Yâsîn Suresi

-

Mekke’de risaletin 5-6. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 83 ayetten oluşan, adını ilk ayette geçen يٰسٓ yâsîn kelimesinden alan Yâsîn suresi, inişe göre 39, resmî sıralamada ise 36. suredir.

Yâsîn suresi, resmi sıralamada öncesinde bulunan Fâtır suresiyle yakın konu ilişkisine sahiptir. Fâtır 1’de ve Yâsîn 81’de “göklerin ve yerin yaratılması”, Fâtır 4’te ve Yâsîn 15’te “elçilerin yalanlanması” hatırlatılmaktadır. Fâtır 6’da ve Yâsîn 60’da “şeytanın düşmanlığı” gündeme getirilmektedir. Fâtır 9’da ve Yâsîn 33’te “ölü toprağın diriltilmesi”nden söz edilmektedir. Fâtır 12-13, 27-28’de ve Yâsîn 33-44’te “kâinat kitabından çeşitli örnekler” verilmektedir. Fâtır 33-35 ve Yâsîn 55-58’de “cennetliklerin sahip olacağı nimetler” müjdelenmektedir.

Yâsîn suresi mukatta‘a harfleriyle başlamakta, surenin ilk 12 ayetinde vahye, risalete, muhatapların umursamazlığına, tebliğin kimlere fayda vereceğine, yapılanların kaydettirildiğine ve dolayısıyla Yüce Allah’ın kudretine dikkat çekilmektedir.

13-32. ayetler arasında bir şehir halkına dair darb-ı mesel yer almakta, bu çerçevede söz konusu şehir halkının elçileri yalanlamaları, buna karşılık elçilerin verdiği esaslı cevaplar, şehir halkının elçiler nedeniyle uğursuzluğa uğratıldıkları sözleri ile onlara verilen cevaplar, ardından bir yiğit kişinin halkına karşı söylediği muhteşem tebliğ prensipleri, sonrasında ilgili kişiye yönelik şehir halkının karşı çıkışı, onunla alay edişleri, nihayetinde bu kişinin son sözleri ile şehir halkının akıbetine dair Yüce Allah’ın tüm insanlık tarihinde uyguladığı azgınlara yönelik sistemi hakkında bilgiler verilmektedir.

33-44. ayetlerde kâinat kitabından yedi başlık verilmekte, bu çerçevede ölü toprağın canlandırılması, evrendeki çifterli yaratılış, gecenin durumu, Güneş’in hareket sistemi, Ay’ın çeşitli menzillere sahip kılınışı, gece ve gündüzün kendi sistemlerini sürdürmeleri, her bir gök cisminin belli bir yörüngede yüzmeleri ile suyun yani denizlerin insan hizmetine sunulma sistemi hakkında esaslı bilgiler verilmektedir.

45-54. ayetlerde hak ve hakikatle alay eden müşriklerin bazı özellikleri ile kıyamet-ahiret sürecine dair alay içerikli sözlerine karşılık Sûr borusuna üflenmenin aniliği, o esnada insanların yaşayacağı korkunç çaresizlik, ikinci üflemeden sonra mahşer için yaşanacak diriltilme, insanlara yapılacak uygulamanın onların hak edişlerinin sonucu oluşu gündeme getirilmektedir.

55-65. ayetlerde cennetliklerin mutlu halleri, kendileri ve eşlerinin cennet meyveleri arasında nimetlendirilmeleri, cennetteki huzurlu durumları, istedikleri her şeyle buluşturulacakları, Yüce Allah’tan sözlü selamla nimetlendirilecekleri, suçlulara seslenileceği, onların bir kenara ayrılmalarının isteneceği, Allah’ın onlardan dünyada aldığı kulluk sözü ile şeytana ibadet etmemeleri gerektiği ve şeytanın insanlara düşman oluşunun hatırlatılması, mahşerde yargılamada ağızlarının mühürleneceği, elleri ve ayaklarının dünyada yapıp ettiklerine şahitlik edecekleri haber verilmektedir. 66-68. ayetlerde ise Yüce Allah’ın insan üzerindeki mutlak hâkimiyeti ve çeşitli nimetleri hatırlatılmaktadır.

