Hûd Suresi

Mekke’de risâletin 11-12. yılları arasında indirilmiş olması muhtemel olan, 123 âyetten oluşan, adını 50. âyette geçen هُود hûd kelimesinden alan Hûd sûresi, inişe göre 69, resmî sıralamada ise 11. sûredir.

Hûd sûresi, resmî sıralamada öncesindeki Yûnus sûresiyle yakın konu birlikteliğine sahiptir. Bu bağlamda her iki sûrede de mukatta‘a harfleriyle başlayıp ilahi mesaja dikkat çekilmesi (Yûnus 1-2; Hûd 1-2), kâinat kitabına gönderme yapılması (Yûnus 3-6, ; Hûd 7), müşriklerin Hz. Peygamber’den sıra dışı istekleri ve beklentileri (Yûnus 15-16; Hûd 12), Hz. Nûh’un kıssasına dair içerikler (Yûnus 71-73; Hûd 25-49), Hz. Mûsâ’nın Firavun ve İsrailoğullarıyla ilişkileri (Yûnus 75-93; Hûd 96-99) gibi konular ele alınmaktadır. Bu arada vahyin benzerinin getirilmesi manasında meydan okuyuculuğu da her iki sûrenin ortak konuları arasındadır (Yûnus 38; Hûd 13). Hûd sûresi, mukatta‘a harferiyle başlamakta, Yüce Allah’tan başkasına kulluk edilmemesi için âyetlerin bizzat Yüce Allah tarafından açıklandığı beyan edilmekte, insanların Yüce Allah’a yönelik görevlerine dikkat çekilmektedir. Bu arada kâinat kitabından bir pasaj ile insanoğlunun çeşitli davranış özellikleri üzerinde durulmaktadır.

12. âyetten itibaren, Hz. Peygamber’in muhataplarının baskısıyla vahiyden uzak tutulma girişimlerinin sonuçsuz kaldığı, sonrasında vahyin 10 sûrelik meydan okuyuşu, dünya hayatının geçiciliği ve aldatıcılığı ile Yüce Allah’a yalan iftira edenlerin en zalimler olduğu bilgisine yer verilmekte, iman edip salih ameller işleyenlerin ise cennet ödülleriyle buluşturulacağı belirtilmektedir.

25-49. âyetlerde, Hz. Nûh’un, 50-60. âyetlerde Hz. Hûd’un, 61-68. âyetlerde Hz. Sâlih’in, 69-76. âyetlerde Hz. İbrâhim’in, 77-83. âyetlerde Hz. Lût’tan, 84-95. âyetlerde Hz. Şuayb’ın, 96-99. âyetlerde ise Hz. Mûsâ’nın kıssalarına yer verilmekte, kıssaların çok önemli ibretlik yanları dikkatlere sunulmaktadır.

100. âyetten itibaren, azgınların mahşerdeki korkunç akıbeti gündeme getirilmekte, cehennemin de cennetin de gökler ve yer devam ettiği sürece devam edeceği bildirilmekte, her ikisi için de Yüce Allah’ın dilemesi durumunda durumun değişebileceği beyan edilmektedir.

112. âyette, başta Hz. Peygamber olmak üzere her müslümanın emredildiği üzere istikamet sahibi olması emri yer almakta, 113. âyette zalimlere zerre kadar bile olsa meyledilmemesi gerektiği, aksi takdirde ateşin kaçınılmaz olacağı ve Yüce Allah’tan başka hiçbir dostun olamayacağı, söz konusu kişilere yardım edilemeyeceği ifade edilmektedir.

114. âyetten itibaren, namaz vakitlerine, helak edilen kavimlerin helak nedenlerine, insanlığın ihtilafa devam ettiklerine, kıssaların anlatılma nedenine ve inkârcılara yönelik azap tehdidine yer verilmekte, son âyette ise Yüce Allah’ın bilgisine, O’na kulluk edip güvenilmesinin zorunlu olduğuna ve kullarının yaptığından habersiz olmadığına değinilmektedir.

Yüce Allah, surenin 109-115. ayetlerinde Hz. Peygamber’i ve bütün müminleri inşa eden buyrukları sıralamakta, zulme karşı nasıl bir tavır içerisinde bulunulması gerektiğini ifade ederek günlük kılınan namazların etkinliğine değinmektedir.

