Hicr Suresi

Mekke’de risâletin 11-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 99 âyetten oluşan, adını 80. âyette geçen ve Hz. Sâlih’ın kavminin adı olan الْحِجْر el-hıcr kelimesinden alan Hıcr sûresi, inişe göre 72, resmî sıralamada ise 15. sûredir.

Hıcr sûresi, resmî sıralamada öncesindeki İbrâhim sûresiyle yakın konu birlikteliğine sahiptir. Her iki sûrenin de aynı mukatta‘a harfleriyle başlayıp ilahi mesaja dikkat çekilmesi (İbrâhim 1; Hıcr 1) ortak yanlardandır. Ayrıca her iki sûrede de peygamber kıssalarına (İbrâhim 5-17, 35-41; Hıcr 26-84), özellikle Hz. İbrâhim kıssasıyla ilgili bilgilere yer verilmesi (İbrâhim 35-41; Hıcr 51-60), kâinat kitabına yönelik ifadeler (İbrâhim 32-33; Hıcr 16-22), şeytanın insanoğlunu saptırmaya çalışmasıyla ilgili beyanları (İbrâhim 22; Hıcr 39-40) iki sûrenin ortak konuları arasında sayılabilir.

Hıcr sûresi, mukatta‘a harferiyle başlamakta, kâfirlerin pişmanlıklarına yer verilmekte, kâfirlerin bu hayatı anlamsız bir şekilde yaşamakta oldukları, her kavmin belli bir süresinin bulunduğuna dikkat çekilmektedir. Altıncı âyette müşriklerin Hz. Peygamber’e mecnun demeleri sonrasında melek beklentilerine cevap verilmekte, vahyi indiren kudretin onu korumaya da gücünün yeteceği bildirilmektedir.

10. âyetten itibaren, önceki milletlere de peygamberler gönderildiği, kendileriyle alay edildiği, ilâhî sünnetin onlara da uygulandığı, olağanüstülükler görseler de bunun büyü olduğunu söylemiş olacakları bildirilmektedir.

16. âyetten itibaren, göğün süslü yapısı, şeytanların bilgi çalma girişimlerine karşı korunaklılığı, yeryüzünün çeşitli özelliklerle şekillendirilmiş olması, orada insanoğlunun yaşaması için bütün düzenlemelerin yapılması, yağmurun, hazinelerin ve rüzgârların durumu vs. konularda bilgiler verilmekte, diriltenin de öldürenin de nihayet her şeyin sonuna vâris olacak kudretin de Yüce Allah olduğu beyan edilmektedir.

24. âyetten itibaren, insanoğlunun yaratılış süreciyle ilgili bilgiler verildikten sonra, meleklerin durumu ile İblis’in karşı çıkışı ele alınmakta, bu özellikte devam edenler için cehennemin ceza durağı olacağı haber verilmekte, 45. âyetten itibaren bu defa muttakilerin ödüllerine ve Yüce Allah’ın bağışlayıcılığına dair müjdeler verilmektedir.

51. âyetten itibaren, sırasıyla Hz. İbrâhim, Hz. Lût, Eykeliler ve nihayet sûreye adını veren Hıcr ashabıyla ilgili kıssalara çeşitli boyutlarda yer verilmektedir. 85. âyetten itibaren de göklerin, yeryüzünün ve ikisi arasındakilerin bir anlam ve amaç için yaratıldığı, Hz. Peygamber’e “tekrarlanan yedili” yani bütün Kur’ân’ın vahyedildiği bildirilmektedir.

88. âyetten itibaren, Hz. Peygamber’in dünyalıklara özenmemesi, müminlere merhamet kanatlarını germesi gerektiği, onun apaçık bir uyarıcı olduğu, dinde ayrılıklar peşinde koşanların bunun hesabını verecekleri, müşriklerden yüz çevirmek gerektiği, alay edenlerin hesabını Yüce Allah’ın göreceği, Hz. Peygamber’in muhatapları nedeniyle yüreğinin daraldığı, tesbih ve secde emrinin devam ettiği ve ölüm gelinceye kadar ibadete devamın zorunlu olduğu beyan edilmektedir.

