Hûd Suresi

Mekke’de risâletin 11-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 123 âyetten oluşan, adını 50. âyette geçen هُود hûd kelimesinden alan Hûd sûresi, inişe göre 69, resmî sıralamada ise 11. sûredir.

Hûd sûresi, resmî sıralamada öncesindeki Yûnus sûresiyle yakın konu birlikteliğine sahiptir. Bu bağlamda her iki sûrede de mukatta‘a harfleriyle başlayıp ilahi mesaja dikkat çekilmesi (Yûnus 1-2; Hûd 1-2), kâinat kitabına gönderme yapılması (Yûnus 3-6, ; Hûd 7), müşriklerin Hz. Peygamber’den sıra dışı istekleri ve beklentileri (Yûnus 15-16; Hûd 12), Hz. Nûh’un kıssasına dair içerikler (Yûnus 71-73; Hûd 25-49), Hz. Mûsâ’nın Firavun ve İsrailoğullarıyla ilişkileri (Yûnus 75-93; Hûd 96-99) gibi konular ele alınmaktadır. Bu arada vahyin benzerinin getirilmesi manasında meydan okuyuculuğu da her iki sûrenin ortak konuları arasındadır (Yûnus 38; Hûd 13). Hûd sûresi, mukatta‘a harferiyle başlamakta, Yüce Allah’tan başkasına kulluk edilmemesi için âyetlerin bizzat Yüce Allah tarafından açıklandığı beyan edilmekte, insanların Yüce Allah’a yönelik görevlerine dikkat çekilmektedir. Bu arada kâinat kitabından bir pasaj ile insanoğlunun çeşitli davranış özellikleri üzerinde durulmaktadır.

12. âyetten itibaren, Hz. Peygamber’in muhataplarının baskısıyla vahiyden uzak tutulma girişimlerinin sonuçsuz kaldığı, sonrasında vahyin 10 sûrelik meydan okuyuşu, dünya hayatının geçiciliği ve aldatıcılığı ile Yüce Allah’a yalan iftira edenlerin en zalimler olduğu bilgisine yer verilmekte, iman edip salih ameller işleyenlerin ise cennet ödülleriyle buluşturulacağı belirtilmektedir.

25-49. âyetlerde, Hz. Nûh’un, 50-60. âyetlerde Hz. Hûd’un, 61-68. âyetlerde Hz. Sâlih’in, 69-76. âyetlerde Hz. İbrâhim’in, 77-83. âyetlerde Hz. Lût’tan, 84-95. âyetlerde Hz. Şuayb’ın, 96-99. âyetlerde ise Hz. Mûsâ’nın kıssalarına yer verilmekte, kıssaların çok önemli ibretlik yanları dikkatlere sunulmaktadır.

100. âyetten itibaren, azgınların mahşerdeki korkunç akıbeti gündeme getirilmekte, cehennemin de cennetin de gökler ve yer devam ettiği sürece devam edeceği bildirilmekte, her ikisi için de Yüce Allah’ın dilemesi durumunda durumun değişebileceği beyan edilmektedir.

112. âyette, başta Hz. Peygamber olmak üzere her müslümanın emredildiği üzere istikamet sahibi olması emri yer almakta, 113. âyette zalimlere zerre kadar bile olsa meyledilmemesi gerektiği, aksi takdirde ateşin kaçınılmaz olacağı ve Yüce Allah’tan başka hiçbir dostun olamayacağı, söz konusu kişilere yardım edilemeyeceği ifade edilmektedir.

114. âyetten itibaren, namaz vakitlerine, helak edilen kavimlerin helak nedenlerine, insanlığın ihtilafa devam ettiklerine, kıssaların anlatılma nedenine ve inkârcılara yönelik azap tehdidine yer verilmekte, son âyette ise Yüce Allah’ın bilgisine, O’na kulluk edip güvenilmesinin zorunlu olduğuna ve kullarının yaptığından habersiz olmadığına değinilmektedir.