ııı. (111. Ayet): Amellerin Karşılığının Tastamam Verilmesi

وَاِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ اَعْمَالَهُمْ اِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَب۪يرٌ “Rabbin onların her birinin işlerini (karşılığını) kendilerine elbette tam olarak verecektir. Şüphesiz ki O, onların yapmakta olduklarından haberdardır.”

Ayetteki وَاِنَّ كُلًّا [ve inne küllen] ifadesi “ve muhakkak ki hepsi”; لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ [lemmâ leyüveffiyennehum] ifadesi “onlara karşılığını tam olarak verince”; رَبُّكَ [rabbuke] tamlaması “senin Rabbin”; اَعْمَالَهُمْ [a‘mâlehum] tamlaması “onların amellerinin”; اِنَّهُ [innehû] ifadesi “muhakkak ki O”; بِمَا يَعْمَلُونَ [bimâ ya‘melûne] ifadesi “yaptıklarından, yapmakta oldukları şeylerle ilgili olarak”; خَب۪يرٌ [habîrun] kelimesi ise “haberdar(dır)” demektir.

Burada mahşer şartlarında herkese yaptıklarının karşılığının tam olarak verileceği gündeme getirilmektedir.

1. وَاِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ اَعْمَالَهُمْ “Rabbin onların her birinin işlerini (karşılığını) kendilerine elbette tam olarak verecektir.” Yüce Allah hem önceki nesillerin hem de bu son ümmetin fertlerinin dünyada yapıp ettikleri hayır ve şer anlamında her ne varsa onların karşılığını kendilerine tastamam vereceğini beyan etmektedir.(676)

Ayette geçen لَمَّا [lemmâ] kullanımıyla ilgili bazı ihtimaller vardır.

a) Buna göre لَمَّا [lemmâ] ifadesindeki [lâm/le] harfi, öncesindeki اِنَّ [inne] edatının haberinin başındaki edat olarak tekit manasında kabul edilebilir. لَيُوَفِّيَنَّهُمْ [leyüveffiyyenehum] ifadesindeki [lâm] harfi de [vallâhi] şeklinde gizli bir yemin ifadesinin cevabı olarak tekit harfi şeklinde düşünülebilir.(677) Bu durumda [lemmâ]’daki [mâ] harfi zâid kabul edilebilir.

b) Bazı âlimler ise baştaki اِنَّ [inne]’yi [in]; لَمَّا [lemmâ]’yı da [lemâ] şeklinde okumuşlardır. Söz konusu kullanımla ilgili olarak, Yâsîn 36:32, Zuhruf 43:35 ve Târık 86:4’teki cümlelere benzer şekilde baştaki اِنَّ [inne]’nin [mâ], لَمَّا [lemmâ]’nın da [mâ] zaid olacak şekilde [le] manasında olma ihtimalinden de söz edilmektedir.(678)

c) Bir diğer âlim grubu ise [lemmâ] ifadesini [lemmen] şeklinde tenvinli okuyarak tıpkı Fecr 89:19’daki gibi kelimeye “hepsi bir araya getirilecektir, toplanacaktır” manasını vermişlerdir.(679) Bu ihtimallerin hepsi de doğru olabilir. Esasında bu ihtimallerin hepsinde de Yüce Allah’ın insanlara hak ettiklerini tastamam vereceği mesajı söz konusu edilmekte ve çeşitli tekit unsurları kullanılmış olmaktadır.

2. اِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَب۪يرٌ “Şüphesiz ki O, onların yapmakta olduklarından haberdardır.” Yüce Allah bu ifadesiyle hayatın tamamına hâkim olduğunu ve bütün kullarının neler yapmakta olduğunu, eskilerin de neler yapmış olduğunu ve gelecekte yaşayacak olanların da neler yapacağını hakkıyla bildiğini beyan etmiş olmaktadır. Bu ifade azgın insanlarla ilgili bir pasajda geçince bu mutlak bilginin yanında bir de onlara karşı bir gözdağı vermeyi, tehditte bulunmayı amaçlamış olmaktadır.

Dipnotlar

• 676-) Semerkandi , age ., II, 179.
• 677-) Zemahşeri , age ., II, 416. 678-) Semerkandi , age ., II, 178; Taberi, age ., XII, 123-126. 679-) Razi, age ., XVIII, 69.