Hicr Suresi

Mekke’de risâletin 11-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 99 âyetten oluşan, adını 80. âyette geçen ve Hz. Sâlih’ın kavminin adı olan الْحِجْر el-hıcr kelimesinden alan Hıcr sûresi, inişe göre 72, resmî sıralamada ise 15. sûredir.

Hıcr sûresi, resmî sıralamada öncesindeki İbrâhim sûresiyle yakın konu birlikteliğine sahiptir. Her iki sûrenin de aynı mukatta‘a harfleriyle başlayıp ilahi mesaja dikkat çekilmesi (İbrâhim 1; Hıcr 1) ortak yanlardandır. Ayrıca her iki sûrede de peygamber kıssalarına (İbrâhim 5-17, 35-41; Hıcr 26-84), özellikle Hz. İbrâhim kıssasıyla ilgili bilgilere yer verilmesi (İbrâhim 35-41; Hıcr 51-60), kâinat kitabına yönelik ifadeler (İbrâhim 32-33; Hıcr 16-22), şeytanın insanoğlunu saptırmaya çalışmasıyla ilgili beyanları (İbrâhim 22; Hıcr 39-40) iki sûrenin ortak konuları arasında sayılabilir.

Hıcr sûresi, mukatta‘a harferiyle başlamakta, kâfirlerin pişmanlıklarına yer verilmekte, kâfirlerin bu hayatı anlamsız bir şekilde yaşamakta oldukları, her kavmin belli bir süresinin bulunduğuna dikkat çekilmektedir. Altıncı âyette müşriklerin Hz. Peygamber’e mecnun demeleri sonrasında melek beklentilerine cevap verilmekte, vahyi indiren kudretin onu korumaya da gücünün yeteceği bildirilmektedir.

10. âyetten itibaren, önceki milletlere de peygamberler gönderildiği, kendileriyle alay edildiği, ilâhî sünnetin onlara da uygulandığı, olağanüstülükler görseler de bunun büyü olduğunu söylemiş olacakları bildirilmektedir.

16. âyetten itibaren, göğün süslü yapısı, şeytanların bilgi çalma girişimlerine karşı korunaklılığı, yeryüzünün çeşitli özelliklerle şekillendirilmiş olması, orada insanoğlunun yaşaması için bütün düzenlemelerin yapılması, yağmurun, hazinelerin ve rüzgârların durumu vs. konularda bilgiler verilmekte, diriltenin de öldürenin de nihayet her şeyin sonuna vâris olacak kudretin de Yüce Allah olduğu beyan edilmektedir.

24. âyetten itibaren, insanoğlunun yaratılış süreciyle ilgili bilgiler verildikten sonra, meleklerin durumu ile İblis’in karşı çıkışı ele alınmakta, bu özellikte devam edenler için cehennemin ceza durağı olacağı haber verilmekte, 45. âyetten itibaren bu defa muttakilerin ödüllerine ve Yüce Allah’ın bağışlayıcılığına dair müjdeler verilmektedir.

51. âyetten itibaren, sırasıyla Hz. İbrâhim, Hz. Lût, Eykeliler ve nihayet sûreye adını veren Hıcr ashabıyla ilgili kıssalara çeşitli boyutlarda yer verilmektedir. 85. âyetten itibaren de göklerin, yeryüzünün ve ikisi arasındakilerin bir anlam ve amaç için yaratıldığı, Hz. Peygamber’e “tekrarlanan yedili” yani bütün Kur’ân’ın vahyedildiği bildirilmektedir.

88. âyetten itibaren, Hz. Peygamber’in dünyalıklara özenmemesi, müminlere merhamet kanatlarını germesi gerektiği, onun apaçık bir uyarıcı olduğu, dinde ayrılıklar peşinde koşanların bunun hesabını verecekleri, müşriklerden yüz çevirmek gerektiği, alay edenlerin hesabını Yüce Allah’ın göreceği, Hz. Peygamber’in muhatapları nedeniyle yüreğinin daraldığı, tesbih ve secde emrinin devam ettiği ve ölüm gelinceye kadar ibadete devamın zorunlu olduğu beyan edilmektedir.

ııı. (14-15. Ayetler:) Mucizelere Karşı Duyarsızlıkları

وَلَوْ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَابًا مِنَ السَّمَآءِ فَظَلُّوا ف۪يهِ يَعْرُجُونَ لَقَالُوٓا اِنَّمَا سُكِّرَتْ اَبْصَارُنَا بَلْ نَحْنُ قَوْمٌ مَسْحُورُونَ “Onlara gökten bir kapı açsak ve oradan yukarı çıksalar, ‘Kesin olarak gözlerimiz bağlandı, aslında bize büyü yapılmıştır.’ derlerdi.”