69 ve 70. ayetlerde hem bütünüyle Kur’an’ın hem de özellikle Yâsîn suresinin indiriliş gayesi beyan edilmekte, diri olan ve ruhen diri kalmak isteyenlerin uyarılması gerekçe olarak sunulmaktadır. 71-76’da söz yeniden kâinat kitabının ayetlerinden olan “hayvanların yaratılma gerekçesi”ne getirilmekte, bu arada putların ve putperestlerin mahşerdeki etkisizliği ve çaresizliği hatırlatılmaktadır.

Surenin son grup ayeti olan 77-83’te ise, aslında surenin ana mesajı olan “ahiret bilinci”, mahşerde diriltilmeyi inkâr edenlerin dile getirdiği çarpık fikir esas alınarak üç temel cevap verilmektedir. Bu noktada “ilk yaratılış”, “ateşin yaratılması” ve “kâinatın var edilişi” çok çarpıcı ifadelerle ele alınmaktadır. Ardından, ahiretteki diriltilmenin Allah için son derece kolay olduğu ve bunun sadece bir “ol” emriyle ve oluşun başlamasıyla gerçekleşeceği beyan edilmektedir. Çünkü her şeyin kontrolü sadece Allah’ın elindedir, dönüş sadece O’na olacaktır.

Yüce Allah Yâsîn suresinin 13-19. ayetlerinde bir şehir halkının çok ibretler içeren hayat kesitlerini başta Mekkeli müşrikler olmak üzere bütün zamanların muhataplarına [darb-ı mesel] olarak anlatmaktadır.

Surenin 13-32. ayetlerinin 1-12. ayetlerinden konu itibariyle kopuk olduğu sanılabilir. Oysa çok net bir mana ilişkisinin bulunduğunu söylemeliyiz. Surenin üçüncü ayetinde Hz. Peygamber’in risaletine gönderme yapıldığı gibi, burada da daha önceden gönderilmiş peygamberler örnek verilmektedir. Hz. Peygamber’e Ahkâf 46:9’da “De ki, ben peygamberlerin ilki değilim” ifadesini söylemesi emredilmiştir; bu surede de aynı konu gündeme getirilmekte, çeşitli kavimlere daha önceden peygamberler gönderildiği ve uyarıldıkları hatırlatılmaktadır.

Mekkeliler Hz. Peygamber’i yalanladığı gibi, eski kavimler de yalanlamışlardı. Burada sözü edilen şehir halkının sonu felaket olduğu gibi, Mekkelilerin ve bütün zamanların inkârcılarının da aynı akıbeti yaşayacakları kendilerine hatırlatılmakta, böylece başta Hz. Peygamber olmak üzere, müminlere moral, karşıtlarına da gözdağı verilmesi amaçlanmaktadır.

Her şeyden önce bir noktaya değinmekte yarar vardır: İlk ayette yer alan وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا “Onlara darb-ı mesel yap; onlara örnek ver” ifadesi burada anlatılacakların “kıssa” değil de “darb-ı mesel” olduğunun apaçık delilidir. Kıssa ile darb-ı mesel arasındaki en önemli fark kıssaların mutlak surette yaşanmışlığıdır; darb-ı mesellerde ise bunun gerekli olmadığı, sadece verilmek istenen mesaja yoğunlaşılması gerektiğidir.

ıv. (16-17. Ayetler): Peygamberlerin Tebliği

قَالُوا رَبُّنَا يَعْلَمُ اِنَّآ اِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ وَمَا عَلَيْنَآ اِلَّا الْبَلَاغُ الْمُب۪ينُ “(Elçiler) ‘Rabbimiz biliyor ki doğrusu biz size gönderilmiş elçileriz. Apaçık tebliğden başka üzerimize düşen (bir şey) yoktur.’ demişlerdi.”

