Kasas Suresi

Mekke’de risâletin 10-11. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 88 âyetten oluşan, adını 25. âyette geçen “kıssalar” anlamındaki الْقَصَص el-kasas kelimesinden alan Kasas sûresi inişe göre 67, resmî sıralamada ise 28. sûredir.

Kasas sûresi, resmî sıralamada öncesindeki Neml sûresiyle de ondan bir önceki sûre olan Şu‘arâ’ suresiyle de yakın konu birlikteliğine sahiptir. Bu bağlamda her iki sûrenin de mukatta‘a harfleriyle başlaması, Hz. Mûsâ kıssası ile devam etmeleri en önemli ortak noktalardır (Neml 7-14; Kasas 3-46). Öyle ki bu durum iki sûrenin adeta birbirinin devamı olduğu izlenimi vermektedir. Ayrıca kâinat kitabından sunulan çeşitli konu başlıkları da iki sûrenin ortak konularındandır (Neml 59-64; Kasas 71-73). Dahası mahşere iyilik getirenlerle kötülük götürenlerin akıbetleri de her iki sûrede ele alınmaktadır (Neml 89-90; Kasas 84).

Kasas sûresi, büyük ölçüde Hz. Mûsâ’nın Firavun’la olan kıssasından söz etmektedir. Bu bağlamda Firavun’un korkunç zulmünün sonrasında Yüce Allah’ın İsrailoğularına olan ikramı dile getirilmekte, Hz. Mûsâ’nın ırmağa bırakılması ve sonrasında annesine geri döndürülmesiyle devam etmektedir.

14. âyetten itibaren, şehirde kendisinden yardım isteyen birisine destek olurken karşıdakini öldürmesi olayı gündeme getirilmekte, sonrasında o şehirden kaçıp Medyen’e doğru yola çıktığı ve Medyen suyunda iki kız kardeşle karşılaştığı, onlara hayvanları sulamakla yardım etmesinin sonucunda babalarının onu ödüllendirmek için çağırması ve orada 8 veya 10 yıl kalması hatırlatılmaktadır. 29. âyetten itibaren, Tûr’a doğru yola çıktığı, ailesiyle birlikte orada bir ışık gördüğü, kendisine ilahi hakikatlerin ulaştırılması anlamında seslenildiği, nihayet değneğiyle ilgili olarak bir tecrube yaşadığı beyan edilmektedir. Ayrıldığı şehre gönderilirken kardeşinin de yanında olmasını istediği, her ikisinin birlikte gönderildiği, kavminin onu şiddetle reddettiği, Firavun’un ona karşı küstahça davrandığı, ilahlık tasladığı, sonrasında Firavun’un ordusuyla birlikte denizde boğuldukları haber verilmektedir.

44. âyetten itibaren, konu Hz. Peygamber’e getirilmekte, müşrik muhataplarının sözleriyle Firavun zamanındakilerin davranışlarının benzeştiği beyan edilmektedir. Kitap ehlinden insanların iman etmesi durumunda kendilerine ödüllerinin iki kat verileceği hatırlatılarak, Mekkeli müşriklerin hadsiz çıkışları cevaplandırılmaktadır.

63. âyetten itibaren, azgınların akıbetlerinin feci olacağı haber verilmekte, iman edenlerin de kurtulmuş olacakları bildirilmektedir. Daha sonra kâinat kitabından bazı konu başlıkları ele alınmakta, Kârûn’un azgınlığına gönderme yapılmakta, onun gibilerin nasıl yerle bir edildiği bildirilmektedir.

Sûrenin son grup âyetinde, âhiret yurdunun muttakilere hazırlanmakta olduğu, iyilik getirenlerin ödüllendirileceği, diğerlerine de yaptıklarının karşılığının verileceği beyan edilmekte, Hz. Peygamber’in vahiy beklemediği, bu nedenle kendisine gelen vahiyler doğrultusunda bir duyarlılık ortaya koyması kendisinden istenmekte, sûre tek ilah vurgusuyla ve sadece O’nun bâkî kalacağı, hükmün O’na aidiyeti ve bütün insanların hesap vermek üzere O’na döndürüleceği bilgisiyle sona erdirilmektedir.

Yüce Allah, surenin 61-70. ayetlerinde inkârcıların çaresizliklerini, azgınların durumlarını, azgınlık gerekçelerini, putların çaresizliğini, mahşerde elçilerin şahitliklerini, inkârcılara bütün haberlerin kapanacağını, buna karşılık tevbe edenlerin iman ehlinin olumlu halini ve tevhid ilkelerine dair bilgilendirmede bulunmaktadır.

ıv. (64. Ayet): İnkârcıların Azapla Karşılaşmaları

وَق۪يلَ ادْعُوا شُرَكَآءَكُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَج۪يبُوا لَهُمْ وَرَاَوُا الْعَذَابَ لَوْ اَنَّهُمْ كَانُوا يَهْتَدُونَ “(İnkârcılara) ‘Ortaklarınızı çağırın!’ denecektir. Onlar da çağıracaklar fakat (ortak koşulanlar) kendilerine cevap veremeyecekler ve (karşılarında) azabı göreceklerdir. Keşke (dünyadayken) doğru yola girselerdi!”