Yüce Allah, surenin 25-49. ayetlerinde Hz. Nuh’un ve kavminin kıssasına yer vermektedir. Hz. Nuh kıssası hakkında geniş bilgiler içermesi ve sure de adını Hz. Nuh’tan aldığı için bu kıssa hakkında detaylı bilgileri Nûh 71:1’de vereceğiz. Bu suredeki bölümü ise beş başlıkta ele alacak ve yorumlarımızı bu çerçevede yapmaya çalışacağız. Hz. Nuh’un kıssasıyla ilgili olarak ayrıca A‘râf 7:59-64, Şu‘arâ 26:106-122, Sâffât 37:75-82’de Kamer 54:9-17, Nûh 71:1-28 ve çeşitli açıklamalar yer aldığı için burada söz konusu bilgilere ayrıntılı olarak tekrar değinmeyeceğiz.

ı. (37. Ayet): Gemi Yapım Emri ve Zalimlerle İlgili Dua Yasağı

وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِاَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا وَلَا تُخَاطِبْن۪ي فِي الَّذ۪ينَ ظَلَمُوا اِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ “Gözlerimizin önünde ve vahyimiz (emrimiz) uyarınca gemiyi yap! Haksızlık edenler hakkında bana (herhangi bir şey) söyleme! Şüphesiz ki onlar boğulacaklardır.”

Ayetteki وَاصْنَعِ [vasna‘] emri “ve yap, üret”; الْفُلْكَ [el-fülke] kelimesi “gemiyi”; بِاَعْيُنِنَا [bia‘yüninâ] ifadesi “bizim gözetimimizde, gözetimimizle”; وَوَحْيِنَا [vevahyinâ] tamlaması “ve bizim vahyimizle”; وَلَا تُخَاطِبْن۪ي [velâ tuhâtıbnî] emri “ve benden istekte bulunma”; فِي الَّذ۪ينَ ظَلَمُوا [fillezîne zalemû] ifadesi “zalimler, haksızlık edenler hakkında”; اِنَّهُمْ [innehum] ifadesi “muhakkak ki onlar”; مُغْرَقُونَ [muğrakûne] kelimesi ise “boğulanlar (olacaktır), boğulacaklardır” demektir.

Burada Hz. Nuh’a yönelik olarak bir gemi yapması emri ile zalimlerle ilgili nasıl bir tutum içerisine girmesi gerektiği gündeme getirilmektedir.

1. وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِاَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا “Gözlerimizin önünde ve vahyimiz (emrimiz) uyarınca gemiyi yap!” Yüce Allah “kavminden artık hiç kimsenin kendisine iman etmeyeceği” şeklindeki bilgi çerçevesinde Hz. Nuh’a özel bildirimde bulunduktan sonra, Mü’minûn 23:27’de de olduğu gibi azgınların helakinin bir habercisi olarak ona bir gemi yapmasını emretmiştir. Kur’an’da dört kez(314) geçen ve “gözlerimiz” anlamına gelen اَعْيُنِنَا [a‘yuninâ] ifadesi “gözetimimizde”, “korumamızda”, “gözlerimizin önünde” manasını içermektedir.

Yüce Allah’a bilinen anlamda ve fiziksel herhangi bir organ nispet edilemeyec eği için bu ifadenin mecaz manası verdiğinde şüphemiz yoktur. Çünkü hemen peşinden gelen وَوَحْيِنَا [vevahyinâ] “ve vahyimizle, talimatımızla, emrimizle”(315) ifadesi de bunun bir bilgilendirme ile gerçekleştirildiğini göstermektedir.

