Mü'minûn Suresi

Mekke’de risâletin 12. yılında indirilmiş olması muhtemel olan, 118 âyetten oluşan, adını ilk âyetindeki “müminler” anlamına gelen الْمُؤْمِنُون el-mü’minûn kelimesinden alan Mü’minûn sûresi, inişe göre 80, resmî sıralamada ise 23. sûredir.

Mü’minûn sûresi, resmi sıralama bakımından öncesinde yer alan Hacc sûresiyle yakın konu irtibatına sahiptir. Buna göre her iki sûre de “insanın yaratılışı” (Hacc 5; Mü’minûn 12-15); “mahşerdeki diriltiliş” (Hacc 5-6; Mü’minûn 16); “kâinat kitabından başlıklar” (Hacc 63-65; Mü’minûn 17-20); “Son Saat’in gerçekliği” (Hacc 1-2; Mü’minûn 101); “çeşitli peygamberlerin kıssaları” (Hacc 42-45; Mü’minûn 23-50); “zamanın görece oluşu” (Hacc 47; Mü’minûn 113-114); “birtakım ilahi emirler” (Hacc 77; Mü’minûn 1-11) gibi konularda ortak mesajlara sahiptir.

Mü’minûn sûresi, müminlerin çeşitli özellikleri, onların Firdevs cennetine vâris olacakları, insanın yaratılışı, kâinat kitabından başlıklar bağlamında göklerin üzerinde yedi yol oluşu, yağmurun yağdırılması, hayvanların yaratılışındaki çeşitli ibretler ele alınmaktadır.

23. âyetten itibaren, sırasıyla Hz. Nûh’un, Hz. Hûd’un, Hz. Mûsâ ve Hz. Hârûn’un, ayrıca özet de olsa Hz. Meryem ve Hz. İsa’nın kıssası, Yüce Allah’a karşı derin saygı duyanların çeşitli özellikleri, inkârcıların çeşitli nankörlükleri, Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez kudretine dair bildirimler, mahşerdeki diriltilmeye dair öğretiler yer almaktadır.

83. âyetten itibaren, inkârcıların Allah inancı noktasındaki üç soruya cevap bağlamında çarpık algıları, Yüce Allah’ın hiçbir şekilde çocuk edinmediği, şeytanın insana karşı vesvese vericiliği ele alınmakta, inkârcıların ölümleri sonrasında dünyaya geri döndürülme istekleri, onlara verilecek olan olumsuz cevap, mahşerdeki terazilerde sevap tartısının hafif gelmesi sonrası cehennemdeki korkunç akıbet gündeme getirilmektedir.

105. âyetten itibaren, nankörlerin mahşerdeki sorgulanmaları, onların dile getireceği çeşitli pişmanlıklar, kendilerine verilecek sert karşılıklar, dünya hayatlarında müminlere karşı takındıkları alacılıklarının kendilerine hatırlatılması, dünyada kalış sürelerinin sorulması üzerine “bir gün veya yarım gün” kaldıklarını söylemeleri beyan edilmektedir.

115. âyetten itibaren ise, insanların dünyada boşuna yaratılmadığı beyanı, Yüce Allah’ın mutlak hükümran oluşu, şirk içerikli kabullerin mahşerde perişan akıbetleri, kafirlerin kurtuluşa eremeyecekleri, nihayet mağfiret ve rahmet duası dile getirilmektedir.

Yüce Allah surenin 105-118. ayetlerinde mahşerdeki sorgulamada yaşanacak konuşmaları, inkârcıların itiraflarını, onlara verilecek susturucu hitapları, dünyadaki alaycılıklarını, dünya hayatının çok kısa olduğu itiraflarını, ahiretin çok uzun bir süreç oluşunu ve Yüce Allah’ın mutlak manada hükümranlığını dile getirmektedir.

ıı. (114. Ayet): Dünyada Çok Az Kalışları

قَالَ اِنْ لَبِثْتُمْ اِلَّا قَل۪يلًا لَوْ اَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ “(Allah) şöyle diyecektir: “Sadece az bir süre kaldınız; keşke (bunu) bilmiş olsaydınız!”

Ayetteki قَالَ [kâle] fiili “dedi ki, diyecek ki”; اِنْ لَبِثْتُمْ [in lebistüm] ifadesi “siz kalmadınız”; اِلَّا قَل۪يلًا [illâ kalîlen ] istisnası “az bir zamandan başka, çok az yaşamıştınız, kalmıştınız”; لَوْ اَنَّكُمْ [lev enneküm] ifadesi “keşke muhakkak ki siz”; كُنْتُمْ [küntüm ] fiili “(şöyle) olsaydınız”; تَعْلَمُونَ [ta‘lemûne] fiili ise “bilmektesiniz, bilseydiniz, biliyor olsaydınız” demektir.

Burada inkârcıların mahşerde kalış süreleri hakkında Yüce Allah’ın beyanı gündeme getirilmektedir.

Yüce Allah, cehennem azabındaki inkârcıların dünyada kalış süreleri hakkında dile getirdikleri “bir gün” veya “günün bir kısmı”, “yarım gün” ifadelerinin karşılığında, onların dünyada kalış sürelerinin son derece az bir zaman olduğunu, bunun böyle bir gerçeklik içerdiğini bilmelerinin beklendiğini beyan etmektedir. Bu konuda Rûm 30:56’da verilen şu bilgiler de önemlidir: “Kendilerine ilim ve iman verilenler şöyle derler: Andolsun ki siz, Allah’ın yazısında (hükmedildiği gibi) yeniden dirilme gününe kadar kaldınız.”

Demek ki insanlar dünyada Yüce Allah’ın yasasında belirlediği kadar kalmışlardır; ancak bu süre ne kadar, kaç yıl olursa olsun, mahşer hayatına göre kısa ve az olduğu için, Yüce Allah yorumunu yapmakta olduğumuz ayette bu süreyi “az” diye nitelendirmektedir. Nitekim لَوْ اَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ “Keşke bilmiş olsaydınız” ifadesi “dünya hayatının mahşere göre çok kısa olduğunu, buna karşılık ahiret hayatının ise ebedilik arz edeceğini keşke bilselerdi” manasına gelmektedir.

Dipnotlar