Yâsîn Suresi

-

Mekke’de risaletin 5-6. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 83 ayetten oluşan, adını ilk ayette geçen يٰسٓ yâsîn kelimesinden alan Yâsîn suresi, inişe göre 39, resmî sıralamada ise 36. suredir.

Yâsîn suresi, resmi sıralamada öncesinde bulunan Fâtır suresiyle yakın konu ilişkisine sahiptir. Fâtır 1’de ve Yâsîn 81’de “göklerin ve yerin yaratılması”, Fâtır 4’te ve Yâsîn 15’te “elçilerin yalanlanması” hatırlatılmaktadır. Fâtır 6’da ve Yâsîn 60’da “şeytanın düşmanlığı” gündeme getirilmektedir. Fâtır 9’da ve Yâsîn 33’te “ölü toprağın diriltilmesi”nden söz edilmektedir. Fâtır 12-13, 27-28’de ve Yâsîn 33-44’te “kâinat kitabından çeşitli örnekler” verilmektedir. Fâtır 33-35 ve Yâsîn 55-58’de “cennetliklerin sahip olacağı nimetler” müjdelenmektedir.

Yâsîn suresi mukatta‘a harfleriyle başlamakta, surenin ilk 12 ayetinde vahye, risalete, muhatapların umursamazlığına, tebliğin kimlere fayda vereceğine, yapılanların kaydettirildiğine ve dolayısıyla Yüce Allah’ın kudretine dikkat çekilmektedir.

13-32. ayetler arasında bir şehir halkına dair darb-ı mesel yer almakta, bu çerçevede söz konusu şehir halkının elçileri yalanlamaları, buna karşılık elçilerin verdiği esaslı cevaplar, şehir halkının elçiler nedeniyle uğursuzluğa uğratıldıkları sözleri ile onlara verilen cevaplar, ardından bir yiğit kişinin halkına karşı söylediği muhteşem tebliğ prensipleri, sonrasında ilgili kişiye yönelik şehir halkının karşı çıkışı, onunla alay edişleri, nihayetinde bu kişinin son sözleri ile şehir halkının akıbetine dair Yüce Allah’ın tüm insanlık tarihinde uyguladığı azgınlara yönelik sistemi hakkında bilgiler verilmektedir.

33-44. ayetlerde kâinat kitabından yedi başlık verilmekte, bu çerçevede ölü toprağın canlandırılması, evrendeki çifterli yaratılış, gecenin durumu, Güneş’in hareket sistemi, Ay’ın çeşitli menzillere sahip kılınışı, gece ve gündüzün kendi sistemlerini sürdürmeleri, her bir gök cisminin belli bir yörüngede yüzmeleri ile suyun yani denizlerin insan hizmetine sunulma sistemi hakkında esaslı bilgiler verilmektedir.

45-54. ayetlerde hak ve hakikatle alay eden müşriklerin bazı özellikleri ile kıyamet-ahiret sürecine dair alay içerikli sözlerine karşılık Sûr borusuna üflenmenin aniliği, o esnada insanların yaşayacağı korkunç çaresizlik, ikinci üflemeden sonra mahşer için yaşanacak diriltilme, insanlara yapılacak uygulamanın onların hak edişlerinin sonucu oluşu gündeme getirilmektedir.

55-65. ayetlerde cennetliklerin mutlu halleri, kendileri ve eşlerinin cennet meyveleri arasında nimetlendirilmeleri, cennetteki huzurlu durumları, istedikleri her şeyle buluşturulacakları, Yüce Allah’tan sözlü selamla nimetlendirilecekleri, suçlulara seslenileceği, onların bir kenara ayrılmalarının isteneceği, Allah’ın onlardan dünyada aldığı kulluk sözü ile şeytana ibadet etmemeleri gerektiği ve şeytanın insanlara düşman oluşunun hatırlatılması, mahşerde yargılamada ağızlarının mühürleneceği, elleri ve ayaklarının dünyada yapıp ettiklerine şahitlik edecekleri haber verilmektedir. 66-68. ayetlerde ise Yüce Allah’ın insan üzerindeki mutlak hâkimiyeti ve çeşitli nimetleri hatırlatılmaktadır.

69 ve 70. ayetlerde hem bütünüyle Kur’an’ın hem de özellikle Yâsîn suresinin indiriliş gayesi beyan edilmekte, diri olan ve ruhen diri kalmak isteyenlerin uyarılması gerekçe olarak sunulmaktadır. 71-76’da söz yeniden kâinat kitabının ayetlerinden olan “hayvanların yaratılma gerekçesi”ne getirilmekte, bu arada putların ve putperestlerin mahşerdeki etkisizliği ve çaresizliği hatırlatılmaktadır.

Surenin son grup ayeti olan 77-83’te ise, aslında surenin ana mesajı olan “ahiret bilinci”, mahşerde diriltilmeyi inkâr edenlerin dile getirdiği çarpık fikir esas alınarak üç temel cevap verilmektedir. Bu noktada “ilk yaratılış”, “ateşin yaratılması” ve “kâinatın var edilişi” çok çarpıcı ifadelerle ele alınmaktadır. Ardından, ahiretteki diriltilmenin Allah için son derece kolay olduğu ve bunun sadece bir “ol” emriyle ve oluşun başlamasıyla gerçekleşeceği beyan edilmektedir. Çünkü her şeyin kontrolü sadece Allah’ın elindedir, dönüş sadece O’na olacaktır.