Yapılması istenen şey الْفُلْك [el-fülk] kelmesinin verdiği anlam gereği “gemi”dir. Sanıldığı gibi bu gemi “derme çatma bir tekne veya taka” değil, azgın dalgalara dayanabilecek yapıda büyük ve dayanıklı bir şekilde inşa edilmiş bir “gemi”ydi. Esasında ayetin başındaki اصْنَعِ [ısna‘] emri de sıradan bir şey yapmak değil, tıpkı Tâhâ 20:39’da olduğu üzere Hz. Musa’nın özene bezene yetiştirilmesi gibi özel bir çabayı, hatta bir sanatı ifade etmektedir diyebiliriz. Kelimenin başında yer alan ve belirteç edatı olan [el] takısı, o gemi hakkında Hz. Nuh’a daha önceden bir bilgi verildiğinin delilidir; çünkü [el] takısı o geminin bilindiğini veya konuşulduğunu göstermektedir.

2. وَلَا تُخَاطِبْن۪ي فِي الَّذ۪ينَ ظَلَمُوا اِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ “Haksızlık edenler hakkında bana (herhangi bir şey) söyleme! Şüphesiz ki onlar mutlaka boğulacaklardır.” Mü’minûn 23:27’de de geçen bu cümlede iki nokta üzerinde durulmaktadır.

a) وَلَا تُخَاطِبْن۪ي فِي الَّذ۪ينَ ظَلَمُوا “Zulmedenler hakkında bana (herhangi bir şey) söyleme!” Ayetteki hitap her ne kadar o günkü bütün inkârcıları içeriyorsa da burada özel olarak Hz. Nuh’un eşi ile azgın oğlu Kenan hakkında bir mesajın da verildiği söylenebilir.(316) Çünkü Hûd suresinin 46. ayetinde bu türden bir uyarıya yer verilmektedir.

Bir kez de Mü’minûn 23:27’de geçen لَا تُخَاطِبْ [lâ tuhâtıb] emri “muhatap olmamak, yalvarmamak, istememek” gibi anlamlara gelmektedir. Yüce Allah Hz. Nuh’a gemi yapmasını emredince, beraberinde kendisini hiçbir şekilde şefkatin kaplamamasını ve o zalimler hakkında herhangi bir istekte bulunmamasını da ondan istemiştir. Bir kişinin imansızlığı bile kendi başına bir “zulüm”dür. Çünkü adalet “bir şeyi yerli yerince yapmak” olduğu için “imanda tevhid adalet”tir. Zulüm ise “bir şeyi yerinden etmek” manasına geldiği için “inançtaki şirk de zulüm”dür.

Bu nedenle, Yüce Allah Hz. Nuh’un inkârcı kavmini hem kendileri doğru iman etmedikleri ve şirki tercih ettikleri, hem de başkalarının iman ve istikametine engel oldukları için “zalimler” diye nitelendirmiştir. İfadenin bu şekilde isim cümlesi olarak getirilmiş olması, onların zulümdeki kararlılıklarını ve ısrarlarını göstermektedir. İşte bu zalimlerle ilgili herhangi bir talepte bulunmaması gerektiği Hz. Nuh’a özellikle bildirilmişti.

b) اِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ “Onlar mutlaka boğulacaklar!” Zalimlerle ilgili herhangi bir talepte bulunulmaması emrinin gerekçesi ise ayetin sonunda bu şekilde verilmektedir. Geminin yapılma emri, beraberinde bir tufanın olacağının habercisiydi. Ayetin tefsiri bağlamında bir alıntı yaparak konuyu daha iyi ortaya koymayı amaçlamaktayız:

“Tufan, toprağa aldırılan gusül abdestidir. Bu ayet, ilahi bir yasayı hatırlatmaktadır: Tuğyan olan yerde mutlaka tufan olur. Her zaman ve zeminin tuğyanı da tufanı da farklıdır. Tuğyanı ahlak alanında olan bir toplumun tufanı da o alanda kopar. Tuğyanı güç ve servet alanı olan bir toplumun tufanı da o alanda kopar. Tuğyanı inanç alanında gerçekleşen bir toplumun tufanı da o alanda kopar. Böyle bir yerde tevhid ve adalet ehline düşen, tuğyan seline kapılmayıp, karada da olsa gemi yapmayı sürdürmektir. Eğer deniz lazım olursa, denizin Rabbi onu yerden olmazsa gökten indirmeyi bilir.”