Buradaki قَالُوا [kâlû] fiili “demişlerdi ki”; رَبُّنَا [rabbünâ] tamlaması “bizim Rabbimiz”; يَعْلَمُ [ya‘lemü] fiili “bilmektedir, şahittir”; اِنَّآ [innâ ] ifadesi “muhakkak ki bizler”; اِلَيْكُمْ [ileyküm] ifadesi “size”; لَمُرْسَلُونَ [lemurselûne] kelimesi “elbette resülleriz, peygamberler(iz), elçiler(iz)”; وَمَا عَلَيْنَا [ vemâ ‘aleynâ] ifadesi “bize düşmez”; اِلَّا الْبَلَاغُ الْمُب۪ينُ [ille’l-belâğü’l-mübînu] istisnası ise “apaçık tebliğden başka bir şey” demektir.

Burada peygamberlerin şehir halkına verdiği cevap gündeme getirilmektedir.

Peygamberlerin verdiği cevapta iki temel görev ve misyon ortaya konulmaktadır:

1. قَالُوا رَبُّنَا يَعْلَمُ اِنَّآ اِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ “(Elçiler), ‘Rabbimiz biliyor ki, biz gerçekten size gönderilmiş elçileriz’ demişlerdi.” Ayetteki رَبُّنَا يَعْلَمُ [rabbünâ ya‘lemü] ifadesi tıpkı Tevbe 9:42, 107 ve Münâfikûn 63:1’de olduğu gibi “Rabbimize yemin olsun ki”, “Allah şahittir ki” manasına alınabilir.(247) Dahası, bu ifadenin bir yemin türü olduğu da söylenebilir.

Burada cümlenin [inne] edatıyla başlayıp haberin başında [lâm/le] edatının bulunduğu bir “isim cümlesi” olarak getirilmesi, önceki üç vurguyu karşılamaktadır. Karşı çıkış veya suçlama hangi şiddette ise cevabın da ona göre getirilmesi bir edebiyat üslubudur. Bu nedenle Yâsîn 36:14’te [murselûne] kelimesinin başında [lâm/le ] edatı yokken bu ayette bulunmasının ve ayrıca ifadenin bir anlamda yeminle başlamasının sebebi de budur.

2. وَمَا عَلَيْنَآ اِلَّا الْبَلَاغُ الْمُب۪ينُ “Apaçık tebliğden başka üzerimize düşen (bir şey) yoktur.” Bu ayeti “Bize düşen, apaçık tebliğden başka bir şey değildir” şeklinde de tercüme edebiliriz. Bu cümle, önceki cümle gibi şehir halkının suçlamalarına uygun şekilde مَا [mâ] ve اِلَّا [illâ] edatları kullanılarak [hasr/kasr] yani “vurgulu” bir ifadeye sahip olarak seçilmiştir.

Şunu özellikle belirtmekte yarar görmekteyiz: İnkârcıların 15. ayette dile getirdiği [mâ] ve [illâ], [mâ] ve [min] kullanımı ile [in] ve [illâ] şeklindeki vurgulu üç pekiştirilmiş ifadeye karşılık elçiler de önce 16. ayette [rabbunâ ya‘lemu] diyerek bir anlamda yemin etmişler, ardından ikinci cümlede tekid edatı olan [lâm/le] edatını kullanmışlar, 17. ayette ise [mâ] ve [illâ] edatları sayesinde vurgulu ifadeler zikretmişlerdir. Kur’an’da bu türden birbiriyle uyumlu ifade kullanım tekniğine onun “simetrik anlatım üslubu” denilmektedir.

13-32. ayet grubunda zikredilen [darb-ı mesel] üç grupta ele alınmaktadır: “İlki”yorumunu yapmakta olduğumuz bölümdür ki burada elçilerin şehir halkına gönderilmesi, halkın elçileri yalanlaması, onlara yönelik suçlamalarda bulunmaları ve kendilerini tehditleri ile onlara verilen cevaplardan söz edilmektedir.

Bu hsuslara ilave olarak ayette عَلَيْنَا [‘aleynâ] kelimesinin öne alınıp الْبَلَاغُ الْمُب۪ينُ [el-belâğu’l-mübînu] tamlamasının sona bırakılmasında da takdim-teh ir den ilen ikinci bir vurgulu mesaj verilmesi amaçlanmaktadır. Muhatapların inkârı katı ise onlara verilecek cevaplarda da mutlak surette vurgulu ifadeler tercih edilmektedir. İnkârcılar 15. ayette üç vurgu ve pekiştirme ile seslenince elçiler de 16 ve 17. ayetlerde üç pekiştirme ve vurgu ile cevap vermişlerdir.