Ayetteki وَق۪يلَ [vekîle] edilgen fiili “ve onlara (şöyle) denilmiş olacaktır”; ادْعُوا [ud‘û] emri “çağırın”; شُرَكَآءَكُمْ [şürekâeküm] tamlaması “(var olduğunu sandığınız) sizin ortaklarınızı”; فَدَعَوْهُمْ [fede‘avtüm] fiili “onları çağırmış olacaklar, çağıracaklar”; فَلَمْ يَسْتَج۪يبُوا [felem yestecîbû] fiili “icabet etmemiş olacaklardır”; لَهُمْ [lehum] ifadesi “onlara”; وَرَاَوُا [veraev] fiili “ve görmüş olacaklar”; الْعَذَابَ [el-‘azâbe] sözcüğü “o azabı”; لَوْ [lev] edatı “keşke”; اَنَّهُمْ [ennehum] ifadesi “onlar”; كَانُوا [kânû] fiili “(şöyle) olsalardı”; يَهْتَدُونَ [yehtedûne] fiili ise “hidayete erselerdi” demektir.

Burada inkârcılara yönelik bir başka çağrı ve onların acizliği gündeme getirilmektedir.

Bu ve benzer ayetlerde geçen fiillerin geçmiş zaman kalıbında getirilme nedeni, olayın meydana geldiğini değil, mutlak surette gerçekleşeceğini bildirmektir. Kur’an’da gelecekte yaşanacak gerçekler için bazen geçmiş zaman kalıbı kullanılmaktadır; bu bir Kur’an üslubudur.

1. وَق۪يلَ ادْعُوا شُرَكَآءَكُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَج۪يبُوا لَهُمْ وَرَاَوُا الْعَذَابَ “(İnkârcılara) ‘Ortaklarınızı çağırın!’ denecektir. Onlar da çağıracaklar fakat (ortak koşulanlar) kendilerine cevap veremeyecekler ve (karşılarında) azabı göreceklerdir.” Yüce Allah mahşerde yaşanacak bir başka hakikati dikkate sunmakta ve Mekkeli müşriklere alaycı bir şekilde seslenileceğini haber vermektedir.

Kasas suresinin 62. ayetinde de ifade ettiğimiz gibi, bu tür çağrılarda maksat muhatapları ayıplamak, azarlamak ve dünyadaki iddialarının geçersizliğini bir kez daha ispat etmektir. Müşrikler bu seslenişin peşinden putlarına çağrıda bulunmuş olacaklar, ancak putlar kendilerine cevap veremeyeceklerdir.

Bu konunun bir benzeri olmak üzere Fâtır 35:13-14’te de şöyle buyurulmaktadır: “O’nun peşi sıra yalvardıklarınız ise, bir çekirdek zarına bile sahip değillerdir. Putlara yalvarsanız çağrınızı işitmezler. Sizi duysalardı da isteklerinize cevap veremezlerdi. (Üstelik) Kıyamet günü ortak koşmanızı örtecek (reddedecek)lerdir. (Ey Peygamber, bu gerçeği) sana, her şeyden haberi olan (Allah) gibi (hiç kimse) haber veremez.”

İşte bu ayetlerde de beyan edildiği gibi, putların çağrıları duymaları veya duysalar da cevap vermeleri kesinlikle mümkün değildir. Konunun detayını orada vereceğimiz için burada ayrıntıya girmek istemiyoruz.

Bu çaresiz durum yaşanırken inkârcılar bir taraftan da azabı görmüş olacaklardır. Bu muhteşem ifadede şöyle bir mesajın bulunduğu kanaatindeyiz: Müşrikler cehennemlik olduklarını anladıktan ve haklarında hüküm kesinleştikten sonra, tapındıkları putları çağırmaları veya onlara yalvarmaları istenecek, ancak herhangi bir cevap alamayıp azabı görecekler.

Demek ki aslında bu adamlar putları değil, ateşi çağırmış olacaklar ve hak ettikleri türden bir azapla karşılaşmış olacaklardır. “Kişi kendi akıbetini kendisi hazırlar” sözüyle de anlatılmak istenen budur. Putlara yalvaranlar ateşi çağıranlardır; dolayısıyla karşılarında putları değil, ateşi göreceklerdir.

2. لَوْ اَنَّهُمْ كَانُوا يَهْتَدُونَ “Keşke (dünyadayken) doğru yola girselerdi!” Yüce Allah inkârcıların bu çaresiz durumlarını beyan ettikten sonra, “keşke dünya hayatlarında hidayet yolunu seçmiş olsalardı” diye yaşayan inkârcılar iş işten geçmeden önce uyarılmaktadır. Mülk 67:10-11’de de zikredildiği üzere mahşerde yaşanacak pişmanlıkların orada hiçbir faydası olmayacaktır. Önemli olan husus zamanında önlem almak ve hidayetten yana tavır belirlemektir.

Dipnotlar