Neml Suresi

Mekke’de risaletin 8. yılında indirilmiş olması muhtemel olan, 93 âyetten oluşan, adını 18. âyetinde zikredilen ve “karınca/karıncalar” anlamındaki النَّمْل en-neml kelimesinden alan Neml sûresi, inişe göre 53, resmî sıralamada ise 27. sûredir.

Neml sûresi, resmî sıralamada öncesindeki Şu‘arâ’ sûresiyle yakın konu birlikteliğine sahiptir. Her iki sûrenin de mukatta‘a harfleriyle başlaması, ilk kıssanın Hz. Mûsâ ile ilgili olması, ayrıca Hz. Sâlih ve Hz. Lût kıssalarına yer verilmesi, vahyin kaynağı ve etkinliğinin gündeme getirilmesi ortak konulardan bir kısmıdır. Ayrıca Şu‘arâ’ 26/7’de tek âyet olarak yer alan “yeryüzü” âyetine Neml 27/60-64 ve 86’da benzer konuların eklenmesi, iyi insanlarla kötülerin mücadelesi ve iki grubun da mahşerde yaşayacakları akıbet gibi konular bu iki sûrenin ortak konuları olarak zikredilebilir.

Neml sûresi, muatta‘a harfleriyle başlamakta, vahyin apaçıklığı, müminlere hidayet ve müjde oluşu, inanmayanlara azap edileceği bilgisiyle devam etmektedir. 7. âyetten itibaren, önce Hz. Musa, ardından sırasıyla Hz. Süleyman, Sebâ melikesi Belkıs, Hz. Sâlih ve Hz. Lût kıssalarıyla ilgili bilgiler verilmektedir.

60. âyetten itibaren, kâinat kitabından gökler, yeryüzü, yağmur, bitkiler, yeryüzünün düzeni, nehirler, ağırlıklar, iki nehir gibi konu başlıkları hatırlatılmakta, insana yönelik ilâhî yardımlar gündeme getirilmektedir.

65. âyetten itibaren, gaybı sadece Yüce Allah’ın bilebileceği, inkârcıların âhiret hakkındaki olumsuz kanaatleri zikredilmekte, daha sonra Kur’ân’ın çeşitli etkinlik noktaları, Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez kudreti muhataplara aktarılmaktadır.

82. âyetten itibaren, mahşer şartları, orada yaşanacak yürek burkucu olaylar gündeme getirilmekte, Son Saat’teki büyük değişim ve dönüşüme dikkat çekilmektedir. Sûrenin sonunda ise, Hz. Peygamber’e yönelik risalet öğretileri “Allah’a kulluk”, “hakka teslimiyet” ve “vahyi okuyup hayata geçirmek” şeklinde üç başlıkta özetlenmekte, hidayet ve dalaletin şahsiliği üzerinde durulmakta, Yüce Allah’ın her bir şeyden haberdar olduğu bilgisi zikredilmektedir.

Yüce Allah surenin 29-44. ayetlerinde sırasıyla Hüdhüd aracılığıyla Seba Melikesi Belkıs’a mektup gönderdiğini, Belkıs’ın yönetimindeki ileri gelenlerle istişaresini, Hz. Süleyman’ın kendisine gönderilen hediyelerle ilgili değerlendirmesini, Belkıs’ın tahtının getirilişini ve Belkıs’ın tahtıyla ilgili sözlerini, bir de Müslüman oluş beyanını dile getirmektedir.

ıı. (37. Ayet): Hz. Süleyman’ın Son Uyarısı

اِرْجِعْ اِلَيْهِمْ فَلَنَاْتِيَنَّهُمْ بِجُنُودٍ لَا قِبَلَ لَهُمْ بِهَا وَلَنُخْرِجَنَّهُمْ مِنْهَآ اَذِلَّةً وَهُمْ صَاغِرُونَ “(Süleyman şöyle demişti: Ey elçi)! Onlara (kavmine) dön (ve de ki): Kendilerine asla karşı koyamayacakları orduyla geleceğiz; onları aşağılanmış bir şekilde hor ve değersiz olarak oradan çıkaracağız.”

