişmanlık ifadesi mahşerde yaşanacaktır.

İşte bu ifade iddia edildiği gibi kabirde bedene yönelik herhangi bir azap olmadığının da en belirgin delillerinden birisidir. Tıpkı bir uyku hali gibi gerçekleşecek olan kabirden uyandırılma mahşerde yaşanacak ve ruh-beden birlikteliği bir daha işte orada gerçekleşecektir.(454)

2. هٰذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمٰنُ وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ “Bu, Rahmân’ın vaadettiği (kıyamet ve mahşer)dir; (demek ki) rasüller/elçiler gerçeği söylemiş!’ (diyecekler).” Bu cümle mahşerde dile getirilecek sözlerden biridir.

a) Bu cümlenin başındaki هٰذَا [hâzâ] işaret ismi, kendisinden sonraki cümlenin “mübtedâ”sı olabileceği gibi bu cümledeki مَرْقَد [merkad] kelimesini de nitelendirebilir.

ı. Eğer هٰذَا [hâzâ] işaret ismi sonraki cümlenin ilk öğesi, yani “mübtedâ”sı konumunda ise مَا وَعَدَ الرَّحْمٰنُ وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ şeklinde devam eden ifade de “haber” olur. Bu durumda ayet, şu şekilde tercüme edilir: “Bu, Rahmân’ın vaadettiği (kıyamet ve mahşer)dir.”

ıı. Yûsuf 12:93’te geniş bir şekilde ele aldığımız üzere eğer هٰذَا [hâzâ] işaret ismi, kendisinden önceki مَرْقَدِنا [merkadinâ] tamlamasını nitelendirebilir. Zira Arapça’da ism-i işaretler eğer [müfred] yani “tek bir kelime”yi nitelendiriyorlarsa başta gelirler; eğer [mürekkeb] yani “herhangi bir tamlama”yı nitelendiriyorlarsa o zaman tamlamadan sonra gelirler. Bu durumda ayetteki هٰذَا [hâzâ] işaret ismi, kendisinden önceki مَرْقَد [merkad] kelimesini nitelendiriyorsa, o zaman ilgili ifade مَرْقَدِنا هٰذَا [markedinâ hâzâ] “şu bizim kabrimiz” anlamında cümlenin manası şöyle olur: “Âh, eyv ah! Bizi bu kabrimizden kim diriltip (uyandırdı?)’ diyecekler.” İşte tercümede yer verdiğimiz “bu” ifadesi, söz konusu ihtimalin karşılığıdır. Bu durumda ikinci cümlenin başında mübtedâ olarak gizli bir هٰذَا [hâzâ] kelimesi var kabul edilir.(455)

Ayetteki هٰذَا [hâzâ] isminin bu iki yönlü durumu nedeniyle, mushaftaki yazıda هٰذَا [hâzâ]’dan önce bir “sekte” işareti konulmasının nedeni işte budur.

b) Bu cümle, Mekkeli müşriklerin alaycı ifadesi olarak Yâsîn sure sinin 48. ayetinde dile getirilen, “Eğer doğruyu söylüyorsanız o vaad (ettiğiniz azap) ne zamanmış! derler” ifadesinin cevabıdır. Onlara adeta şöyle denecektir: “Alay edip durduğunuz âlem işte budur.” Dünyada müminlere “eğer doğru söylüyorsanız” diye ithamda bulunuyordunuz; işte onların sâdık oldukları ortaya çıkmıştır. Burası sizin alay ettiğiniz, ancak Rahmân’ın va adettiği hesap görülme yeridir.”

Benzer ifadeler Mülk 67:25’teki alaycı cümlenin cevabı olarak Zâriyât 51:14, Mülk 67:27 ve Me‘âric 70:44’te de zikredilmektedir. İnkâr ettikleri kıyâmet-ahiret süreciyle karşılaştıklarında onlara v aadedilen günün mahşer günü olduğu beyan edilecektir; onlar da gerçeği anlayacaklardır; ancak iş işten geçmiş olacaktır.

Bu cümleyi kimin söylemiş olacağı konusu, farklı kanaatlerin geliştirilmesine neden olmuştur. Buna göre, ayetin ilk cümlesinin devamı olarak düşündüğümüzde, bu cümle de inkârcı müşriklere ait olmaktadır ve tıpkı Mülk 67:9’da ifade edildiği gibi, inkârcı müşriklerin pişmanlıklarını ve itiraflarını içermektedir. Ancak bu itirafın kendilerine hiçbir faydasının olmayacağı da açık bir gerçektir.

Bu cümleyi mahşerde meleklerin veya müminlerin inkârcılara karşı söyleyecek olması da mümkündür. Bir anlamda kendilerine şöyle seslenilmiş olacaktır: “İşte yalanlayıp durduğunuz ahiret yurdu; Rahmân’ın v aadettiği gün. Demek ki peygamberler de gerçeği söylemişlerdi.” Bu durumda “Rahmân hiçbir şey indirmemiştir”, “peygamberler de yalan söylüyorlar” diye Rahmân’ın peygamberleri aracılığıyla insanlığa va adettiği azapla alay edenlere karşı mahşerde melekler veya müminler aynı türden mukabelede bulunmuş olacaklardır.

Bu vesileyle teknik bir konuya kısaca değinmekte yarar görmekteyiz: Yûsuf 12:93, Enbiyâ 2 1:63 ve Neml 27:28’de de örnekleri bulunduğu üzere, burada geçen هٰذَا [hâzâ] ism-i işareti tamlama halindeki bir ifadeyi nitelendiriyorsa bu defa tamlamadan sonra zikredilir ki bu kuralın Kur’an’daki örneklerinden birisi de işte yorumunu yapmakta olduğumuz bu ayetteki söz konusu kullanımdır.

Bir tefsire göre Yâsîn 36:52’de zikredilen مَرْقَدِنا هٰذَا [markadinâ hâzâ] “şu bizim kabrimizden” ifadesi de örneklerden birisi olarak görülebilir. Bir diğer örnek de Kasas 28:27’de [ibneteyye hâteyni ] “şu iki kızım” şeklinde tesniye “ikili” kullanım olarak zikredilmektedir. Buradaki [hâteyni ] “şu iki” işaret ismi [ibneteyye] “iki kızım” tamlamasının sonunda getirilmiştir.

Dipnotlar

• 453-) En biyâ 2 1 : 14, 46, 97; Yâsîn 36 : 52; Sâffât 37 : 20; Kalem 68 : 31.
  • Enbiyâ 21/14 Yâsîn 36/52 Sâffât 37/20 Kalem 68/31
• 454-) Bu konuda müstalik bir çalışma hazırladığımız için arzu edenlerin o esere müracaat etmelerinde yarar görmekteyiz. Mehmet Okuyan, Kur’ân-ı Kerîm’e Göre Kabir Azabı , İstanbul, Düşün Yayınları, 2015.
• 455-) Taberi , age ., XXIII, 16; Zemahşeri , age ., IV, 20.