Hûd Suresi

Mekke’de risâletin 11-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 123 âyetten oluşan, adını 50. âyette geçen هُود hûd kelimesinden alan Hûd sûresi, inişe göre 69, resmî sıralamada ise 11. sûredir.

Hûd sûresi, resmî sıralamada öncesindeki Yûnus sûresiyle yakın konu birlikteliğine sahiptir. Bu bağlamda her iki sûrede de mukatta‘a harfleriyle başlayıp ilahi mesaja dikkat çekilmesi (Yûnus 1-2; Hûd 1-2), kâinat kitabına gönderme yapılması (Yûnus 3-6, ; Hûd 7), müşriklerin Hz. Peygamber’den sıra dışı istekleri ve beklentileri (Yûnus 15-16; Hûd 12), Hz. Nûh’un kıssasına dair içerikler (Yûnus 71-73; Hûd 25-49), Hz. Mûsâ’nın Firavun ve İsrailoğullarıyla ilişkileri (Yûnus 75-93; Hûd 96-99) gibi konular ele alınmaktadır. Bu arada vahyin benzerinin getirilmesi manasında meydan okuyuculuğu da her iki sûrenin ortak konuları arasındadır (Yûnus 38; Hûd 13). Hûd sûresi, mukatta‘a harferiyle başlamakta, Yüce Allah’tan başkasına kulluk edilmemesi için âyetlerin bizzat Yüce Allah tarafından açıklandığı beyan edilmekte, insanların Yüce Allah’a yönelik görevlerine dikkat çekilmektedir. Bu arada kâinat kitabından bir pasaj ile insanoğlunun çeşitli davranış özellikleri üzerinde durulmaktadır.

12. âyetten itibaren, Hz. Peygamber’in muhataplarının baskısıyla vahiyden uzak tutulma girişimlerinin sonuçsuz kaldığı, sonrasında vahyin 10 sûrelik meydan okuyuşu, dünya hayatının geçiciliği ve aldatıcılığı ile Yüce Allah’a yalan iftira edenlerin en zalimler olduğu bilgisine yer verilmekte, iman edip salih ameller işleyenlerin ise cennet ödülleriyle buluşturulacağı belirtilmektedir.

25-49. âyetlerde, Hz. Nûh’un, 50-60. âyetlerde Hz. Hûd’un, 61-68. âyetlerde Hz. Sâlih’in, 69-76. âyetlerde Hz. İbrâhim’in, 77-83. âyetlerde Hz. Lût’tan, 84-95. âyetlerde Hz. Şuayb’ın, 96-99. âyetlerde ise Hz. Mûsâ’nın kıssalarına yer verilmekte, kıssaların çok önemli ibretlik yanları dikkatlere sunulmaktadır.

100. âyetten itibaren, azgınların mahşerdeki korkunç akıbeti gündeme getirilmekte, cehennemin de cennetin de gökler ve yer devam ettiği sürece devam edeceği bildirilmekte, her ikisi için de Yüce Allah’ın dilemesi durumunda durumun değişebileceği beyan edilmektedir.

112. âyette, başta Hz. Peygamber olmak üzere her müslümanın emredildiği üzere istikamet sahibi olması emri yer almakta, 113. âyette zalimlere zerre kadar bile olsa meyledilmemesi gerektiği, aksi takdirde ateşin kaçınılmaz olacağı ve Yüce Allah’tan başka hiçbir dostun olamayacağı, söz konusu kişilere yardım edilemeyeceği ifade edilmektedir.

114. âyetten itibaren, namaz vakitlerine, helak edilen kavimlerin helak nedenlerine, insanlığın ihtilafa devam ettiklerine, kıssaların anlatılma nedenine ve inkârcılara yönelik azap tehdidine yer verilmekte, son âyette ise Yüce Allah’ın bilgisine, O’na kulluk edip güvenilmesinin zorunlu olduğuna ve kullarının yaptığından habersiz olmadığına değinilmektedir.

Yüce Allah, surenin 25-49. ayetlerinde Hz. Nuh’un ve kavminin kıssasına yer vermektedir. Hz. Nuh kıssası hakkında geniş bilgiler içermesi ve sure de adını Hz. Nuh’tan aldığı için bu kıssa hakkında detaylı bilgileri Nûh 71:1’de vereceğiz. Bu suredeki bölümü ise beş başlıkta ele alacak ve yorumlarımızı bu çerçevede yapmaya çalışacağız. Hz. Nuh’un kıssasıyla ilgili olarak ayrıca A‘râf 7:59-64, Şu‘arâ 26:106-122, Sâffât 37:75-82’de Kamer 54:9-17, Nûh 71:1-28 ve çeşitli açıklamalar yer aldığı için burada söz konusu bilgilere ayrıntılı olarak tekrar değinmeyeceğiz.

ıv. (41. Ayet): Besmele ile Hareket

وَقَالَ ارْكَبُوا ف۪يهَا بِسْمِ اللّٰهِ مَجْرٰۭيهَا وَمُرْسٰيهَا اِنَّ رَبّ۪ي لَغَفُورٌ رَح۪يمٌ “(Nuh) şöyle demişti: “Gemiye binin! Onun yüzüp gitmesi de demir atması (durması) da Allah’ın adıyladır. Şüphesiz ki Rabbim elbette [ğafûr]dur (çok bağışlayandır); [rahîm]dir (çok merhamet edendir).”

