Yâsîn Suresi

-

Mekke’de risaletin 5-6. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 83 ayetten oluşan, adını ilk ayette geçen يٰسٓ yâsîn kelimesinden alan Yâsîn suresi, inişe göre 39, resmî sıralamada ise 36. suredir.

Yâsîn suresi, resmi sıralamada öncesinde bulunan Fâtır suresiyle yakın konu ilişkisine sahiptir. Fâtır 1’de ve Yâsîn 81’de “göklerin ve yerin yaratılması”, Fâtır 4’te ve Yâsîn 15’te “elçilerin yalanlanması” hatırlatılmaktadır. Fâtır 6’da ve Yâsîn 60’da “şeytanın düşmanlığı” gündeme getirilmektedir. Fâtır 9’da ve Yâsîn 33’te “ölü toprağın diriltilmesi”nden söz edilmektedir. Fâtır 12-13, 27-28’de ve Yâsîn 33-44’te “kâinat kitabından çeşitli örnekler” verilmektedir. Fâtır 33-35 ve Yâsîn 55-58’de “cennetliklerin sahip olacağı nimetler” müjdelenmektedir.

Yâsîn suresi mukatta‘a harfleriyle başlamakta, surenin ilk 12 ayetinde vahye, risalete, muhatapların umursamazlığına, tebliğin kimlere fayda vereceğine, yapılanların kaydettirildiğine ve dolayısıyla Yüce Allah’ın kudretine dikkat çekilmektedir.

13-32. ayetler arasında bir şehir halkına dair darb-ı mesel yer almakta, bu çerçevede söz konusu şehir halkının elçileri yalanlamaları, buna karşılık elçilerin verdiği esaslı cevaplar, şehir halkının elçiler nedeniyle uğursuzluğa uğratıldıkları sözleri ile onlara verilen cevaplar, ardından bir yiğit kişinin halkına karşı söylediği muhteşem tebliğ prensipleri, sonrasında ilgili kişiye yönelik şehir halkının karşı çıkışı, onunla alay edişleri, nihayetinde bu kişinin son sözleri ile şehir halkının akıbetine dair Yüce Allah’ın tüm insanlık tarihinde uyguladığı azgınlara yönelik sistemi hakkında bilgiler verilmektedir.

33-44. ayetlerde kâinat kitabından yedi başlık verilmekte, bu çerçevede ölü toprağın canlandırılması, evrendeki çifterli yaratılış, gecenin durumu, Güneş’in hareket sistemi, Ay’ın çeşitli menzillere sahip kılınışı, gece ve gündüzün kendi sistemlerini sürdürmeleri, her bir gök cisminin belli bir yörüngede yüzmeleri ile suyun yani denizlerin insan hizmetine sunulma sistemi hakkında esaslı bilgiler verilmektedir.

45-54. ayetlerde hak ve hakikatle alay eden müşriklerin bazı özellikleri ile kıyamet-ahiret sürecine dair alay içerikli sözlerine karşılık Sûr borusuna üflenmenin aniliği, o esnada insanların yaşayacağı korkunç çaresizlik, ikinci üflemeden sonra mahşer için yaşanacak diriltilme, insanlara yapılacak uygulamanın onların hak edişlerinin sonucu oluşu gündeme getirilmektedir.

55-65. ayetlerde cennetliklerin mutlu halleri, kendileri ve eşlerinin cennet meyveleri arasında nimetlendirilmeleri, cennetteki huzurlu durumları, istedikleri her şeyle buluşturulacakları, Yüce Allah’tan sözlü selamla nimetlendirilecekleri, suçlulara seslenileceği, onların bir kenara ayrılmalarının isteneceği, Allah’ın onlardan dünyada aldığı kulluk sözü ile şeytana ibadet etmemeleri gerektiği ve şeytanın insanlara düşman oluşunun hatırlatılması, mahşerde yargılamada ağızlarının mühürleneceği, elleri ve ayaklarının dünyada yapıp ettiklerine şahitlik edecekleri haber verilmektedir. 66-68. ayetlerde ise Yüce Allah’ın insan üzerindeki mutlak hâkimiyeti ve çeşitli nimetleri hatırlatılmaktadır.

69 ve 70. ayetlerde hem bütünüyle Kur’an’ın hem de özellikle Yâsîn suresinin indiriliş gayesi beyan edilmekte, diri olan ve ruhen diri kalmak isteyenlerin uyarılması gerekçe olarak sunulmaktadır. 71-76’da söz yeniden kâinat kitabının ayetlerinden olan “hayvanların yaratılma gerekçesi”ne getirilmekte, bu arada putların ve putperestlerin mahşerdeki etkisizliği ve çaresizliği hatırlatılmaktadır.

Surenin son grup ayeti olan 77-83’te ise, aslında surenin ana mesajı olan “ahiret bilinci”, mahşerde diriltilmeyi inkâr edenlerin dile getirdiği çarpık fikir esas alınarak üç temel cevap verilmektedir. Bu noktada “ilk yaratılış”, “ateşin yaratılması” ve “kâinatın var edilişi” çok çarpıcı ifadelerle ele alınmaktadır. Ardından, ahiretteki diriltilmenin Allah için son derece kolay olduğu ve bunun sadece bir “ol” emriyle ve oluşun başlamasıyla gerçekleşeceği beyan edilmektedir. Çünkü her şeyin kontrolü sadece Allah’ın elindedir, dönüş sadece O’na olacaktır.