ııı. (75-77. Ayetler:) Kıssada Nice İbretler Bulunuşu

اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْمُتَوَسِّم۪ينَ وَاِنَّهَا لَبِسَب۪يلٍ مُق۪يمٍ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِلْمُؤْمِن۪ينَ “Şüphesiz ki bunda anlayış sahipleri için dersler vardır. Onlar gözler önünde duran bir yol üzerindedir. Doğrusu bunda iman edenler için bir ders vardır.”

Buradaki اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ inne fî zâlike ifadesi “muhakkak ki bunda vardır”; لَاٰيَاتٍ leâyâtin kelimesi “elbette nice deliller, dersler”; لِلْمُتَوَسِّم۪ينَ li’l-mütevessimîne kelimesi “keskin anlayışı olanlar için”;وَاِنَّهَا ve innehâ ifadesi “muhakkak ki onlar”;لَبِسَب۪يلٍ lebisebîlin kelimesi “yolda(dır)”; مُق۪يم mukîmin sözcüğü “ayakta, mevcut”; اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ inne fî zâlike ifadesi “muhakkak ki bunda vardır”; لَاٰيَةً leâyeten kelimesi “elbette nice delil(ler)”; لِلْمُؤْمِن۪ينَ li’l-mü’minîne ifadesi ise “müminler, inanan kişiler için” demektir.

Burada Hz. Lut’un helak edilen kavminin kıssasında ibretler bulunduğuyla ilgili bilgiler gündeme getirilmektedir.

1. (75. Ayet:) اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْمُتَوَسِّم۪ينَ “Şüphesiz ki bunda anlayış sahipleri için dersler vardır.” Yüce Allah oldukça detaylı denebilecek şekilde ele alıp aktardığı Hz. Lut’un ve kavminin kıssasında bakıp ibret alabilenler, hakikati araştırıp öğrenmek isteyenler için nice dersler ve ibretler olduğunu haber vermektedir. Ayette geçen الْمُتَوَسِّم۪ين el-mütevessimîne kelimesi “keskin anlayışı olanlar”, “fikri ve feraseti olanlar”, “inceden inceye düşünenler”, “tefekkür sahibi olanlar”, “sebatkâr bir şekilde inceleyenler”²¹⁹ gibi anlamlar içermektedir.

Bu ifadenin Yûsuf 12:111 ve Sâd 38:29’da da geçtiği üzere ülü’l-elbâbve meselenin özüne, köküne inebilen kişiler olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü kıssalardaki ibretleri anlayabilenler sadece bunlardır. Bu nedenle, Hz. Lut’un kıssası da bu bağlamda değerlendirilmesi gerektiği için, meselenin kabuğunda kalmayıp çekirdeğe, yani öze inenlerin bundaki ayetleri, delil ve ibretleri anlayacağı söylenmektedir. Demek ki kıssayı her okuyanın anladığı şeylerden değil de inceden inceye düşünüp tefekkür ve tedebbür eden ülü’l-elbâbkişiler bu noktada ele alınmakta ve onların hassasiyetine dikkat çekilmektedir.

Hz. Peygamber’in “Müminin ferasetine karşı duyarlı olun; çünkü o, Allah’ın nuruyla bakar”²²⁰ hadisini beyan ettikten sonra bu ayeti okuduğu rivayet edilmektedir.²²¹ Demek ki mütevessimînkişiler, Yüce Allah’ın nuruyla yani nur olan vahiy ile bakabilen öngörülü, ferasetli ve basiretli kişilerdir.

Dipnotlar

• 219-) Semerkandi, age., II, 272; Taberi, age., XIV, 45-46; Zemahşeri, age., II, 563.
• 220-) Tirmizi, Tefsîru’l-Kur’ân, 15; Suyûtî, el-Câmi‘u’s-Sağîr, I, 24.
  221-) Semerkandi, age., II, 272; Taberi, age., XIV, 45-46.