Yâsîn Suresi

-

Mekke’de risaletin 5-6. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 83 ayetten oluşan, adını ilk ayette geçen يٰسٓ yâsîn kelimesinden alan Yâsîn suresi, inişe göre 39, resmî sıralamada ise 36. suredir.

Yâsîn suresi, resmi sıralamada öncesinde bulunan Fâtır suresiyle yakın konu ilişkisine sahiptir. Fâtır 1’de ve Yâsîn 81’de “göklerin ve yerin yaratılması”, Fâtır 4’te ve Yâsîn 15’te “elçilerin yalanlanması” hatırlatılmaktadır. Fâtır 6’da ve Yâsîn 60’da “şeytanın düşmanlığı” gündeme getirilmektedir. Fâtır 9’da ve Yâsîn 33’te “ölü toprağın diriltilmesi”nden söz edilmektedir. Fâtır 12-13, 27-28’de ve Yâsîn 33-44’te “kâinat kitabından çeşitli örnekler” verilmektedir. Fâtır 33-35 ve Yâsîn 55-58’de “cennetliklerin sahip olacağı nimetler” müjdelenmektedir.

Yâsîn suresi mukatta‘a harfleriyle başlamakta, surenin ilk 12 ayetinde vahye, risalete, muhatapların umursamazlığına, tebliğin kimlere fayda vereceğine, yapılanların kaydettirildiğine ve dolayısıyla Yüce Allah’ın kudretine dikkat çekilmektedir.

13-32. ayetler arasında bir şehir halkına dair darb-ı mesel yer almakta, bu çerçevede söz konusu şehir halkının elçileri yalanlamaları, buna karşılık elçilerin verdiği esaslı cevaplar, şehir halkının elçiler nedeniyle uğursuzluğa uğratıldıkları sözleri ile onlara verilen cevaplar, ardından bir yiğit kişinin halkına karşı söylediği muhteşem tebliğ prensipleri, sonrasında ilgili kişiye yönelik şehir halkının karşı çıkışı, onunla alay edişleri, nihayetinde bu kişinin son sözleri ile şehir halkının akıbetine dair Yüce Allah’ın tüm insanlık tarihinde uyguladığı azgınlara yönelik sistemi hakkında bilgiler verilmektedir.

33-44. ayetlerde kâinat kitabından yedi başlık verilmekte, bu çerçevede ölü toprağın canlandırılması, evrendeki çifterli yaratılış, gecenin durumu, Güneş’in hareket sistemi, Ay’ın çeşitli menzillere sahip kılınışı, gece ve gündüzün kendi sistemlerini sürdürmeleri, her bir gök cisminin belli bir yörüngede yüzmeleri ile suyun yani denizlerin insan hizmetine sunulma sistemi hakkında esaslı bilgiler verilmektedir.

45-54. ayetlerde hak ve hakikatle alay eden müşriklerin bazı özellikleri ile kıyamet-ahiret sürecine dair alay içerikli sözlerine karşılık Sûr borusuna üflenmenin aniliği, o esnada insanların yaşayacağı korkunç çaresizlik, ikinci üflemeden sonra mahşer için yaşanacak diriltilme, insanlara yapılacak uygulamanın onların hak edişlerinin sonucu oluşu gündeme getirilmektedir.

55-65. ayetlerde cennetliklerin mutlu halleri, kendileri ve eşlerinin cennet meyveleri arasında nimetlendirilmeleri, cennetteki huzurlu durumları, istedikleri her şeyle buluşturulacakları, Yüce Allah’tan sözlü selamla nimetlendirilecekleri, suçlulara seslenileceği, onların bir kenara ayrılmalarının isteneceği, Allah’ın onlardan dünyada aldığı kulluk sözü ile şeytana ibadet etmemeleri gerektiği ve şeytanın insanlara düşman oluşunun hatırlatılması, mahşerde yargılamada ağızlarının mühürleneceği, elleri ve ayaklarının dünyada yapıp ettiklerine şahitlik edecekleri haber verilmektedir. 66-68. ayetlerde ise Yüce Allah’ın insan üzerindeki mutlak hâkimiyeti ve çeşitli nimetleri hatırlatılmaktadır.

69 ve 70. ayetlerde hem bütünüyle Kur’an’ın hem de özellikle Yâsîn suresinin indiriliş gayesi beyan edilmekte, diri olan ve ruhen diri kalmak isteyenlerin uyarılması gerekçe olarak sunulmaktadır. 71-76’da söz yeniden kâinat kitabının ayetlerinden olan “hayvanların yaratılma gerekçesi”ne getirilmekte, bu arada putların ve putperestlerin mahşerdeki etkisizliği ve çaresizliği hatırlatılmaktadır.

Surenin son grup ayeti olan 77-83’te ise, aslında surenin ana mesajı olan “ahiret bilinci”, mahşerde diriltilmeyi inkâr edenlerin dile getirdiği çarpık fikir esas alınarak üç temel cevap verilmektedir. Bu noktada “ilk yaratılış”, “ateşin yaratılması” ve “kâinatın var edilişi” çok çarpıcı ifadelerle ele alınmaktadır. Ardından, ahiretteki diriltilmenin Allah için son derece kolay olduğu ve bunun sadece bir “ol” emriyle ve oluşun başlamasıyla gerçekleşeceği beyan edilmektedir. Çünkü her şeyin kontrolü sadece Allah’ın elindedir, dönüş sadece O’na olacaktır.