Yüce Allah, müşriklere, özellikle ahiret hayatına inanmayanlara hitap ederken, “insan kitabı”nın çeşitli sayfaları demek olan darb-ı mesellerden ve “kâinat kitabı”nın pek çok ayetinden bilgiler vermektedir.

Bu çerçevede, Yâsîn suresinde de bu metodu kullanmakta ve darb-ı meselin ardından surenin 33-44. ayetlerinde bu defa kâinat kitabından yedi başlık hâlinde ayetler sunmaktadır. Maksat mahşere inanmayı sağlamak, inananların da imanını güçlendirmektir. Verilen bütün başlıklarda ahirete imanın gereğine bir gönderme vardır. Biz de her bir delilin sonunda bu noktayı vurgulamaya çalışacağız.

Kur’an-ı Kerîm’de öncelikle “ahireti inkâr edenlere”, ardından “bütün muhataplara” yönelik olmak üzere, kâinat herkes için bir laboratuar gibi inceleme alanı olarak sunulmaktadır. Bu anlatımlarla öldükten sonra diriltilmeyi inkâr edenlere pratik hayattan örnekler sunulmaktadır. İşte yorumunu yapacağımız ayet grubu, Nahl 16:10-16 ve Kâf 50:6-12’dekinin zıddına “yakından uzağa anlatım”ın en güzel örneklerindendir. Bu arada aynı ayet grubunun içinde birden çok anlatım metodunun kullanılabildiğini de ifade etmeliyiz.

ıı. (38. Ayet): “Güneş”in Hareketi

وَالشَّمْسُ تَجْر۪ي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذٰلِكَ تَقْد۪يرُ الْعَز۪يزِ الْعَل۪يمِ “Güneş, kendisi için belirlenmiş yerde akar. İşte bu, [el-‘azîz] (her şeyden güçlü), [el-‘alîm] (her şeyi bilen Allah)’ın takdiridir (ölçüp ayarlamasıdır).”

Ayetteki وَالشَّمْسُ [ve’ş-şemsü] kelimesi “Güneş”; تَجْر۪ي [tecrî] fiili “akmaktadır, akar, hareket etmektedir”; لِمُسْتَقَرٍّ [limüstekarrin ] ifadesi “istikrar, durma yeri, zamanına kadar”; لَهَا [lehâ] ifadesi “onun için”; ذٰلِكَ [zâlike] kelimesi “işte bu”; تَقْد۪يرُ [takdîru] sözcüğü “ölçü koyması(dır), belirlemesi(dir)”; الْعَز۪يزِ [el-‘azîzi] kelimesi “yüce (olanın)”; الْعَل۪يمِ [el-‘alîmi] kelimesi ise “bilen (in)” demektir.

Bu ayette kâinat kitabının “dördüncü ayeti” olan “Güneş’in istikrar için hareketi, onu böyle bir sisteme kavuşturan Yüce Allah’ın en üstün ve en bilgili zat olduğu” gündeme getirilmektedir.

1. وَالشَّمْسُ تَجْر۪ي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا “Güneş, kendisi için belirlenmiş yerde akar.” Bu ayetin başında وَاٰيَةٌ لَهُمُ “Onlar için bir delildir” ifadesinin var olduğu kabul edilmelidir. Yüce Allah, kâinat kitabının bir başka ayetinin de “bir istikrar için hareket eden Güneş” olduğunu beyan etmektedir.

Genelde Güneş’in hareketinden maksadın “sabah doğup akşam batması”(370) veya “yılsonuna kadar hareketini tamamlayıp yeni senede yeniden başlaması”(371) olduğu ifade edilmiş olsa da, aslında burada söylenmek istenenin bu olmadığı aşikârdır. Çünkü Güneş, dünyaya göre hareket etmemekte, dünya hem kendi etrafında, hem de Güneş’in etrafında dönmekte, böylece gece ve gündüz ile mevsimler oluşmaktadır.

Peki, mademki Güneş dünyaya göre hareket etmemektedir, öyleyse bu ayette sözü edilen husus nedir? Bu sorunun cevabını şu şekilde verebiliriz:

Zâriyât 51:47’de beyan edildiği gibi, Yüce Allah göğü güçlü bir şekilde bina etmiştir ve onu genişletmeye devam etmektedir. Uzayın genişlemesi “hareket etmesi” demektir ki Güneş’in hareketini bu genel sistemin bir parçası olarak kabul edebiliriz. Ayrıca “göğün bir dönüş sahibi olduğu”nun beyan edildiği Târık 86:11’e göre, uzaydaki bütün yıldız ve gezegenler bir dönüş hareketini sürdürmektedirler. Dönüş varsa gidiş de var demektir. Bu nedenle, Güneş’in hareketini de bu çerçevede değerlendirebiliriz.