Ayetteki اِرْجِعْ [irci‘] emri “dön”; اِلَيْهِمْ [ileyhim] ifadesi “onlara, kavmine”; فَلَنَاْتِيَنَّ هُمْ [felene’tiyennehum] fiili “onlara elbette geleceğiz”; بِجُنُودٍ [bicünûdin] kelimesi “(şöyle) ordularla”; لَا قِبَلَ [lâ kıbele] ifadesi “asla karşı konulamayacak”; لَهُمْ [lehum] ifadesi “onlar için, kendilerine”; بِهَا [bihâ] ifadesi “onunla”; وَلَنُخْرِجَنَّهُمْ [velenuhrıcennehum] fiili “ve onları mutlaka çıkaracağız”; مِنْهَا [minhâ] ifadesi “oradan”; اَذِلَّةً [ezilleten] sözcüğü “alçaltmış olarak, hor görülmüş olarak”; وَهُمْ [ve hum] zamiri “onlar”; صَاغِرُونَ [sâğirûne] kelimesi ise “hakir görülenler halinde” demektir.

Burada Hz. Süleyman’ın Belkıs’ın tarafına gönderdiği mesajın içeriği gündeme getirilmektedir.

Hz. Süleyman, kendisine gelen elçilerin başkanına hitap ederek, getirdikleri hediyelerle geri dönmelerini istemiş, rüşvet manasında gördüğü hediyeleri reddetmiştir.

Ayetlerde Belkıs’ın gönderdiği hediyelerin ne olduğu konusunda açık bilgiler olmadığı gibi, kendilerini çok güçlü ve savaşçı bir millet olarak gören Belkıs’ın adamlarının Hz. Süleyman’a nasıl tehditler savurduğu noktasında da herhangi bir bilgiye sahip değiliz. Ancak ayetin devam eden cümlesinde “karşı konulamaz orduyla onların üzerine yürüyeceğiz; aşağılanmış bir şekilde kendilerini hor ve hakir olarak oradan çıkaracağız” ifadesi bize bir fikir vermektedir.

Bir peygamberin sebepsiz yere bir milletin üzerine yürümesi, onları yurtlarından çıkarma tehdidinde bulunması olacak şey değildir. Belli ki o mektubun içerisinde veya başka yollarla çeşitli tehditkâr ifadeler Hz. Süleyman’a ulaştırılmış, fiziki güçlerine aşırı bir şekilde güvenen Sebe’liler Hz. Süleyman’ın tebliğine ve davetine itibar etmemişlerdi.

Kendilerine savaş açmayı gerektirecek suçlardan birisi inanca yönelik baskı ve zulümdür. Anlaşılıyor ki Hz. Süleyman Sebe’lilerde böyle bir haksız uygulamanın olduğu haberini almış, inanca ve inancını yaşamaya engel olma anlamındaki fitnenin ortadan kaldırılması için harekete geçeceğini kendilerine bildirmiştir.

Ayetin sonunda yer alan اَذِلَّةً [ezilleh] kelimesi ile وَهُمْ صَاغِرُونَ [ve hum sâğırûne] hâl cümlesi, Sebe’lilerin başkalarını aşağıladığını, onları hor ve hakir kıldıklarını gösterebilir. Onlar muhtemelen inananlara böyle şiddet uyguladığı için Hz. Süleyman da benzer bir uygulamayı kendilerine yapacağını haber vermiştir.

Ayetlerde ayrıntıların zikredilmemiş olması, söylediğimiz türden olayların hiç yaşanmadığını göstermez. Aksine, vahyin bütünündeki mesajlardan hareket ederek parça parça ayetleri yorumlamak durumundayız. Aksi takdirde, vahyin içerisinde çelişkiler veya peygamberlerin davranışlarında birbirine zıt uygulamalar bulunduğu kaçınılmaz olur.

Eğer “Bu ifadeler Hz. Süleyman’a aittir ve o da hata yapmıştır” denirse bunu da kabul edemeyiz. Çünkü peygamberlere nispet edilen hatalı davranışlar Yüce Allah tarafından açıkça uyarıya konu edinilmiş ve yapılanın hata olduğu beyan edilerek doğrunun ne olduğu kendilerine bildirilmiştir.

Burada böyle bir uyarı da yoktur; söylenen yanlış olduğu için, doğrusunun ne olduğuyla ilgili herhangi bir bilgi ayette zikredilmemektedir. Kaldı ki Hz. Süleyman buradaki sözünü bir tehdit amaçlı söylemiştir ve karşı taraf Yüce Allah’a teslimiyet kararı verdiği için de zaten sözünü ettiği şeyleri yapmasına gerek kalmamıştır.

Dipnotlar