Buradaki وَلَوْ فَتَحْنَا ve lev fetahnâ fiili “ve eğer açmış olsaydık”; عَلَيْهِمْ ‘aleyhim ifadesi “onlara, üzerlerinde”;بَابًا bâben kelimesi “herhangi bir kapı”; مِنَ السَّمَآءِ mine’s-semâi ifadesi “gökten”; فَظَلُّوا ف۪يهِ fe zallû fîhi ifadesi “ona doğru devam etselerdi”; يَعْرُجُونَ ya‘rucûne fiili “yukarı tırmanmış (olsalardı), tırmanmaya devam etselerdi”; لَقَالُوا lekâlû fiili “mutlak surette (şöyle) derlerdi”; سُكِّرَتْ sükkirat edilgen fiili “bağlandı, engellendi”; اَبْصَارُنَا ebsârunâ tamlaması “bizim gözlerimiz”;بَلْ bel edatı “aksine, bilakis”; نَحْنُ nahnü zamiri “biz”; قَوْمٌ kavmun kelimesi “(şöyle) bir topluluğ(uz)”; مَسْحُورُونَ meshûrûne kelimesi ise “büyülenmişler, büyülenmiş bir toplumuz” demektir.

Burada inkârcıların görebileceği her delile rağmen iman etmeyecekleri gündeme getirilmektedir.

1. (14. Ayet:) وَلَوْ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَابًا مِنَ السَّمَآءِ فَظَلُّوا ف۪يهِ يَعْرُجُونَ “Onlara gökten bir kapı açsak ve oradan yukarı çıksalar.” Yüce Allah Mekkeli müşriklerin pek çok mucize isteğine ilave olarak, üzerlerinde gökten bir kapı açsa ve onlar orada yükseliyor olsalar da sonucun değişmeyeceğini haber vermektedir.

Ayette geçen فَظَلُّوا ف۪يهِ يَعْرُجُونَ fe zallû fîhi ya‘rucûne ifadesi “orada yukarı tırmansalar”, “oraya çıksalar”, “oraya yükselseler” gibi anlamlar vermektedir. Buradaki ظَلُّوا zallû fiili “bir işi gündüzleyin yapmak” manasına geldiği için, onların gündüz gözüyle göğe doğru çıkmaları kastedilmektedir. Bazı müfessirlerimiz Hicr 15:7 ve 8. ayetlerdeki ifadeler gereği maksadın meleklerin tırmanması olduğunu belirtmişlerdir.⁵⁸

En‘âm 6:7-8 ve Ra‘d 13:7 gibi çeşitli ayetlerde müşriklerin mucize istekleri konusunu geniş bir şekilde ele aldığımız için burada detaya girmeyeceğiz. Önemine binaen şu kadarını söylemekle yetinelim: Kâfirler Hz. Peygamber’e hitap ederek ona sıradışı bir delil indirilmesi gerektiğini söyleyip duruyorlardı. Bu noktada Kur’an’da ayetler vardır.⁵⁹ Onların amacı Hz. Peygamber’i kendilerince zor duruma düşürmekti. Bu bağlamda istekleri arasında En‘âm 6:8 ve Furkân 25:7, 21’de geçtiği gibi “melek”, Hûd 11:12’de ise bir “hazine” indirilmesi yer almaktaydı. İsrâ 17:90-93’te de onların çok daha farklı ve imkânsız istekleri dile getirilmektedir.

A‘râf 7:203’te de açıkladığımız gibi, bu isteğin cevabını bizzat Yüce Allah vermekte veya verdirmektedir. Ayet şöyledir: “Onlara (istedikleri) bir delil (mucize) getirmediğin zaman ‘(Ötekiler gibi) onu da derleyip getirseydin ya/onu da getirseydin ya!’ derler. De ki: Ben, sadece Rabbimden bana vahyedilene uyuyorum. Bu (Kur’an da), Rabbinizden gelen (ve kendileriyle gerçekler görünen) basiretlerdir (gözlerdir); ayrıca inanan bir toplum için yol gösterme ve merhamet tecellisidir (istediğiniz mucizeleri getirmek bir tarafa bu yapıda olan Kur’an’ı da ben kendiliğimden uydurmadım).”

Hz. Peygamber vahyi kendiliğinden üretmiyordu ki bu isteği de o yerine getirsin. İşte yorumunu yapmakta olduğumuz ayette de bu mucize istekleri cevaplanmakta ve “gökten bir kapı açılsa ve oraya yükselseler” de şeklinde bir beyan yer almaktadır. Bu ihtimalin gerçekleşmesi durumunda sonucun değişmeyeceği ise bir sonraki ayette şu şekilde dile getirilmektedir:

Dipnotlar

• 58-) Semerkandi, age., II, 263; Taberi, age., XIV, 10; Zemahşeri, age., II, 551.
• 59-) Yûnus 10:20; Ra‘d 13:27; ‘Ankebût 29:50.
  • Yûnus 10/20 Ra‘d 13/27 ‘Ankebût 29/50