“Nasıl ki her tuğyanın bir tufanı varsa, her tufanın bir Nuh’u ve her Nuh’un bir gemisi vardır. Ezelî ve biricik hakikatin insanlığın son çevrimindeki tezahürü olan Kur’an, kendisinden sonraki tüm tufanlarda karada gemi yapacak olanların kılavuzu, rehberi, rotası ve yol haritasıdır. Hz. Nuh kıssasını kendimize çağdaş kılacak olursak, bu ilahi ferman bize şunu söyler: Sen, Kur’an’ın rehberliği altında hayat gemini inşa et! Tufana gark olacak bir tuğyan ortamından, ancak Allah’ın rehberliği altında inşa edilmiş bir hayat gemisiyle kurtulabilirsin.”(317)

Yüce Allah Hz. Nuh’u bu özellikteki bir gemide taşıdığını ifade ederek, her dönemin bir kurtarıcı sembolünün bulunduğunu beyan edercesine, bunun peygamber öğretileri olduğunu ifade etmek istemektedir. O gün fesadın kol gezdiği ortamda nasıl ki kurtarıcı sığınak “gemi” idiyse, bugün de söz konusu sığınak İslam’dır, Kur’an’dır, vahiydir. Azgınlığın arttığı ortamlarda sular da azmış ve hak edenleri perişan etmiştir. Ancak helak edilmek bütün insanların kaderi olmamış, daima güve nli bir limandan da söz edilmiştir ki bu da ilahi öğretilerin oluşturduğu manev i değerlerdir.

Azgınlaşmış âlemin içinde güvenli yerler mutlaka vardır ve insanoğlu işte bu sığınakları bulmakla yükümlü tutulmuştur. Yüce Allah insanoğluna fıtrat, vicdan, akıl ve irade vererek, ayrıca kitap gönderip peygamberler görevlendirerek bu güvenli sığınağı göstermiştir. Geriye sadece akıl ve irademizi kullanarak vahyin çizdiği bu yol haritasına göre yaşamak kalmaktadır.

Tekrar vurgulayalım ki, Hz. Nuh’un o gün inananları kurtarsın diye yaptığı gemi bugün Müslümanların hayatında yine vardır ve o günkü gemi bugün Kur’an’dır, İslam’dır. Kurtulmak isteyenlerin yegâne yolu Yüce Allah’ın kitabına sığınmaktan geçmektedir.

Tevhide inananlar tuğyan seline kapılmamalıdır. Gerekiyorsa Yüce Allah’ın emri doğrultusunda karada gemi yapmalıdırlar; çünkü Allah’ın dediğini yapanlar için karada su lazım olduğunda onu getirmek Rabbimizin işidir. Esasında her tuğyanın bir tufanı olduğu gibi, her tufanın da bir Nuh’u ve onu da kurtaran gemisi vardır.

Vahiy bütün tufanlarda karada gemi yapacakların kılavuzu, rehberi, rotası, yol haritası ve nihayet sığınacağı selamet limanıdır. Vahiy günah okyanuslarının sevap adacığıdır. Vahiy insanları tuğyan çukurlarından kurtaracak [hablüllâh]’tır, yani ilahi bir kurtuluş ipidir.

Ne mutlu hakikat ipine sarılıp tuğyan ve tufanlardan kurtulabilenlere! Selam olsun adını tarihe altın harflerle yazdırabilen yiğitlere!

Dipnotlar

• 314-) Hûd 11 : 37; Mü’minûn 23 : 27; Tûr 52 : 48; Kamer 54 : 14.
  • Hûd 11/37 Mü'minûn 23/27 Tûr 52/48 Kamer 54/14
• 315-) Semerkandi , age ., II, 153; Taberi, age ., XII, 33-34. 316-) Semerkandi , age ., II, 153; Razi, age ., XVII, 223.
• 317-) İslâmoğlu, age ., s. 405’te 2 ve 4. notlar.