Yüce Allah surenin 28-32. ayetlerinde darb-ı meselin üçüncü ve son aşamasına dair bilgiler vermektedir. Bu çerçevede azgınlık yapanların helak edilmesiyle ilgili uyguladığı ilahi sisteme değinmekte, böyleleri için ordular göndermediğini, bunlar için tek bir gürültünün yeteceğini, kendilerine yazık eden kulların durumunun feci olacağını, onlar gibi öncekilerin de sonrakilerin de ilahi huzurda hesap vermek üzere hazır kılın acaklarını bildirmektedir.

ıı. (29. Ayet): Tek Gürültü

اِنْ كَانَتْ اِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَاِذَا هُمْ خَامِدُونَ “(Bekledikleri), korkunç bir sesten başka bir şey değildir; bir de bakarsın ki yere serilirler.”

Ayetteki اِنْ كَانَتْ [in kânet ] ifadesi “(bekledikler şey) değildi”; اِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً [illâ sayhaten vâhıdeten] istisnası “bir tek gürültüden başka bir şey”; فَاِذَا هُمْ [feizâ hum ] ifadesi “bir de bakarsın ki onlar”; خَامِدُونَ [hâmidûne] kelimesi ise “sönenler, yere serilenler (olurlar)” demektir.

Burada Yüce Allah’ın nankör insanları helak etmedeki gücüyle ilgili bir hatırlatma gündeme getirilmektedir.

Kur’an’da 13 kez(292) geçen الصَّيْحَة [es-sayhah] kelimesi “büyük gürültü”, “korkunç sarsıntı”, “şiddetli deprem”, “ani darbe”, “çığlık” gibi anlamlar içermektedir. Bu ayete “(Eğer ceza gerekseydi) korkunç bir ses yeterdi; o zaman da bir anda sönüverirlerdi” şeklinde de anlam verilebilir. Biz konuyu bir “kıssa” değil de “darb-ı mesel” olarak kabul ettiğimiz için, bu ayeti de bu mantık çerçevesinde düşünmek durumundayız.

Buna göre maksat şudur: “Onlar için gökten bir orduya gerek yoktu; ille de bir müdahale gerekseydi tek bir gürültü onlara yeterdi; hepsi sönüp giderlerdi.” Bu anlama göre, söz konusu şehir halkı da öncekiler de gökten gelen bir ordu ile helak edilmiş değillerdi.

Bu ayet, söz konusu şehir halkının bir tek gürültü ile helak edildiği şeklinde de yorumlanmıştır. Buna göre verilmek istenen mesaj şudur: “Onlara gökten ordu gönderilmesine gerek yoktu; bir tek gürültü onların yere serilmesine, sönüp gitmelerine yetti.” Anlatılan bu olay bir kıssa gibi kabul edildiğinde böyle bir helakin yaşanmış olduğu ifade edilmektedir; hatta bu kavmin Cebrâîl (as)’ın çıkardığı bir gürültü ile helak edildikleri, öldürülüp hareket edemez hale getirildikleri ifade edilmektedir.(293)

Ayetin sonunda yer alan فَاِذَا هُمْ [feizâ hüm] ifadesindeki [fâ] ve [izâ] edatlarının özel isimleri vardır. Buna göre, Arapça teknik açısından فَ [fâ] edatına [fâ-i cezâiyye] veya [fâ-i cevâbiyye]; اِذَا [izâ] edatına ise [izâ-i müfâce‘a] denilmektedir. Bu edatlar birlikte kullanıldığında bir işin hemen gerçekleştiğini manaya katarlar.

Buna göre söz konusu ifade, “bir de bakarsın ki onlar hemen …” manasına gelmekte, [sayha-i vâhıde] adı verilen şiddetli gürültünün hemen ardından sönüp gidecekleri, bu durumda artık kendilerine zaman tanınmayacağı beyan edilmiş olmaktadır. Ayette geçen خَامِدُون [hâmidûne] kelimesi bir kez de Enbiyâ 21:15’te geçmekte ve “insanların sönüp yere serileceklerini” anlam olarak içermektedir.

Dipnotlar

• 292-) Hûd 11 : 67, 94; Hicr 15: 73, 83; Mü’minûn 23 : 41; ‘Ankebût 29 : 40; Yâsîn 36 : 29, 49, 53; Sâd 38 : 15; Kâf 50 : 42; Kamer 54 : 31; Münâfikûn 63 : 4.
  • Hûd 11/67 Hicr 15/73 Mü'minûn 23/41 ‘Ankebût 29/40 Yâsîn 36/29 Sâd 38/15 Kâf 50/42 Kamer 54/31 Münâfikûn 63/4
• 293-) Semerkandi , age ., III, 121; Razi, age ., XXVI, 62.