Felak Suresi

Mekke’de risaletin ilk dönemlerinde, 2 veya 3. yıllarında indirilmiş olması muhtemel olan, 5 âyetten oluşan, adını ilk âyetinde geçen “sabah aydınlığı” anlamındaki الْفَلَق el-felak kelimesinden alan Felak sûresi, inişe göre 23, resmî sıralamada ise 113. sûredir.

Felak sûresi resmi sıralamada öncesinde bulunan İhlâs sûresiyle de yakın anlam ilişkisine sahiptir. Buna göre Râzî’nin de vurguladığı üzere, Yüce Allah kendisini zatında ve sıfatlarında uygun olmayan şeylerden münezzeh kılmak üzere İhlâs sûresini anlamayı ve okumayı emredince sanki kul şöyle demiş gibidir: “Ya Rabb, bu itaat gerçekten çok büyük ve onu hakkıyla yapma konusunda kendime güvenemiyorum.” Bunun üzerine, sığınmanın nasıl olacağı öğretilmek üzere bu iki sûre indirilmiş gibi görülebilir. Böyle olunca Felak ve Nâs sûrelerinin İhlâs’tan sonra sıralanışı ikna edici bir anlam kazanmış olur.

Bu sûrede insanları rahatsız eden asılsız bazı korkulardan sığınmanın adresi öğretilmekte, insanların nelerden kime sığınacağı bütün muhataplara bildirilmektedir.

ı. (2. Ayet):Yaratıklar

مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ “Yarattığı şeylerin şerrinden.”

Ayetteki مِنْ شَرِّ [min şerri] kelimesi “(şunların) şerrinden, kötülüğünden”; مَا خَلَقَ [mâ haleka] ifadesi ise “yarattığı şeyin” demektir.

Burada kendisinden sığınılması istenen “ilk” unsur “yaratılanların şerri” olarak belirlenmektedir.

Surenin ilk ayetinden sonraki dört ayette hangi varlıklardan dolayı Yüce Allah’a sığınılması gerektiği ele alınmakta, müminler bu hususta bilinçlendirilmek istenmektedir.

1. Şerrin kaynağı Yüce Allah değildir, yaratılanlardır. [Âmentü]’de sözü edilen “hayır ve şerrin Allah’tan olması”, şerrin kaynağında Yüce Allah’ın olduğu manasına alınırsa bu korkunç bir hata olur. Yüce Allah şerrin kaynağı olamaz; şerler asla O’na nispet edilemez; sadece yaratıkların şerri istemesi durumunda imtihan gereği Yüce Allah şerri yaratır, hepsi bu kadar. Enbiyâ 21:34’te de buna değinilmektedir. Bu konuda Hz. Peygamber’in şöyle dediği rivayet edilmektedir: “Allahım! Hayrın tamamı senin elindedir, şer ise sana izâfe edilemez.”(3)

Burada gözden kaçırılmaması gereken en önemli hususlardan biri, yaratıklardan değil, onların şerrinden sığınmak gereğidir. Şer ortadan kaldırılınca veya giderilince geriye cevher kalmaktadır.

Şer cüruftur, yaratık ise cevher. Cürufu cevherinden ayırınca sorun bitmektedir. Tıpkı kâfirde sevmememiz gereken şey onun küfrü olduğu gibi. Kişi küfründen ayrılınca, yani tevbe edip fıtratına dönünce onun sevilmesi iman gereğidir.

2. Ayette sözü edilen yaratıklardan maksadın neler veya kimler olabileceği de önemlidir. Bu hususta bazı ihtimalleri hatırlatmak gerekir:

a) Burada sözü edilen yaratık, öncelikle “İblis”tir. Çünkü en çok şer isteyen ve aşılayan varlık odur. Bu nedenle onun yaptığı ve aşıladığı şerden ve kötülüklerden Yüce Allah’a sığınılması emredilmektedir. A‘râf 7:200, Nahl 16:98 ve Mü’minûn 23:97’de gibi ayetlerde bu hususa işaret edilmektedir.

b) Ayette kastedilmesi muhtemel yaratıklardan bir diğeri “cehennem” olabilir. Bu durumda, cehennemin şerrinden veya felaketinden yine Yüce Allah’a sığınılması isteniyor demektir. Bu anlam, ilk ayetteki [felak] kelimesinin “cehennem” anlamıyla da örtüşmektedir.

c) Ayette sığınılması istenen yaratıkların şerri kavramını sadece “İblis” ve “cehennem”le sınırlı tutmak elbette ayetin anlamını daraltmak olacaktır. Bu itibarla, insana zararı dokunan, görünen-görünmeyen, hissedilen-hissedilmeyen, madd i-manev i ne kadar zararlı varlık ve zarar türü varsa, hepsinden uzak durmaya, onlardan etkilenmemeye ve korunmaya çalışmak insanın doğal olarak yapısında vardır. Burada hatırlatılan husus, sığınılacak yerin Yüce Allah olduğu gerçeğidir.

Bakara 2:102’de de belirtildiği üzere, Yüce Allah izin vermedikçe hiç kimse hiç kimseye zarar veremez. Dolayısıyla, alınması gereken ve fıtrat olarak öğretilen önlemler alındıktan sonra, her türlü zararlının zarar girişiminden Yüce Allah’a sığınmak en doğru işlemdir.

Doğru yere sığınanlar, Cinn suresinde belirtildiği üzere, cinlere sığınan ve onların gereksiz yere şımarmalarına neden olanlar gibi davranmazlar. Varlıklar ne için yaratıldıysa o uğurda çalışmalı, görevlerini ve hadlerini bilmelidirler.

Dipnotlar

• 3-) Müslim, Salâtü’l-Müsâfirîn, 201; Nesâî, İftitâh, 17.