Hûd Suresi

Mekke’de risâletin 11-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 123 âyetten oluşan, adını 50. âyette geçen هُود hûd kelimesinden alan Hûd sûresi, inişe göre 69, resmî sıralamada ise 11. sûredir.

Hûd sûresi, resmî sıralamada öncesindeki Yûnus sûresiyle yakın konu birlikteliğine sahiptir. Bu bağlamda her iki sûrede de mukatta‘a harfleriyle başlayıp ilahi mesaja dikkat çekilmesi (Yûnus 1-2; Hûd 1-2), kâinat kitabına gönderme yapılması (Yûnus 3-6, ; Hûd 7), müşriklerin Hz. Peygamber’den sıra dışı istekleri ve beklentileri (Yûnus 15-16; Hûd 12), Hz. Nûh’un kıssasına dair içerikler (Yûnus 71-73; Hûd 25-49), Hz. Mûsâ’nın Firavun ve İsrailoğullarıyla ilişkileri (Yûnus 75-93; Hûd 96-99) gibi konular ele alınmaktadır. Bu arada vahyin benzerinin getirilmesi manasında meydan okuyuculuğu da her iki sûrenin ortak konuları arasındadır (Yûnus 38; Hûd 13). Hûd sûresi, mukatta‘a harferiyle başlamakta, Yüce Allah’tan başkasına kulluk edilmemesi için âyetlerin bizzat Yüce Allah tarafından açıklandığı beyan edilmekte, insanların Yüce Allah’a yönelik görevlerine dikkat çekilmektedir. Bu arada kâinat kitabından bir pasaj ile insanoğlunun çeşitli davranış özellikleri üzerinde durulmaktadır.

12. âyetten itibaren, Hz. Peygamber’in muhataplarının baskısıyla vahiyden uzak tutulma girişimlerinin sonuçsuz kaldığı, sonrasında vahyin 10 sûrelik meydan okuyuşu, dünya hayatının geçiciliği ve aldatıcılığı ile Yüce Allah’a yalan iftira edenlerin en zalimler olduğu bilgisine yer verilmekte, iman edip salih ameller işleyenlerin ise cennet ödülleriyle buluşturulacağı belirtilmektedir.

25-49. âyetlerde, Hz. Nûh’un, 50-60. âyetlerde Hz. Hûd’un, 61-68. âyetlerde Hz. Sâlih’in, 69-76. âyetlerde Hz. İbrâhim’in, 77-83. âyetlerde Hz. Lût’tan, 84-95. âyetlerde Hz. Şuayb’ın, 96-99. âyetlerde ise Hz. Mûsâ’nın kıssalarına yer verilmekte, kıssaların çok önemli ibretlik yanları dikkatlere sunulmaktadır.

100. âyetten itibaren, azgınların mahşerdeki korkunç akıbeti gündeme getirilmekte, cehennemin de cennetin de gökler ve yer devam ettiği sürece devam edeceği bildirilmekte, her ikisi için de Yüce Allah’ın dilemesi durumunda durumun değişebileceği beyan edilmektedir.

112. âyette, başta Hz. Peygamber olmak üzere her müslümanın emredildiği üzere istikamet sahibi olması emri yer almakta, 113. âyette zalimlere zerre kadar bile olsa meyledilmemesi gerektiği, aksi takdirde ateşin kaçınılmaz olacağı ve Yüce Allah’tan başka hiçbir dostun olamayacağı, söz konusu kişilere yardım edilemeyeceği ifade edilmektedir.

114. âyetten itibaren, namaz vakitlerine, helak edilen kavimlerin helak nedenlerine, insanlığın ihtilafa devam ettiklerine, kıssaların anlatılma nedenine ve inkârcılara yönelik azap tehdidine yer verilmekte, son âyette ise Yüce Allah’ın bilgisine, O’na kulluk edip güvenilmesinin zorunlu olduğuna ve kullarının yaptığından habersiz olmadığına değinilmektedir.

Yüce Allah, surenin 25-49. ayetlerinde Hz. Nuh’un ve kavminin kıssasına yer vermektedir. Hz. Nuh kıssası hakkında geniş bilgiler içermesi ve sure de adını Hz. Nuh’tan aldığı için bu kıssa hakkında detaylı bilgileri Nûh 71:1’de vereceğiz. Bu suredeki bölümü ise beş başlıkta ele alacak ve yorumlarımızı bu çerçevede yapmaya çalışacağız. Hz. Nuh’un kıssasıyla ilgili olarak ayrıca A‘râf 7:59-64, Şu‘arâ 26:106-122, Sâffât 37:75-82’de Kamer 54:9-17, Nûh 71:1-28 ve çeşitli açıklamalar yer aldığı için burada söz konusu bilgilere ayrıntılı olarak tekrar değinmeyeceğiz.

ı. (45. Ayet): Oğlunun Tufandan Neden Kurtarılmadığı

وَنَادٰى نُوحٌ رَبَّهُ فَقَالَ رَبِّ اِنَّ ابْن۪ي مِنْ اَهْل۪ي وَاِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ وَاَنْتَ اَحْكَمُ الْحَاكِم۪ينَ “Nuh, Rabbine seslenmiş ve şöyle demişti: Rabbim! Şüphesiz ki oğlum da ailemdendir. Senin vaadin elbette gerçektir. Sen hüküm verenlerin en isabetli hüküm verenisin.”

