Yâsîn Suresi

-

Mekke’de risaletin 5-6. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 83 ayetten oluşan, adını ilk ayette geçen يٰسٓ yâsîn kelimesinden alan Yâsîn suresi, inişe göre 39, resmî sıralamada ise 36. suredir.

Yâsîn suresi, resmi sıralamada öncesinde bulunan Fâtır suresiyle yakın konu ilişkisine sahiptir. Fâtır 1’de ve Yâsîn 81’de “göklerin ve yerin yaratılması”, Fâtır 4’te ve Yâsîn 15’te “elçilerin yalanlanması” hatırlatılmaktadır. Fâtır 6’da ve Yâsîn 60’da “şeytanın düşmanlığı” gündeme getirilmektedir. Fâtır 9’da ve Yâsîn 33’te “ölü toprağın diriltilmesi”nden söz edilmektedir. Fâtır 12-13, 27-28’de ve Yâsîn 33-44’te “kâinat kitabından çeşitli örnekler” verilmektedir. Fâtır 33-35 ve Yâsîn 55-58’de “cennetliklerin sahip olacağı nimetler” müjdelenmektedir.

Yâsîn suresi mukatta‘a harfleriyle başlamakta, surenin ilk 12 ayetinde vahye, risalete, muhatapların umursamazlığına, tebliğin kimlere fayda vereceğine, yapılanların kaydettirildiğine ve dolayısıyla Yüce Allah’ın kudretine dikkat çekilmektedir.

13-32. ayetler arasında bir şehir halkına dair darb-ı mesel yer almakta, bu çerçevede söz konusu şehir halkının elçileri yalanlamaları, buna karşılık elçilerin verdiği esaslı cevaplar, şehir halkının elçiler nedeniyle uğursuzluğa uğratıldıkları sözleri ile onlara verilen cevaplar, ardından bir yiğit kişinin halkına karşı söylediği muhteşem tebliğ prensipleri, sonrasında ilgili kişiye yönelik şehir halkının karşı çıkışı, onunla alay edişleri, nihayetinde bu kişinin son sözleri ile şehir halkının akıbetine dair Yüce Allah’ın tüm insanlık tarihinde uyguladığı azgınlara yönelik sistemi hakkında bilgiler verilmektedir.

33-44. ayetlerde kâinat kitabından yedi başlık verilmekte, bu çerçevede ölü toprağın canlandırılması, evrendeki çifterli yaratılış, gecenin durumu, Güneş’in hareket sistemi, Ay’ın çeşitli menzillere sahip kılınışı, gece ve gündüzün kendi sistemlerini sürdürmeleri, her bir gök cisminin belli bir yörüngede yüzmeleri ile suyun yani denizlerin insan hizmetine sunulma sistemi hakkında esaslı bilgiler verilmektedir.

45-54. ayetlerde hak ve hakikatle alay eden müşriklerin bazı özellikleri ile kıyamet-ahiret sürecine dair alay içerikli sözlerine karşılık Sûr borusuna üflenmenin aniliği, o esnada insanların yaşayacağı korkunç çaresizlik, ikinci üflemeden sonra mahşer için yaşanacak diriltilme, insanlara yapılacak uygulamanın onların hak edişlerinin sonucu oluşu gündeme getirilmektedir.

55-65. ayetlerde cennetliklerin mutlu halleri, kendileri ve eşlerinin cennet meyveleri arasında nimetlendirilmeleri, cennetteki huzurlu durumları, istedikleri her şeyle buluşturulacakları, Yüce Allah’tan sözlü selamla nimetlendirilecekleri, suçlulara seslenileceği, onların bir kenara ayrılmalarının isteneceği, Allah’ın onlardan dünyada aldığı kulluk sözü ile şeytana ibadet etmemeleri gerektiği ve şeytanın insanlara düşman oluşunun hatırlatılması, mahşerde yargılamada ağızlarının mühürleneceği, elleri ve ayaklarının dünyada yapıp ettiklerine şahitlik edecekleri haber verilmektedir. 66-68. ayetlerde ise Yüce Allah’ın insan üzerindeki mutlak hâkimiyeti ve çeşitli nimetleri hatırlatılmaktadır.

69 ve 70. ayetlerde hem bütünüyle Kur’an’ın hem de özellikle Yâsîn suresinin indiriliş gayesi beyan edilmekte, diri olan ve ruhen diri kalmak isteyenlerin uyarılması gerekçe olarak sunulmaktadır. 71-76’da söz yeniden kâinat kitabının ayetlerinden olan “hayvanların yaratılma gerekçesi”ne getirilmekte, bu arada putların ve putperestlerin mahşerdeki etkisizliği ve çaresizliği hatırlatılmaktadır.