Ayetteki وَقَالَ [ve kâle] fiili “ve demişti ki”; ارْكَبُوا [irkebû] emri “bin in”; ف۪يهَا [fîhâ] ifadesi “oraya”; بِسْمِ اللّٰهِ [bismillâhi] ifadesi “Allah’ın adıyladır”; مَجْرٰۭيهَا [mecrâhâ] tamlaması “onun akışı, gidişi de”; وَمُرْسٰيهَا [vemursâhâ] tamlaması “ve onun demi r atması da”; اِنَّ رَبّ۪ي [inne rabbî] tamlaması “muhakkak ki benim Rabbim”; لَغَفُورٌ [leğafûrun] sıfatı “elbette çok bağışlayan(dır)”; رَح۪يمٌ [rahîmun] sıfatı ise “çok merhamet eden(dir)” demektir.

Burada Hz. Nuh’un gemiye binerlerken söylediği cümle gündeme getirilmektedir.

1. وَقَالَ ارْكَبُوا ف۪يهَا بِسْمِ اللّٰهِ مَجْرٰۭيهَا وَمُرْسٰيهَا “(Nuh) şöyle demişti: “Gemiye binin! Onun yüzüp gitmesi de demir atması (durması) da Allah’ın adıyladır.” Hz. Nuh, Yüce Allah’ın gemiye bindirmesini emrettiği hayvanları ve insanları geminin yanına getirince onları gemiye bindirirken kendilerine çok önemli bir moral cümlesi de aktarmıştı. Elbette buradaki hitap hayvanlara değil, bilinç sahibi insanlaradır; diğerleri ise gemiye sürülmüştür.

a) Ayette yer alan بِسْمِ اللّٰهِ [bismillâhi] ifadesi islam peygamberlerinin tamamında görülen ve onların da her işte kullandıkları anlaşılan bir parola gibi algılanabilir. Çünkü بِسْمِ اللّٰهِ [bismillâhi] demek her işi Allah’ın adıyla, O’nun şahitliğinde, O’nun yücel iğine ve kudretine sığınarak, O’nun rızasını kazanma niyetiyle yapma bilincini ifade eden bir hitaptır.

ı. Buradan hareketle, son vahyin ilk ayetinde (‘Alak 96:1) ve ilk suresinin başında (Fâtiha 1:1) besmelenin bulunmasının hikmeti de kavranmış olur. İçinde Hz. Nuh’un da bulunduğu peygamberler tarihinden itibaren insanlık besmele ile yoğrulmuştur diyebiliriz.

ıı. بِسْمِ اللّٰهِ [bismillâhi] ifadesi cümlenin iki tarafını da görecek şekilde anlaşılabilir. Buna göre ilk kısımla ilişkilendirerek Hz. Nuh muhataplarına “Allah’ın adıyla gemiye binin” demiş olabilir. İkinci iht imale göre ise bu ifade sonrasındaki iki tamlamayla birlikte düşünülebilir. Bu durumda da mana tercümede verdiğimiz gibi olur. Her iki ihtimali birleştirerek bu cümleyi şöyle de tercüme edebiliriz: “( Nuh onlara şöyle) seslenmişti: Yüzüp gitmesi de demir atması da yani durması da Allah’ın adıyla gerçekleşecek olan bu gemiye binin!”(336)

ııı. بِسْمِ اللّٰهِ [bismillâhi] ifadesindeki [ism] kelimesine “isim” değil de “yücelik” manası da verilebilir. Bu durumda geminin yüzmesinin de demir atmasının da Allah’ın yüceliği, eşsiz ve erişilmez kudreti, izni, emri, iradesi, kanunları sayesinde gerçekleştiği ifade edilmiş olur. Esasında bu ifadeyi bir dua şeklinde de anlayabiliriz. Buna göre mana “Gemiye binin! Yüzmesi de demir atması da Allah’ın izniyle olsun!” şeklini alır.

b) Ayette geçen مَجْرٰۭيهَا [mecrâhâ] ifadesinde bir imale vardır; yani [râ] harfi ses yayılarak telaffuz edililir ki bu durum geminin yavaş yavaş harekete geçtiğini gösteren bir ifadedir. Ayetin seslendirilişi olayın meydana geliş şekli hakkında bir fikir vermektedir. Bu arada ayetteki مُرْسٰي [mursâ] kelimesi “demir atmak” manasına geldiği için Hz. Nuh’un gemisinin demirden yani saç vs. madenî maddelerden yapıldığına dair bir sonuç elde etmemiz de mümkündür.

2. اِنَّ رَبّ۪ي لَغَفُورٌ رَح۪يمٌ “Şüphesiz ki Rabbim elbette [ğafûr]dur (çok bağışlayandır); [rahîm]dir (çok merhamet edendir).” Yüce Allah gemiye bindiklerinde Hz. Nuh’un orada bulunanlara seslendiğini ve Allah’ınçok bağışlayan ve çok merhamet eden olduğunu söylediğini bildirmiştir. Müminlerin azgın kavimden kurtarılmaları elbette Yüce Allah’ın merhametinin tecellisidir.

Bu arada bağışlayıcılık sıfatı ise o esnada muhtemelen gemidekilerin akıllarından geçen birtakım duygular nedeniyle zikredilmiş olabilir veya daha sonra işleyebilecekleri günahları nedeniyle de bağışlayanın sadece kendisi olduğu bilincini onlara kazandırmak içindir. Her halü kârda Yüce Allah mutlak bağışlayandır; merhametin kaynağı ve sahibi olduğu için kullarına rahmetiyle muamele edendir.

Dipnotlar

• 336-) Razi, age ., XVII, 228-229.