Yüce Allah Güneş’in hareketini مُسْتَقَرٍّ [müstekarr] kelimesiyle ilişkilendirmektedir. Bu durumda “istikrar”ın muhtemel manalarını hatırlatmakta yarar vardır:

a) مُسْتَقَرٍّ [müstekarr ] kelimesi [ism-i zaman] olabilir. Buna göre ayetin manası şöyledir: “Güneş, kendisi için belirlenen bir durma zamanına kadar akar.” Sözü edilen zamanın “kıyamet günü” olduğu hadislerde ifade edilmektedir.(372) Ayrıca Tekvîr 81:1’de “Güneş dürüldüğü zaman” ifadesi de buna işaret olarak yorumlanabilir.

b) مُسْتَقَرٍّ [müstekarr ] kelimesi [ism-i mekân] olabilir. Buna göre ayetin manası şöyledir: “Güneş, kendisi için belirlenen bir durma yerine doğru akar.” Sözü edilen mekânın “Arş’ın altı”(373) olduğu yine hadislerde belirtilmektedir.

c) مُسْتَقَرٍّ [müstekarr ] kelimesi [mastar] olabilir. Buna göre ayetin manası şöyle de düşünülebilir: “Güneş, [müstekarr]ının, yani içinde bulunduğu feleğin hareketine göre akar.” Burada maksat Güneş’in de içinde olduğu bir sisteme göre hareket ettiğini beyandır.(374)

d) مُسْتَقَرٍّ [müstekarr ] kelimesi yine [mastar] olabilir. Buna göre ayetin manası şöyledir: “Güneş, istikrar bulacağı bir duruma doğru akar.” Burada maksat Güneş’in bir istikrar sistemi oluşturmak için hareket ettiğini beyandır. Yüce Allah onun için bir yörünge yaratmıştır ve onun için belirlenen kanuna göre hareketini devam ettirmektedir.

e) مُسْتَقَرٍّ [müstekarr ] kelimesi İbn Mes‘ûd’un kıraatine göre başında bir [lâ] edatıyla لَا مُسْتَقَرٍ لَهَا [lâ müstekarra lehâ] şeklinde okunmuştur. Bu durumda mana şöyledir: “Güneş, hiç durmadan akar.”(375)

Bu ihtimallerin hepsi de doğrudur ve ayetin vermek istediği mesaj bu anlamların düşünülüp bilinmesiyle ancak anlaşılabilir.

2. ذٰلِكَ تَقْد۪يرُ الْعَز۪يزِ الْعَل۪يمِ “İşte bu, [el-‘azîz] (her şeyden güçlü), [el-‘alîm] ( her şeyi bilen Allah)’ın takdiridir (ölçüp ayarlamasıdır).” Fussilet 41:12’de de geçen bu ifade “İşte bu, her şeyden üstün olan, her şeyi bilen (Allah’)ın takdiridir” manasına gelmektedir. Bütünüyle mahlukatta olduğu gibi, Güneş’in bu durumu Yüce Allah’ın ince bir ölçüsüdür.

Her şeye gücü yeten Yüce Allah, Kamer 54:49’da beyan ettiği gibi “Her şeyi bir kaderle, yani bir ölçüye göre yaratmıştır.” Rahmân 55:5’te “Güneş’in ve A y’ın bir hesaba göre varlıklarını devam ettirdikleri”, Rahmân 55:5’te ise “göğün yükseltildiği ve şaşmaz bir ölçüye sahip kılındığı” beyan edilmektedir. Bütün bunlar erişilmez bir gücün ustalığıdır, eseridir.

Yüce Allah kâinata koyduğu bu sistemi [el-‘azîz] ve [el-‘alîm] sıfatlarıyla ilişkilendirmektedir. الْعَز۪يز [el-‘azîz] olmak, “her şeyden üstün olmak”tır; الْعَل۪يم [el-‘alîm] olmak da “her şeyi her türlü detayına kadar bilmek”tir. Bilen ve her şeye gücü yeten zât böyle bir sistemi kurabilir ki o da sadece ve sadece Yüce Allah’tır.

Güneş’in nasıl ki bir istikrar yeri ve zamanı varsa, dünyanın da var demektir. Böylece dünya hayatını tek hayat gibi görenlerin yanıldığı, yeni bir âlemin yaşanacağının kesin olduğu Güneş örnekliğinde ortaya konulmuş olmaktadır. Bu sistemi yaratmaya kâdir olanın yeni bir hayat ve sistem yaratmaya da gücünün yeteceği herkese bildirilmektedir.

Dipnotlar

• 370-) Razi, age ., XXVI, 71. 371-) Zemahşeri , age ., IV, 16; Razi, age ., XXVI, 71.
• 372-) Zemahşeri , age ., IV, 16; Razi, age ., XXVI, 72. 373-) Buhari , el-Câmi‘u’s-Sahîh , Tevhîd, 23; Müslim, el-Câmi‘u’s-Sahîh, İman, 251. 374-) Razi, age ., XXVI, 72.
• 375-) Ferrâ, age ., II, 377; Semerkandi , age ., III, 123; Zemahşeri , age ., IV, 16.