Bu cevapta peygamberlerin asıl görevi ilan edilmekte, yükümlülüklerinin sadece ve sadece “apaçık tebliğ” olduğu vurgulanmaktadır. Peygamberler “apaçık uyarıcılar”(248) olduğu gibi, tebliğlerini de apaçık yapmışlar,(249) anlaşılır bir dil kullanarak ilahi mesajı muhataplarına iletmişlerdir. Yüce Allah vahyinin bir [belâğ/el-belâğ] olduğunu, yani bir bildiri, bir duyuru, bir mesaj, bir tebliğ olduğunu beyan etmektedir. الْبَلَاغ/ بَلَاغ [belâğ/el-belâğ] kelimesi Kur’an’da 15 kez(250) geçmekte ve geçtiği her yerde ilahi mesaj için kullanılmaktadır.

Günümüzde din tebliğinde bulunan kişilerin benzer şekilde davranmaları gerekmektedir. Zaten anlatılan bu bölümün surede bulunma sebebi bir eğitim ve tebliğ metodu öğretmektir. Dini anlatırken açık ifadeler kullanmak, karmaşık cümlelerden kaçınıp net mesajlar vermek gerekir. “İnsanların doğruları karşıdakinin anladığı kadardır” sözünü unutmamak durumundayız.

Konuşmaktan maksat, “kendini ifade etmek ve karşıdakiler tarafından anlaşılmak” olduğu için, tebliğde bunu göz ardı etmemeliyiz. Tebliğde muhatapları suçlamak değil, kendi misyonunu ve doğrularını ortaya koymak, karşıdakinin yanlışından değil, kendi doğrusundan başlamak faydalı bir tebliğ metodudur.

Dipnotlar

• 247-) Zemahşeri , age ., IV, 9.
• 248-) A‘râf 7 : 184; Hûd 11 : 25; Hicr 15: 89; Hacc 22 : 49; Şu‘arâ 26 : 115; ‘Ankebût 29 : 50; Sâd 38 : 70; Ahkâf 46 : 9; Zâriyât 51 : 50, 51; Mülk 67 : 26; Nûh 71 : 2. 249-) Âl-i İmrân 3 : 20; Nisâ 4 : 63; Mâide 5 : 67, 92, 99; A‘râf 7 : 62, 68, 79, 93; Hûd 11 : 57; Ra‘d 13 : 40; Nahl 16 : 35, 82; Nûr 24 : 54; ‘Ankebût 29 : 18; Ahzâb 33 : 39; Şûrâ 42 : 48; Ahkâf 46 : 23, 35; Teğâbun 64 : 12; Cinn 72 : 23. 250-) Âl-i İmrân 3 : 20; Mâide 5 : 92, 99; Ra‘d 13 : 40; İbrâhim 14 : 52; Nehl 16 : 35, 82; En biyâ 2 1 : 106; Nûr 24 : 54; ‘Ankebût 29 : 18; Yâsîn 36 : 17; Şûrâ 42 : 48; Ahkâf 46 : 35; Teğâbun 64 : 12; Cinn 72 : 23.
  • A‘râf 7/184 Hûd 11/25 Hicr 15/89 Hacc 22/49 Şu‘arâ 26/115 ‘Ankebût 29/50 Sâd 38/70 Ahkâf 46/9 Zâriyât 51/50 Mülk 67/26 Nûh 71/2 Âl-i İmrân 3/20 Nisâ 4/63 Mâide 5/67 A‘râf 7/62 Hûd 11/57 Ra‘d 13/40 Nahl 16/35 Nûr 24/54 ‘Ankebût 29/18 Ahzâb 33/39 Şûrâ 42/48 Ahkâf 46/23 Teğâbun 64/12 Cinn 72/23 Âl-i İmrân 3/20 Mâide 5/92 Ra‘d 13/40 İbrâhîm 14/52 Nahl 16/35 Enbiyâ 21/106 Nûr 24/54 ‘Ankebût 29/18 Yâsîn 36/17 Şûrâ 42/48 Ahkâf 46/35 Teğâbun 64/12 Cinn 72/23