Surenin son grup ayeti olan 77-83’te ise, aslında surenin ana mesajı olan “ahiret bilinci”, mahşerde diriltilmeyi inkâr edenlerin dile getirdiği çarpık fikir esas alınarak üç temel cevap verilmektedir. Bu noktada “ilk yaratılış”, “ateşin yaratılması” ve “kâinatın var edilişi” çok çarpıcı ifadelerle ele alınmaktadır. Ardından, ahiretteki diriltilmenin Allah için son derece kolay olduğu ve bunun sadece bir “ol” emriyle ve oluşun başlamasıyla gerçekleşeceği beyan edilmektedir. Çünkü her şeyin kontrolü sadece Allah’ın elindedir, dönüş sadece O’na olacaktır.

Yüce Allah, müşriklere, özellikle ahiret hayatına inanmayanlara hitap ederken, “insan kitabı”nın çeşitli sayfaları demek olan darb-ı mesellerden ve “kâinat kitabı”nın pek çok ayetinden bilgiler vermektedir.

Bu çerçevede, Yâsîn suresinde de bu metodu kullanmakta ve darb-ı meselin ardından surenin 33-44. ayetlerinde bu defa kâinat kitabından yedi başlık hâlinde ayetler sunmaktadır. Maksat mahşere inanmayı sağlamak, inananların da imanını güçlendirmektir. Verilen bütün başlıklarda ahirete imanın gereğine bir gönderme vardır. Biz de her bir delilin sonunda bu noktayı vurgulamaya çalışacağız.

Kur’an-ı Kerîm’de öncelikle “ahireti inkâr edenlere”, ardından “bütün muhataplara” yönelik olmak üzere, kâinat herkes için bir laboratuar gibi inceleme alanı olarak sunulmaktadır. Bu anlatımlarla öldükten sonra diriltilmeyi inkâr edenlere pratik hayattan örnekler sunulmaktadır. İşte yorumunu yapacağımız ayet grubu, Nahl 16:10-16 ve Kâf 50:6-12’dekinin zıddına “yakından uzağa anlatım”ın en güzel örneklerindendir. Bu arada aynı ayet grubunun içinde birden çok anlatım metodunun kullanılabildiğini de ifade etmeliyiz.

ı. (41-42. Ayetler): “Suyun Kaldırma/İtme Gücü”, “Gemiler” ve “Binekler”

وَاٰيَةٌ لَهُمْ اَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ وَخَلَقْنَا لَهُمْ مِنْ مِثْلِه۪ مَا يَرْكَبُونَ “Nesillerini dolu bir gemide taşımamız da onlar için bir delildir. Kendileri için bunun gibi binecekleri başka şeyler de yarattık.”

Buradaki وَاٰيَةٌ [veayetün ] kelimesi “ve bir delildir, ayettir, işarettir”; لَهُمُ [ lehum] ifadesi “onlar için”; اَنَّا [ennâ] ifadesi “muhakkak ki biz”; حَمَلْنَا [hamelnâ] fiili “taşıdık, taşımaktayız, onları taşımış olmamız”; ذُرِّيَّتَهُمْ [zürriyetehum] tamlaması “onların nesillerini, atalarını”; فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ [fi‘l-fülki’l-meşhûni] tamlaması “dolu bir gemi de, dolu olan o gemide”; وَخَلَقْنَا [vehalaknâ] fiili “ve yarattık”; لَهُمْ [lehum] ifadesi “onlar için”; مِنْ مِثْلِه۪ [minmislihî] kelimesi “onun (geminin) benzerinden de”; مَا يَرْكَبُونَ [mâyarkebûne] ifadesi ise “binmekte oldukları şeyleri” demektir.

Burada kâinat kitabının “yedinci” konu başlığı olarak “suyun kaldırma kuvveti” yani gemilerle suda taşınmak ve benzer bineklerin yaratılması gündeme getirilmektedir.

Bu ayet grubunun Yâsîn 36:33-35. ayetlerle anlam ilişkisi şu şekilde kurulabilir: Yüce Allah insanoğluna topraktan olduğu gibi denizden de nimetler sunmaktadır. Karada gezip dolaşmaları, oradan yollar edinmeleri, rızıklarını temin etmeleri gibi denizden de benzer istifadeler söz konusudur.

Yâsîn 36:36. ayetle olan anlam ilişkisi denizde de çiftlerden oluşan hayatlar vardır. Yâsîn 36:40. ayette her bir yıldızın veya gezegenin kendi yörüngesinde yüzmesi gibi denizde de insanların gemiler vasıtasıyla seyahat edebilecekleri, orada yüzebilecekleri beyan edilmiş olmaktadır. Gök cisimleri uzayda, gemiler ise nehirlerde, denizlerde veya okyanuslarda yüzmektedirler.

Yüce Allah, Yâsîn suresinin 41. ayetinde kâinat kitabının “yedinci ayeti”ni gündeme getirmekte ve “gemide taşınan nesli” veya “suyun itme/kaldırma gücü”nü ele almaktadır. Ayetin başındaki وَاٰيَةٌ لَهُمْ “Onlar için bir delildir” ifadesi bu ayet grubunun Yâsîn 36:33. ayetten itibaren ele alınan “kâinat kitabından ayetler” konusuna dâhil olduğunu göstermektedir.