Ayetteki وَنَادٰى [ ve nâdâ] fiili “ve (şöyle) seslenmişt i”; نُوحٌ [nûhun] kelimesi “Nu h”; رَبَّهُ [rabbehû] tamlaması “onun kendi Rabbine”; فَقَالَ [fekâle] fiili “demişti ki”; رَبِّ [rabbi] hitabı “ey Rabbim”; اِنَّ ابْن۪ي [innebnî ] ifadesi “muhakkak ki benim oğlum”; مِنْ اَهْل۪ي [min ehlî] ifadesi “benim ailemden (dir)”; وَاِنَّ وَعْدَكَ [veinneva‘deke] ifadesi “ve muhakkak ki senin vaadin de”; الْحَقُّ [el-hakku] kelimesi “hak(tır), gerçek(tir)”; وَاَنْتَ [veente] zamiri “ve sen”; اَحْكَمُ الْحَاكِم۪ينَ [ahkemu’l-hâkimîne] tamlaması ise “hüküm verenlerin en iyisi(sin)” demektir.

Burada Hz. Nuh’un Yüce Allah’a yönelik bir sorusu gündeme getirilmektedir.

1. وَنَادٰى نُوحٌ رَبَّهُ “Nuh, Rabbine seslenmişti.” Ayette geçen نَادٰى [nâdâ] fiili “seslenmek” manasına gelse de bağlam gereği burada bir duanın yapıldığı anlaşılmaktadır. Buna göre maksat Hz. Nuh’un Yüce Allah’a nida ettiği yani dua ederek seslendiğidir.

2. فَقَالَ رَبِّ اِنَّ ابْن۪ي مِنْ اَهْل۪ي “Rabbim! Şüphesiz ki oğlum da ailemdendir, demişti.” Yüce Allah tufan sonrasında Hz. Nuh’un kendisine seslendiğini haber vermekte ve boğulan oğluyla ilgili olarak sorduğu bir soruyu dikkatlere sunmaktadır. Elbette [ulu’l-‘azm] peygamberlerden birisi olan Hz. Nuh her şeyden önce bir insandı, bir babaydı. Onun da yüreğini yakan şeyler meydana gelmişti ki bunlardan birisi eşinin ona hiyanetlik yapmasıydı; diğeri ise oğluna yalvarmasına rağmen onun gemiye binmeyi reddetmesi ve sonuçta kâfirlerle ve zalimlerle birlikte olup boğulanlar arasında olmasıydı.

Yüce Allah Hûd suresinin 40. ayetinde de beyan ettiği gibi, Hz. Nuh’un gemiye insanları davet ettiğinde kendisine “hakkında azap sözü gerçekleşen(ler) hariç aileni de gemiye bindir” şeklinde emretmişti. İşte burada sözü edilen [ehleke] “aileni” ifadesi kapsamında elbette oğlu da olmalıydı. Belli ki Hz. Nuh Yüce Allah’ın bu sözünü hatırlamış, ancak oğlunun onun davetini reddedişini gözardı etmişti. Ona göre “ailesi” kavramında oğlu da bulunduğu için onun boğulması sonrasında yüreği acımış ve Yüce Allah’a nida ederek “Ey Rabbim, benim oğlum benim ailemdendir” sözünü söylemişti.

3. وَاِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ “Senin vaadin elbette gerçektir.” Hûd suresinin 40. ayetinde “Aileni de gemiye bindir” şeklinde Yüce Allah’ın vaadinin içeriği kendisine bildirilmediği için, Hz. Nuh bu durumu kendince farklı yorumlamış, kapsamda oğlunun da bulunduğunu düşünmüştü.

Esasında bu ayette “aile” kavramında “suretin”, biyolojik bağın değil, “siretin”, yani yaşantı ve değerlerin asıl belirleyici olduğu gündeme getirilmiş olmaktadır. Elbette Yüce Allah’ın vaadi gerçektir; ancak Hz. Nuh o vaadin içeriğini kendince ve belki de duygusal bir şekilde doldurmuştu. Canı acıyınca gerçekleştirdiği seslenişine karşılık Yüce Allah konunun asıl boyutunu gündeme getirerek kendisini bir sonraki ayette cevaplamıştır.

Ayette yer alan bu ve sonraki cümlenin başında “Bir kez daha anladım ki”(357) şeklinde bir ifade var kabul edilerek, Hz. Nuh’un herhangi bir soru sormadığı, Yüce Allah’ın kâfir ve azgın olan insanlar eğer bir peygamberin birinci dereceden yakınları bile olsa diğer azgınlarla aynı akıbeti yaşayacaklarını fark ettiği ortaya konulmuş olur. Hz. Nuh canı acımasına rağmen Yüce Allah’a hitaben “Oğlum da boğuldu; onu neden korumadın?” anlamına gelebilecek herhangi bir beyanda bulunmamıştır.

Bakara 2:30’da yer aldığı üzere meleklerin Hz. Adem’in halife olarak görevlendirilmesi konusunda meselenin gerekçesini yani arka planını öğrenme isteklerinde olduğu gibi Hz. Nuh da aykırı bir soru sormamış, adeta bu olayın arka planını öğrenmek için sözlerine devam etmiş, devam eden ayette ise kendisine cevap verilerek merakı giderilmiştir.

4. وَاَنْتَ اَحْكَمُ الْحَاكِم۪ينَ “Sen hüküm verenlerin en isabetli hüküm verenisin.” Hz. Nuh Yüce Allah’ın verdiği hükümlerde son derece adil, adiller adili olduğunu,(358) sözünü en çok geçiren olduğunu, en hakkaniyetli hükmü O’nun verdiğini beyan ederek, oğlunun kurtarılmayıp boğulmasının arka planını öğrenmeye çalışmıştı.

Hz. Nuh’un oğlunun boğulup helak edilmesinin ardından dile getirdiği bu hususların cevabını Yüce Allah bir sonraki ayette “aile” kavramına bir açılım getirerek şu şekilde vermektedir:

Dipnotlar

• 357-) İslâmoğlu, age ., s. 388. 358-) Semerkandi , age ., II, 158.