İsrâ Suresi

Mekke’de risâletin 11-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 111 âyetten oluşan, adını birinci âyette geçen “gece yürütmek” anlamındaki اَسْرٰى esrâ/isrâ’ kelimesinden alan İsrâ’ sûresi, inişe göre 68, resmî sıralamada ise 17. sûredir. 2-8 ve 101-104. âyetlerinde ele alınan konu gereği bu sûreye Benî İsrâil sûresi de denmektedir.

İsrâ’ sûresi, resmî sıralamada öncesindeki Nahl sûresiyle yakın konu birlikteliğine sahiptir. Bu bağlamda her iki sûrede de kâinat kitabının âyetlerinden söz edilmekte (İsrâ’ 13; Nahl 10-16), öldükten sonra diriltilmeyi inkâr edenler kınanmakta (İsrâ’ 49-51; Nahl 38), şeytanın insanları etkilemeye çalışacağı (İsrâ’ 62-65; Nahl 98-100), Yüce Allah’a çocuk isnadının korkunç bir hata oluşu (İsrâ’ 40; Nahl 56-60), Allah’a ortak koşan müşriklerin şirkinden O’nun yüce ve münezzeh olduğu (İsrâ’ 43; Nahl 1) gibi konular iki sûrenin ortak içerikleri arasında yer almaktadır. İsrâ’ sûresi, isrâ’ denen olayı ifadeyle başlamakta, İsrailoğullarının nankörlüğüne dikkat çekilmekte, Kur’ân’ın tek gerçek yola ileticiliğine, mahşerde yaşanacak hakikatlere gönderme yapılmaktadır.

22. âyetten itibaren, tevhid vurgusu başta olmak üzere, ana-babaya iyilikten Yüce Allah’a çocuk isnadının korkunç bir hata oluşuna varıncaya kadar pek çok prensip gündeme getirilmektedir. Daha sonra kâinattaki bütün mahlûkatın Yüce Allah’ı tesbih ettiği, öldükten sonra diriltilmeyi inkâr edenlerin hatalı inanışları, mucize beklentilerinin reddediliş gerekçeleri ele alınmaktadır.

61. âyetten itibaren, Hz. Âdem için İblis’in secdeden kaçınması, sonrasında insanları saptırmaya çalışacağını söylemesi, Yüce Allah’ın insanlara pek çok ihsanı ve ikramı dile getirildikten sonra, müşriklerin Hz. Peygamber’i rahatsız etmeye çalışmaları ve sonrasında onlara verilen cevaplar ele alınmaktadır.

78. âyetten itibaren, namaz ibadeti, gece Kur’ân okuyuşları, vahyin inançsızlıklara karşı şifa oluşu, ruhun insan idrakini aşan yönü ile insanların ve cinlerin Kur’ân’ın bir benzerini getiremeyecekleri bilgisi ifade edilmektedir.

90. âyetten itibaren, muhatapların Hz. Peygamber’den sıra dışı beklentileri ve bunlara verilen cevaplar, mahşeri inkâr edenlerin oradaki diriltiliş biçimi ile Yüce Allah’ın kudretine dair bilgilendirmeler gündeme getirilmektedir.

100. âyetten itibaren, İsrailoğullarına verilen dokuz delil ile Firavun’un Hz. Mûsâ’yı suçladığı cümlelere yer verilmekte, vahyin peyderpey okunması gerekliliği ile ona gönül verenlerin ayırt edici hassasiyetleri beyan edilmektedir.

Sûrenin sonunda ise Yüce Allah’ın hamde layık yegâne kudret oluşu, çocuk edinmediği, yaratmada ortağının bulunmadığı, acizliğe düşmediği, bu yüzden de yardımcıya ihtiyaç hissetmediği dile getirilmektedir.

ıv. (21. Ayet:) Ahiret Ödüllerinin Üstünlüğü

اُنْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلٰى بَعْضٍ وَلَلْاٰخِرَةُ اَكْبَرُ دَرَجَاتٍ وَاَكْبَرُ تَفْض۪يلًا “Bak ki biz insanların kimini kiminden nasıl farklı yaratmışız! Elbette ahiret derece ve üstünlük farkları bakımından çok daha büyüktür.”

Ayetteki اُنْظُرْ unzur emri “bak, gör”; كَيْفَ keyfe edatı “nasıl”; فَضَّلْنَا feddalnâ fiili “üstün kıldık, farklı kıldık”; بَعْضَهُمْ ba‘dahum tamlaması “onların bir kısmını”; عَلٰى بَعْضٍ ‘alâ ba‘dın ifadesi “bir kısmına”;وَلَلْاٰخِرَةُ vele’l-âhiratü kelimesi “ve elbette ahiret”; اَكْبَرُ ekberu kelimesi “daha büyük(tür)”; دَرَجَاتٍ derecâtin sözcüğü “dereceler bakımından”; وَاَكْبَرُ ve ekberu kelimesi “ve yine daha büyük(tür)”; تَفْض۪يلًا tafdîlan kelimesi ise “üstünlük, farklılık bakımından” demektir.

Burada ahiret ve dünya nimetlerinin mukayesesi gündeme getirilmektedir.

1. اُنْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلٰى بَعْضٍ “Bak ki biz insanların kimini kiminden nasıl farklı yaratmışız!” Yüce Allah, bu cümlede dünya hayatında insanların bir kısmını diğerlerine göre farklı kıldığını beyan etmekte, elbette farklı olunan noktada üstünlüklerin söz konusu edildiğini ortaya koymaktadır. Her kâfire aynı nimet verilmediği gibi her mümine de aynı oranda nimet verilmemiş olabilir. Aralarında farklılıklar bulunması normaldir ve sadece Yüce Allah’ın bileceği bir hikmete dayalıdır. Nitekim Ra‘d 13:4’te belirtildiği üzere, aynı su ve aynı toprakla beslenmesine rağmen meyvelerin farklılıkları, tat ve besin değerlerinin farklı oluşu ilahi bir ihsan gereğidir.¹⁴³

Konuyla ilgili olarak Zuhruf 43:32’de şöyle buyurulmaktadır: “Rabbinin rahmetini onlar mı paylaştırıyorlar? Dünya hayatında onların geçimliklerini aralarında biz paylaştırdık. Birbirlerine iş gördürmeleri için kimini ötekine derecelerle üstün kıldık. Rabbinin rahmeti onların biriktirdikleri şeylerden daha hayırlıdır.”

Ayrıca rızık verilmesinde kimine az kimine fazla verilmesinde asıl önemli olan noktanın kavranabilmesi bağlamında En‘âm 6:165’te de şu bilgiler yer almaktadır: “Sizi yeryüzünün halifeleri kılan, size verdiği (nimetler) hususunda sizi denemek için kiminizi kiminizden derecelerle üstün kılan O’dur. Şüphesiz Rabbin, cezası çabuk olandır ve gerçekten O, bağışlayan merhamet edendir.” Esasında Yüce Allah Mâide 5:48’de de insanlara dünyada ne kadar imkân verdiyse kendilerini o nimetler bağlamında imtihan edeceğini beyan etmektedir. Talâk 65:7’de ve benzer çeşitli ayetlerde insanların kaldıramayacağı şeylerle yükümlü tutulmayacağı hükme bağlanmaktadır.

Peygamberlerin tafdîli nasıl ki farklı oldukları hususta birbirlerine üstün olmaları manasındaysa,¹⁴⁴ diğer insanların nimetlendirilmedeki farklılıkları da üstünlük şeklinde yorumlanabilir. Özellikle peygamberler arasında ayırım yapılmaması gerektiğiyle ilgili uyarının da bu bağlamda hatırlanması büyük önem arz etmektedir.¹⁴⁵ Ancak bir insan kendisinin tercih edemediği ve iradesinin söz konusu olmadığı hususlarda başkalarına üstünlük taslamamalı, diğerlerine karşı bir kibir içerisine girip istikbar duygusuna kapılmamalıdır. Nitekim asıl önemlisinin, yani Yüce Allah katında en değerli olanların Allah’a karşı en çok muttakî olanlardan oluşacağı Hucurât 49:13’te ifade edilmektedir.

2. وَلَلْاٰخِرَةُ اَكْبَرُ دَرَجَاتٍ وَاَكْبَرُ تَفْض۪يلًا “Elbette ahiret derece ve üstünlük farkları bakımından çok daha büyüktür.” Bu cümle ahiretteki derecelerin ve hak edenlerine verilecek ödüllerin bu hayatta verilen dünyalıklardan çok daha fazla olacağını göstermektedir. İşte Hucurât 49:13 gibi ayetlerde vurgulanan husus da budur. Burada özetle verilmek istenen mesaj muhtemelen şudur: “Dünyaya göre ahiret ne kadar üstünse dünyada verilenlere göre ahirette verilecek olanlar da o kadar üstündür. Mümin kâfirden ne kadar üstünse ona verilecek ödül de o kadar üstündür.”

Duhâ 93:4’te muhtemel manalardan biri de bunu içermektedir. Konu ödül hususunda böyle olduğu gibi azap ve cezada da aynıdır. Dünya azabı ahirete göre son derece azdır ve küçüktür. Kişiler bu mukayeseyi iyi bilmeli ve bu hayatta adımlarını ona göre atmalıdırlar. Aksi takdirde aldanma ve mahcubiyet kaçınılmaz olacaktır.

Bu arada Hz. Peygamber’den nakledilen bir rivayete göre cennetteki nimetler ve cennetlikler de birbirilerine göre büyük derece farklarına sahip olacaklardır. Buna göre “cennetliklerin en üstte olanların derecesi en altta olanlara göre, yeryüzünün doğularında ve batılarında görülen yıldız gibidir.”¹⁴⁶

Rabbimizden niyazımız, bizi de dünyayı tercih edip dünya ile aldananlardan değil, ahireti tercih edenlerden kılması ve cennetlikler arasına ilhak etmesidir.

Dipnotlar

• 143-) Ra‘d 13:4.
  • Ra‘d 13/4
• 144-) Bakara 2:253; İsrâ 17:55.
  145-) Bakara 2:136, 285; Âl-i İmrân 3:84; Nisâ 4:153.
  • Bakara 2/253 İsrâ 17/55 Bakara 2/136 Bakara 2/285 Âl-i İmrân 3/84 Nisâ 4/153
• 146-) Hadis için bk. Taberi, age., XV, 61.