Enbiyâ Suresi

Mekke’de risâletin 11-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 112 âyetten oluşan, adını içerdiği konular nedeniyle “peygamberler” anlamındaki الْاَنْبِيَآء el-enbiyâ’ kelimesinden alan Enbiyâ’ sûresi, inişe göre 79, resmî sıralamada ise 21. sûredir.

Enbiyâ’ sûresi, resmi sıralama bakımından öncesinde yer alan Tâhâ sûresiyle yakın konu irtibatına sahiptir. Buna göre her iki sûre de “Yüce Allah’ın eşsiz ve erişilmez bilgisi” (Tâhâ 7, 110; Enbiyâ’ 28); “Son Saat’in gerçekiliği” (Tâhâ 15; Enbiyâ’ 40); “Hz. Mûsâ’nın kıssasına yer verilmesi” (Tâhâ 9-99; Enbiyâ’ 48-50); “önceki nesillerin helak edilmeleri” (Tâhâ 128; Enbiyâ’ 70, 77) gibi konular ortak mesajlar içermektedir.

Enbiyâ’ sûresi, mahşerdeki yargılamanın yaklaştığı, ancak insanların gaflet içinde bu gerçekten yüz çevirdikleri mesajıyla başlamakta, inkarcıların vahiy ve Hz. Peygamberle alay edişleriyle devam etmekte, vahyin indiriliş gayesi, inkarcıların durumu, tevhid vurgusu, peygamberlerin gönderiliş amacı, meleklerin durumu gibi konular ele alınmaktadır.

30. âyetten itibaren, kâinat kitabından çeşitli konu başlıklarına yer verilmekte, her canın ölümü tadıcı olduğu hatırlatılmakta, insanoğlunun aceleciliği, Son Saat’in aniden geleceği, alay edenlerin feci akıbeti, mahşerdeki yargılamada herkes için terazi kurulacağı konuları üzerinde durulmaktadır.

48. âyetten itibaren, Hz. Mûsâ ve Hz. Hârûn’un kıssası ile oldukça geniş bir şekilde Hz. İbrâhim’in kıssasına, ayrıca Hz. Lût, Hz. İshak, Hz. Ya‘kûb, Hz. Dâvûd, Hz. Süleyman, Hz. Eyyûb, Hz. Yûnus, Hz. Zekeriyya, Hz. Yahyâ peygamberlere ve ayrıca Hz. Meryem’e dair kısa da olsa bilgiler verilmektedir.

92. âyetten itibaren, insanların ihtilafları, kıyametin yaklaşması, putperestlerin ve putlarının cehenneme atılacakları, iyi insanların korku ve dehşetlerden korunacağı, verilen bu bilgilerin evrensel olarak diğer vahiylerde de bulunduğu beyan edilmekte, Yüce Allah’ın rahmet ve merhametinin görüntüsü olarak Hz. Peygamber’in bütün alemlere gönderildiği ve Yüce Allah’ın tek ilah olduğu bilgisine yer verilmektedir.

109. âyetten itibaren, Hz. Peygamber dahil hiç kimsenin Son Saat’in zamanını bilemeyeceği, bütün gizli ve aşikar bilgilerin Yüce Allah’ta olduğu beyan edilerek, O’nun inkarcıların ve müşriklerin bütün nitelendirmelerinden uzak olduğu ifade edilmektedir.

2. (80. Ayet:) وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِنْ بَاْسِكُمْ فَهَلْ اَنْتُمْ شَاكِرُونَ “Ona, savaştan (düşmandan) sizi korusun diye sizin için zırh yapmayı öğretmiştik. (Artık) şükredecek misiniz?” Yüce Allah Hz. Davud’a yönelik diğer bir nimetini ise insanları savaş ortamlarındaki sıkıntılardan korumak için ona zırh yapımını öğretmesi şeklinde hatırlatmaktadır.

a) وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِنْ بَاْسِكُمْ “Ona, savaştan (düşmandan) sizi korusun diye sizin için zırh yapmayı öğretmiştik.” Yüce Allah Hz. Davud’a dilediğinden, istediği kadar bilgi öğrettiğini Bakara 2:251’de beyan etmektedir. Bu çerçevede ayette geçen صَنْعَةَ لَبُوسٍ san‘ate lebûsin tamlaması “zırh yapma sanatı” manasına gelmektedir. Zira لَبُوس lebûs kelimesi bütün savaş araçları için kullanıldığı²⁸⁷ için, zaten zırh biçiminde de olsa “elbise” manasını da içermektedir.

Sonrasındaki لِتُحْصِنَكُمْ lituhsıneküm ifadesi ise zırh yapımının gerekçesini “insanların kendilerini koruması” şeklinde belirlemektedir. Bu korumanın en çok hissedildiği zaman veya olay ise ayette بَاْس be’s kelimesiyle ifade edilmektedir ki bu da “savaş” manasına gelmektedir.

Konuyla ilgili olarak Sebe’ 34:11’de şöyle buyurulmaktadır: “Geniş zırhlar yap; dokumasında ölçülü davran! ‘İyi işler yapın! Kuşkusuz ben, yaptıklarınızı görmekteyim’ diye (vahyetmiştik).” Yüce Allah Hz. Davud’a demiri yumuşattığını yani onu kullanma imkânını verdiğini beyan ettikten sonra, bir anlamda buradaki maksadını ortaya koymakta ve demirin geniş zırhlar imal edilmesinde kullanılmasını kendisine emretttiğini bildirmektedir. Hz. Davud’un güçlü bir komutan oluşu dikkate alındığında ona yönelik bu emirde maksadın demirden yapılmış güçlü zırhlar olarak düşünülmüş olması muhtemeldir.

b) فَهَلْ اَنْتُمْ شَاكِرُونَ “(Artık) şükredecek misiniz?” Yüce Allah Hz. Davud’a öğrettiği bu çok önemli sanatın karşılığında bunu kullanan bütün muhataplarından şükretmelerini istemektedir. “Artık şükredecek misiniz?” demek, “artık şükredin” manasına gelmektedir.²⁸⁸ Tarihsel bir kıssanın anlatılma gerekçesi olarak bakıldığında, oradaki asıl muhataplar başta olmak üzere, bu evrensel imkânı kullanan herkesin Yüce Allah’a şükretmeleri gerektiği bu şekilde ortaya konulmuş olmaktadır.

Dipnotlar

• 287-) Taberi, age., XVII, 54.
  288-) Semerkandi, age., II, 454.