“Onlar için delil” dediği kişiler, surenin ilk ayet grubundan itibaren öncelikli muhatap kabul edilen ve ahireti inkâr eden “Mekkeli müşrikler”dir. İşte Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez gücü ve kudreti bu “yedi” başlıkta hem onlara, hem de bütün zamanların inkârcılarına gösterilmektedir.

1. وَاٰيَةٌ لَهُمْ اَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ “Nesillerini dolu bir gemide taşımamız da onlar için bir delildir.” Yorumunu yapmakta olduğumuz bu ayette geçen “nesil, ata” anlamındaki ذُرِّيَّتَ [zürriyet] kelimesi ile Şu‘arâ 26:119 ile Sâffât 37:140’ta da geçen ve “dolu gemi” الْفُلْك الْمَشْحُون manasına gelen [el-fülkü’l-meşhûn] tamlaması hakkında yorumunu yapmakta olduğumuz ayet bağlamında üç görüş dile getirilmektedir:

a) Bazı âlimler Şu‘arâ 26:119’da da geçtiği üzere الْفُلْك الْمَشْحُون [el-fülkü’l-meşhûn] “dolu gemi” tamlamasını “Hz. Nuh’un gemisi”, ذُرِّيَّ ة [zürriyeh] kelimesini ise “atalar, cet, soy” manasına almışlardır. Buna göre maksat, “Hz. Nuh’un gemisinde taşınanlar” veya “o gemide bulunan eski atalarının, babalarının sul blerinde nesilleri taşınanlar” şeklinde anlaşılmıştır.(384)

b) Bazı âlimler الْفُلْك الْمَشْحُون [el-fülkü’l-meşhûn] “dolu gemi” tamlamasını “ana rahmi”, ذُرِّيَّ ة [zürriyeh] kelimesini ise “nesil” manasına almışlardır. Buna göre maksat, “annelerin rahimlerinde nesillerin taşınması” şeklinde yorumlanmıştır.(385) Bu bağlamda merhum Elmalılı’nın şu tespiti burada hatırlanmalıdır: “Babaların sulbünden bir tufan ile atılan nesiller, analarının rahimlerinde Hz. Nuh’un gemisi gibi bir kurtuluş gemisi bulur.”(386)

c) Bize göre ayetteki الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ [el-fülkü’l-meşhûn] “dolu gemi”den maksat, Sâffât 37:140’ta da geçtiği üzere deniz taşımacılığında kullanılan “bütün gemiler”, ذُرِّيَّ ة [zürriyeh] kelimesi ise onlarda taşınan “nesil, insan soyu, âdemoğlu” manasına gelmektedir.

Bu konuyla ilgili olarak Nahl 16:14, ‘Ankebût 29:65, Fâtır 35:12, Zuhruf 43:12 gibi ayetlerde de bilgi vardır. Bu durumda başta Mekkeli müşrikler olmak üzere bütün zamanların inkârcılarına ayetin mesajı, “suyun itme/kaldırma gücünü göstermek ve ilahi kudretin insanoğluna sunduğu bu nimeti hatırlatmak”tır. Ayrıca ilk muhataplar Mekkeli müşrikler olduğu için “bu adamlar için değil, asıl onların zürriyetlerinden gelecek olan iyi insanları işte o gemilerde taşımaktayız” mesajı burada söz konusudur.

2. وَخَلَقْنَا لَهُمْ مِنْ مِثْلِه۪ مَا يَرْكَبُونَ “Kendileri için bunun gibi binecekleri başka şeyler de yarattık.” Bu ifadeden maksat, bir önceki ayetteki “deniz taşımacılığındaki gemiler”in devamı olarak, kara ve hava taşımacılığındaki nakil araçları olarak yorumlanmalıdır. Bu bağlamda Nahl 16:8’de zikredilen “at, katır, merkep”, ayrıca “fil, deve vs. hayvanlar” konunun canlılarla; “araba, tren, uçak” gibi araçlar da cansızlarla ilgili kısmını oluşturmaktadır.

Zuhruf 43:12-13’te de beyan edildiği gibi, Yüce Allah gemilerden ve hayvanlardan binekler yaratmıştır. Bazı âlimlerimiz iki ayette sözü edilenlerin “büyük” ve “küçük gemiler” olduğunu söylemişlerse de, konuya daha geniş açılardan bakıldığında her iki ayetteki maksadın “bütün taşıtlar ve hayvanlar” olduğunu söyleyebiliriz.

Dipnotlar

• 384-) Semerkandi , age ., III, 124-125; Taberi , age ., XXIII, 9; Zemahşeri , age ., IV, 18. 385-) Zemahşeri , age ., IV, 18. 386-) Yazır, age ., VI, 418.