Yüce Allah surenin 28-32. ayetlerinde darb-ı meselin üçüncü ve son aşamasına dair bilgiler vermektedir. Bu çerçevede azgınlık yapanların helak edilmesiyle ilgili uyguladığı ilahi sisteme değinmekte, böyleleri için ordular göndermediğini, bunlar için tek bir gürültünün yeteceğini, kendilerine yazık eden kulların durumunun feci olacağını, onlar gibi öncekilerin de sonrakilerin de ilahi huzurda hesap vermek üzere hazır kılın acaklarını bildirmektedir.

ııı. (32. Ayet): İlahi Huzurda Toplanma

وَاِنْ كُلٌّ لَمَّا جَم۪يعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ “Elbette onların hepsi, tamamı katımızda (bizim huzurumuzda) hazır kılınmış (olacak)lardır.”

Ayetteki وَاِنْ كُلٌّ [ve in küllün ] ifadesi “onlar (şundan başka) değildir”; لَمَّا جَم۪يعٌ [lemmâ cemî‘un] ifadesi “(onların) hepsi, hepsi, tümü”; لَدَيْنَا [ledeynâ] ifadesi “bizim huzurumuzda, bizim katımızda”; مُحْضَرُونَ [muhdarûne] kelimesi ise “hazır bulundurulanlar, hazır kılınmış olanlar” demektir.

Burada önceki ve sonraki nesillerin tümünün Yüce Allah’ın huzurunda toplanacağı gündeme getirilmektedir.

1. Bu ayette verilmek istenen mesaj “diriltilme”, “toplanma”, “Allah’a sunulma”, “bilgilendirilme”, “sorgulanma/yargılanma”, “değerlendirilme” ve “cennete veya cehenneme sevk edilme” şeklinde mahşerde yaşanacak yedi aşamanın “üçüncüsünü” hatırlatmaktır. Bu [darb-ı mesel]de peygamberlere karşı çıkmış eski kavimlerin akıbetlerinden ders çıkartılması istenmektedir.

Zuhruf 43:35 ve Târık 86:4’te de zikredildiği üzere, ayetteki اِنْ [in] ve لَمَّا [lemmâ] edatları hakkında farklı ihtimaller vardır. Buna göre;

a) اِنْ [in] edatı [te’kîd], yani “muhakkaklık” manası veren [inne]’nin şeddesiz halidir; لَمَّا [lemmâ]’daki مَا [mâ] zaiddir ve bu kullanım aslında لَ [le] “te’kit” şeklinde bir anlama gelmektedir. Bu durumda ayet, وَ اِنَّ كُل ا لَجَم۪يعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ “Hepsi, bütünü katımızda hazır kılınacaklardır” takdirinde kabul edilir. Bu ihtimalin yani baştaki [in] edatının [inne] manasına gelebileceğinin bir delili Hûd 11:111’de söz konusudur.

b) Diğer ihtimale göre ise اِنْ [in] edatı مَا [mâ], لَمَّا [lemmâ] edatı ise اِلَّا [illâ] anlamında kabul edilir ve cümlenin vurgulu bir ifade olduğu anlaşılır. Bu durumda da ayet وَمَا كُلٌّ اِلَّا جَم۪يعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ takdirinde kabul edilir. Her iki durumda da ayetin anlamı aynı mesajı hedeflemektedir ve mahşerde herkesin bir araya toplanacağını ortaya koymaktadır.(305)

Bu arada ayetteki كُلّ [küll] ve جَم۪يع [cemî‘] kelimelerinin arasında bir nüans olduğunu söylemeliyiz. Buna göre جَم۪يع [cemî‘] kelimesi “toplanmış”, كُلّ [küll] kelimesi ise “her bir fert” anlamına gelmektedir. Buna göre ayetin anlamı “Onların her bir ferdi diğeriyle bir araya getirilir, bir araya toplanır, birbirlerine eklenir” şeklinde olur.

Yüce Allah, müşriklerin Vâkı‘a 56:47-50’de “mahşerde biz mi diriltileceğiz; önceki atalarımız da mı diriltilecek?” şeklindeki karşı çıkışları “Hem öncekiler hem de sonrakiler bilinen bir günün belirli vaktinde bir araya toplanacaklardır” ifadeleriyle cevaplandırılmaktadır. Benzer ifadeler Sâffât 37:16-18’de de zikredilmektedir.

2. Yâsîn suresinin 13-32. ayetleri arasında yer alan ve evrensel mesajlar içeren [darb-ı mesel] bize genel olarak şunları öğretmektedir: Yüce Allah milletleri peygambersiz bırakmamış, onları birbirleriyle desteklemiştir. Müşrikler onları yalanlamış, kendilerini uğursuzluğa uğratmakla suçlamışlar, ancak bunun yanlış olduğu kendilerine bildirilmiştir. Bu arada hakikati savunan “yiğit bilge kişi” sembollüğünde bir tebliğ metodu öğretilmekte, bütün zamanların din tebliğcilerine ölümsüz mesajlar verilmektedir.

Dipnotlar

• 305-) Zemahşeri , age ., IV, 13-14.